<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.442.5 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 442.5

# Shabdakalpadruma 442.5

Śabdakalpadruma 442.5

- **Language:** Sanskrit

### [442.5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.442.5)

bahuvrīhiṃ lakṣayati  
“bahuvrīhiḥ svagarbhāyaṃsambandhitvena bodhakaḥ  
nirūr̤hayā lakṣaṇayā sāṃśajñāpakaśaktavān ||”  
svāṃśasya nirūr̤halakṣaṇayā jñāpakena śabdena  
ghaṭitaḥ svagarbhasya yādṛśārthasya sambhimaprakāraikānvayabodhaṃ prati samarthaḥ samāsaḥ svagarbhatādṛśārthasambandhibodhane bahuvrīhiḥ  
“pratyekaṃ prathamāntaṃ sat subantairitaraiḥ saha  
yadā bhedasubantena sākāṅkṣa nāma vigrahaḥ ||”  
asya bahuvrīherghaṭakamekaṃ nāma prathamāntaṃ sat  
subantairitaranāmabhiḥ saha bhedārthakasubantayacchabdena sākāṅkṣa vigrahaḥ kathyate | bahuvrīhiṃ vibhajate  
“tadatadguṇasaṃvijñānau hau bhedo tadādimaḥ  
viṣayasya viśeṣo yastadviśeṣyakabodhakṛt ||”  
tatra viṣayavākyasya viśeṣyavidhayā pratyāyyo  
yo'rthastadviśeṣyakabodhakṛt bahuvrīhistayorādimaḥ tadguṇasaṃvijñānaḥ | tasya svārthaguṇībhūtasya samyagviṣevyavidhayā vijñānaṃyasminniti  
vyutpattyā svārthānvayaḥ saṃprāptāt tadbhicaścātadguṇasaṃvijñānaścarama ityarthādavagamyate  
prācāṃ matena tadguṇasaṃvijñānabahuvrīhimanyathā  
nirvakti  
“yaḥ svārthaghaṭakarthasya svārthānvayini bodhane  
anukūlo bahuvrīhiḥ sa tathopaśyavādimaḥ ||”  
yo bahuvrīhiḥ svārthasyānvayini svārthaghaṭakasvārthasyānyayabodhane samarthaḥ sa tayostadguṇatadguṇayorādimaḥ| lambakarṇamānaya dvāragovaṃ paśya ityādi | punarvibhajate  
“syātsrnirdiṣṭadvigādināmabhirvibhajyatu punaḥ  
bahuvrīhirbahuvidho dipadatripadādikaḥ ||”  
dvitricaturādibhireva svaghaṭakanāmabhirvibhayavaśāt dvipadatripadacatuṣpadādiko bahuvrīhirbodhyaḥ

- [Previous: 442.4](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.442.4)
- [Next: 442.6](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.442.6)
- [Up: 442](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.442)

## Linked texts (1)

- [Śabdaśaktiprakāśikā](https://indike.org/pramana/in.darsana.nyaya.navya.navadvipa.later.sabdasaktiprakasika.46) — Jagadīśa Tarkālaṅkāra 1590, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.442.5](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.442.5) · Pramāṇa
