Shabdakalpadruma 475.p1
Śabdakalpadruma 475.p1
- Language
- Sanskrit
475.p1.1
mamanturuvāca
“tathā cāśvayuja māsi pañcamyāṃ kurunandana
kṛtvā kuśanayānāgān indrānyā saha pūjayet
ghṛtodakābhyāṃ payasā strāpayitvā viṣāgmate
goghūmaiḥ payasā svinnairbhakṣyaiśca vividhaistathā
yaścasyāṃ vidhivannāgān śacirbhaktyā samanvitaḥ
pūjayet kuruśārdūla tasya śepādayo nṛpa
nāgāḥ prītā bhavantīha śāntimāpnoti mānavaḥ
suśāntilokamāsādya modate śāśvatoḥ samāḥ
ityetat kathitaṃ vipra pañcamokalpamuttamam
pannagāmbū yate mantraṃ sarvva sarpaniveṣakam ||'
oṃ kuru kule naḥ phaṭ svāhā| iti bhaviṣyapurāṇe śatasāhasrāṃ saṃhitāyāṃ pañcamaukalpe
anyacca
sūta uvāca
“nāgeśvaraṃ gāruḍañca śivoktaṃ pravadāmyaham
snānānyādau pravakṣyāmi nṛṇāṃ daṣṭā na jīvati
citāvalmīkaśelādrau kūpe na vivaraṃ tarauḥ
daṃśe rekhātrayaṃ yasya prācchannaṃ ma na jīvati
ṣaṣṭhāṅge karkaṭe meṣe mūlāśleṣāmaghādiṣu
ṛkṣāśrauṇigale sandhau śaṅkhakarṇodarādiṣu
daṇḍo śastradharo bhikṣurlambādiḥ kāladūtakaḥ
vaktre bāhau ca grīvāyāṃ dṛṣṭe ca nahi jīvati
pūrvaṃ dinapatirbhukto dvitīyamamṛto'pare
śeṣā grahāḥ pratidinaṃ ṣaṭsaṅgāparivarttanaiḥ
nāgabhogakramo jñeyo rātrau vāṇavivarttanaiḥ
śeṣo'rkaḥ phaṇipaścandrastacako bhauma īritaḥ
karkaṭo bho guruḥ padmau mahāpadmaśca bhārgavaḥ
śaṅkhaḥ śanaiścaro rāhuḥ kulikaścāthayo grahāḥ
rātrau divā suragurorbhogo syādamarāntakaḥ
padmayoḥ kālo divā rāhuḥ kulikena saha
sthitaḥ
yāmārddhasandhiphrasesaṃsthāḥ sa velāṃ kālayetoścaret
bāṇadviṣaṅgavahnivājigugabhūrekabhāgataḥ
divā ṣaḍvedanetrādipañcāśvivasusāṃgakaiḥ
pādāṅguṣṭhe pādapṛṣṭhe gulphe jānuni liṅgake
475.p1.2
nābhau hṛdi stanataṭe kaṇṭhe nāsāpuṭekṣaṇe
karṇayośca bhruvoḥ śaṅkhe mastake pratipakramāt
tiṣṭheccandraśca jīvena puṃso dakṣiṇabhāgake
kāyasya vāmabhāge tu striyā vāyuvaśāt karāt
bhramavatsannato mogho nivarttata ca maha nāt
ātmanaḥ paramaṃ bījaṃ saṃsmṛtya sphāṭikāmalam
jñātavyaṃ viṣapāpaghnaṃ bījaṃ tasya caturvidham
binduyuktasvarayutamādyamuktaṃ dvitīyakam
ṣaṣṭhārūḍhaṃ tṛtīyaṃ syāt savisargaṃ caturthvidham
oṃ kuru kunde svāhā
vidyātrailokyarakṣādyai garuḍena dhṛtā purā
vadheṣumanā ca nāgānāṃ mukhe'tha praṇavaṃ nyaset
gale kuru nyaset paścāt hṛdi caiva viśeṣataḥ
kundaṃ svā guhyayoḥ pādayo rakṣābhyāsa īritaḥ
gṛhe'pi likhilā yatra tannāgāḥ saṃtyajanti ca
saṅghasamantrapramatto sūtraṃ kūrṇaṃ ghṛtaṃ tathā
yadṛṣṭra śarkarā jamā kṣiptā nāgāsyajanti ca
mamalattasya japyāhaṃ siddhiḥ prāptā surāsuraiḥ
oṃ suvarṇarakhe kukkuṭaviṣarūpiṇi svāhā
evañcāṣṭadale padme dale varṇayugaṃ likhet
nāmaitat vāridhārābhiḥ snāto daṣṭo viṣaṃ
tyajet
oṃ pakṣi svāhā
aṅguṣṭhādikaniṣṭhāntaṃ kare nyasyātha dehake
keṃ vaktre hṛdi liṅge ca pādayorgakur̤ī dvi saḥ
