<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.472.p1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 472.p1

# Shabdakalpadruma 472.p1

Śabdakalpadruma 472.p1

- **Language:** Sanskrit

### [472.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.472.p1)

kaśyapa uvāca  
"tataḥ paraṃ pravakṣyāmi kāladaṣṭasya lakṣaṇam  
śṛṇu gautama tasva'na yāhaśo bhavate naraḥ  
jihvārūḍho hṛdi śūlaṃ cakṣurbhāśca na paśyati |'  
daṃśaśca dagdhasaṅkāśaṃ pakkajambūphalopamam  
vaivarṇya caiva dantānāṃ śyāmo bhavati varṇataḥ  
sarvva ṅgeṣu grathistaṃ purīṣasya ca bhedanam  
bhagnaskandhakaṭīgrīva jarpūruśirodhmukhaḥ  
dahyate vepate caiva svapate ca muhurmuhuḥ  
gaṇḍa' ṣaṃ kriyamānasya rudhiraṃ na prasraṃte  
daṇḍena tāḍyamānasya daṇḍarājo na jāyate  
daṃ'śe kākapade sunīlamasakkajjambūphalābhaṃ ghanaṃ  
utsūnaṃ rudhirākla sekabahulaṃ kṛṣṇāribardhodho  
bhavet  
hikkāśvāsagalamahaśca sumahān yā duśceṣṭā  
dṛśyate  
saṃkhyānaṃ pravadanti śāstrānipūnāstat kāladaṣṭaṃ  
viduḥ  
daṃśe yasyātha śothaḥ pravalitavalitaṃ maṇḍalaṃ vā  
sunīlaṃ  
prasvedo gātrabhedaḥ sravati ca rudhiraṃ sānunāsaca  
jalpet  
dantoṣṭhābhyāṃ viyogo bhramati ca hṛdayaṃ saccirodhaśca tītro  
divyānāmiśra daṃ'śastvavipulamayalo viddhi taṃ  
kāladaṣṭam  
dantaihaintān spṛśati bahuśo dṛṣṭirāyāsakhinnā  
sthalo daṃṣṭraḥ sravati rudhiraṃ kesaraṃ cakrarekam  
pratyādiṣṭaḥ śvasiti satataṃ sānunāsañca bhāṣet  
yadyadvakte sakalagaditaṃ kāladaṣṭaṃ tamāhuḥ  
vepate vedanā tīvrā raktānetraśca jāyate  
grīvābhaṅgaśca lālābhiḥ kāladaṣṭaṃ vinirdiśet  
darpaṇe salile vāpi ātmacchāyāṃ na paśyati  
mandaraśmiṃ tathā dīpaṃ tejodīnaṃ divākaram  
vepate vedanātastu raktanetraśca jāyate  
sa yāti nidhanaṃ jantuḥ kāladaṣṭaṃ vinirdiśet  
aṣṭamyāñca navamyāñca kṛṣṇāpakṣe caturdaśīm  
nāgapañcamīdṛṣṭāmāṃ jīvitasya ca saṃśayaḥ  
ārdrāśleṣāmaghāmaraṇīkṛttikāsu viśeṣataḥ  
viśākhā viṣu pūrvāṃsu mūlāsvātiśatātmake  
sarpadaṣṭā na jīvanti viṣaṃ pautañca yaistathā  
śūnyāgāre śmaśāne ca śuṣkatṛṇe tathaiva ca  
na jīvanti narā dṛṣṭā nakṣatre tithisaṃyute  
aṣṭottaraṃ marmaśataṃ prāṇināṃ samudāhṛtam  
teṣāṃ marma tu marmāṇi daśa he cāpi kīrttitai  
śaṅkhe netre bhruvormadhye vastibhyāṃ vṛṣaṇāntare  
kaṇṭhe skandhe hṛdi mardhye tāluke cibuke gude  
eṣu dvādaśamarmeṣu daṣṭaḥ śastreṇa vā hataḥ  
na jīvanti narā loke kāladaṣṭaṃ vinirdiśet  
a-ka-ca-ṭa-ta-pa-ma-ya-śān vadanti proktyā na  
jīvanti hyastasya gatam  
brūyāt yadi khalati girā tasya saṃprāptakālaḥ  
bhavati ca yadi dūta uttamasyādhamo vā  
yadi bhavati ca dūta uttamo vādhamasya  
ādau daṣṭasya nāma yadi vadati kacidasti  
tasyātha paścāt  
vargāntaṃ varṇabhedau yadi bhavati samaḥ prāptakālasya  
dūtaḥ  
dūto vā daṇḍahasto bhavati ca yugala pāśahastastathā vā  
raktaṃ vastrañca kṛṣmaṃ atha śirasi gataṃ ekavastraśca dūtaḥ  
tailābhyaktaśca tadvat yadi tvaritagatimūrddhakeśaśca  
yāti  
yaḥ kuryāt ghoraśabdaṃ kaṭacaraṇayugaiḥ prāptakālasya dūtaḥ  
nāgodayaṃ pravakṣyāmi īśānena tu bhāṣitam  
brahmaṇā tu purā sṛṣṭā yaṅgā nāgāstvanekaṇaḥ  
anantaṃ bhāskaraṃ vidyāt somaṃ vidyāttu vāsukim  
takṣakaṃ bhūmiputrañca karkīṭakaṃ budhaṃ viduḥ  
padmaṃ bṛhaspatiṃ vidyānmahāpadmañca bhārgavam  
kulikaḥ śaṅkhapālaśca dāvetau tu śanaiścaraḥ  
pūrvaṃ pādaḥ śaṅkhapālo dvitīyaḥ kuliko'tha ca  
netrabhāge yamau diṭau dinarātrau tathaiva ca  
śukramomau ca madhyāhna udaye tu kṣamāsutam  
prāṇaḥ prāgaṣṭame bhāge divāsasyāvikocyate  
grahāśca bhuñjate rājan pṛthvi ṛkṣaṃ brajatyadhaḥ  
adho galā bhavet sarpī nirviṣo nātra saṃśayaḥ  
ṭhakārākkṛtiḥ kālarātrī yāmyā kkṛpākkṛtiḥ  
smṛtā  
makarī vātulā jñeyā karālī paittikī smṛtā  
kaphālikā kālarātrī yamadūtī sānnipātikī  
śuklā tu makarī jñeyā karālī raktasannibhā  
kālarātrī bhavet pītā kṛṣṇā ca yamadūtikā||”

- [Previous: 471.5.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.471.5.p2)
- [Next: 472.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.472.p2)
- [Up: 472](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.472)

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.472.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.472.p1) · Pramāṇa