nākrāmanti ca tacchāyāṃ svapne'pi viṣapannagāḥ
yastu lakṣaṃ japennāsyāḥ sa dṛṣṭvā nāśayedviṣam
oṃ krāṃ krīṃ krauṃ bhiruṇḍāyai namaḥ
karṇaṃ jamā liyaṃ vidyā daṣṭakasya viṣaṃ haret
a-ā nyaset pādādyaṃ i-ī gulphaṃ'tha jānuni
u-ū e-ai kaṭitaṭa bho nābhau vinyaset
sudhīḥ
hṛdi auṃ vaktradeśe yaṃ caṅge śaḥ saṃsamaṃyutāḥ
dhūṃsāṃ viṣādi ca haratu jamo dhyāto'tha pūjitaḥ
garuḍo'hamiti dhyātvā kuryyādviṣaharāṃ kriyām
haṃ mantraṃ gātravinyasya viṣādiramaroritam
475.p1.3
nyasya haṃsaṃ vāmakāre nāsāmukhabhirodhakṛt
mantro haret daṣṭakasya tvaṅmāṃsādigataṃ viṣam
sa vāyunā samālabhya dantānāṃ garalaṃ hare
tanau nyaseddaṣṭaścaiva nolakaṇṭhādi saṃsmaret
pītaṃ pratyakṣarāmūlaṃ taṇḍulāṅgirviṣāpaham
punarnavāpālinonāṃ mūlaṃ cakrajamohaham
mūlaṃ gṛhlahaḍatyāstu arkotthā gairikāṃdhikam
padmāṅgantu śiroghasya mūlaṃ śchatranajantathā
viṣamūrcchi na rājeva uṣṇaṃ pivati yo ghṛtam
padmāṅgantu śirodhasya mūlaṃ śchatranajantathā
sarvāṅgalepataścāpi pānāddā viṣamuddharet
krauṃ gonasādiviṣahṛt
ṅgalalāṭavisargāntaṃ dhyātaṃ vaśyādijaṅgavet
nyastaṃ yonau vaśet kanyāṃ kuryāācchadajalāvilām
japtā saptāṣṭasāhasraṃ garuttmāniva sarvvagaḥ
kaviḥ syāt mṛtidhārī syādṛkṣahyo vāyurāprayāt
viṣahṛt syāt kathā tadvanmū nirrvā samrānto
bhūvam ||”
iti gāruḍe prāṇekhare gāruḍaṃ samāptaṃ 18
adhyāyaḥ || || || caparaśca
ṛṣiruvāca
“nāgādayo'tha tārādidaṃśasthānāni mantre ca
sūtakaṃ daṣṭaceṣṭeti sasalakṣaṇamucyate
śeṣavāsukistakṣākhyāḥ kakòṭo'tha mahāmbujaḥ
śaṅkhapālaśca kulika stṛṣṭau nāgavaryyakāḥ
daśrāṣṭapañcatriguṇaśatabhūrdhvānvitāḥ kramāt
vipro nṛpau viśau śūdro hau dvau nāgauṣu kīrttitau
tadanyāḥ pañcaśataṃ tebhyo jātā hyasaṅkhyakāḥ
phaṇimaṇḍalirājīlavātapittakaphātmakāḥ
vyantarā doṣamitrāṇḍāṃ sarpā darvīkarāḥ smṛtāḥ
rathāṅgalāṅgalarucchrasvastikāṅguṣṭhadhāriṇaḥ
gonasā mandagā dīrghā maṇḍalairvividhaiḥ sthitāḥ
rājīlābhiścitāḥ snigdhāstiryyaggūrddha
rājibhiḥ
vyantarā miśracihnāśca bhuvarṣābhyaṃ yavāyavaḥ
caturviṃ śāste ṣaḍviṃśa bhedāḥ ṣoḍaśa gonasāḥ
475.p1.4
trayodaśa ca rājolā vyantarā ekaviṃśatiḥ
ye'nuktakāle jāyante sarpāste vyantarāḥ smṛtāḥ
āṣāḍhādicimāsaiḥ syādgarbho māsacatuṣṭaye
aṇḍakānāṃ śate dve ca catvāriṃśat prasūyate
sarpī śadanti sūto tān vināstrīpuṃnapuṃsakān
unmīlate'kṣi saptāhāt dṛṣṭo māsāṅgavedabhiḥ
dvādaśāhāt khabodhaḥ syāddantāḥ syuḥ sūryyadarśanāt
dvātriṃśaddinaviṃśatyādyatasṛkṣmeṣu daṃṣṭrikāḥ
karālī makarau kālarātrī ca yamadūtikāḥ
etāstāḥ saviṣā daṃṣṭrā vāmadakṣiṇapārśvagāḥ
ṣaṇmāsām sūte kāṃtaṃ jīvet ṣaṣṭisamādvayam
nāgāḥ sūryyādivāyeṣṭāḥ sapta uktā divāniśi
teṣāṃ ṣaṭ prativāreṣu kulikaḥ sarvva sandhiṣu
śaṅkena vā mahāśaṃna saha tasyodayo'thavā
hayorkhā gāṅgikāmantramantāraṃ kṛttikodyataḥ
duṣṭaḥ sakālaḥ sarvvatra sarvvadaṃśe vinirdiśet
kṛttikā bharaṇī khātī mūlaṃ pūrvvātrayāśvinau
viśākhādra mapāśleṣā citrā śravaṇarohiṇī
hastā mandakujī vārau pañcamī cāṣṭamītithiḥ
ṣaṣṭhī riktā śiṃvā niṣṭhā pañcamo ca catuddaśī
sandhyācatuṣṭayaṃ duṣṭaṃ dagdhayogāśca rāśayaḥ
ekadvitrahvayo daṃśā vedanā rudhiro nṛṇām || •adaṃśamavagutaṃ syāddaṃśameva caturbbi dham
trayo dve'yakatathā daṃśā vedanā rudhirau nṛṇām
naktāṃ dve kāṅgiṅkurmābhā daṃśāśca yamacoditāḥ
dāḍho pipīlikāsaṃgoṃ kaṇṭhagoṣṭhaprajāgvitaḥ
satodo manmato daṃśaḥ saviṣo vyasanodbhavaḥ
devālaye śūnyagṛhe valmīkodyānakoṭare
rathyā saṃdhyā śmaśāne ca śmaśāne chinnasaṅkrame
doṣe catuṣpathe saudhe gṛhe'rke parvvatāgrataḥ
viladvāre jīrṇakūpe jīrṇaveśmani kuṇḍake
śiśumlemnātakā kṣeṣu jambujambīrakeṣu ca
vaṭe ca jorṇaprākāre khāṇvamṛtkhātajaluṣu
475.p1.5
tālau śaṅkha gale mūrdhni cibuke nābhipādayoḥ
daṃśo'śubhaḥ śubhaiḥ bhūtaiḥ puṣyahastaḥ suvāk sudhīḥ
snigdhavaṃsamānasra śuknavastro'malaḥ śuciḥ
apadāśarāgataḥ śasto pramādo bhṛgataśaktaḥ
vivarṇavāsāḥ pāmrādihasto gaddavarmabhāk
śuṣka kāṣṭhānvitaḥ khinnastilākṣakakarāṃśukaḥ
cāī vāsāḥ lṛptāraktapuṣyo hemaśiroruhaḥ
kucamahī nakhacchedī gudasyak pādalekhakaḥ
keśakukṣī tṛṇacchedo duṣṭā dūtāsta thaikalaḥ
śṭāgnyāvāyavye dhā yadi dūtasya cālanaḥ
ābhyāṃ dvābhyāṃ pṛṣṭayānyān vidvāt strīpuṃnapuṃsakān
dūtaḥ spṛśati yadgātraṃ tasmin daṃśamudāharet
dūtāṅgicalanaṃ duṣṭaṃ sucibhirniścitā śubhā
jovapakṣe śubho dūto duṣṭo'nyatha samāgataḥ
jīvo gatāgataṃ duṣṭaḥ śubho dūtanivedane
dūtasya vāk pradṛṣṭā sā pūrbbomajārhaninditā
vibhaktaistasya vākyānāṃ bdhi rpāniścai ṣakālataḥ
ādyoḥ khareśca kāścaṃ kha vargairbhinnalipidvidhā
kharajovasamān vargāṃ iti jñeyāca mātṛkāḥ
vātāgnīndrajalātmānau vargeṣu ca catuṣṭayam
napuṃsakāḥ pañcamāḥ syuḥ kharāḥ śakrāgmiyonayaḥ
duṣṭau dūtasya vākpādau vātāgno madhyamo hariḥ
praśastā vāruṇā varṣā ṣaṭiduṣṭā napuṃsakāḥ
prasthāne maṅgalaṃ vākyaṃ garjitaṃ meghahastinoḥ
pradakṣiṇa phale haste cāsasya ca kṛtaṃ jitam
śubhā gautādiśabdāḥ syurohaṇaṃ syādvicakṣayai
dhanarthagautāyākrandau dakṣiṇe vikataṃ śrutam
veśyā vipro nṛpaḥ kanyā gaurdantī surajadhvajau
caurādyadadhibhaṅgāmbu phalaṃ mero phalaṃ surāḥ
tacchu lā hemarūpyañca sidhyai'bhimukhā ghamarmī
sakākaḥ sāgalaḥ kākalīlānāmrabhārabhṛt
galakhaṭako gomāyugarda bhaukūkapakṣi kāḥ
teṣāṃ kapālakāpāṃśā niṣedhau bhakṣanaṣṭaye
475.p1.6
viṣavegāśca sapta syurdhātordhātvantarāśritaḥ
viṣadaṃśo lalāṭaṃ yātyato netraṃ tato mukham
śvāsāvarodhanābho hau dhātūn prāpnoti hi
kramāt ||”
ityāgneye 284 adhyāye lakṣaṇāni
agniruvāca
“śṛṇvaṅgānī paurṣedaṃ dṛṣṭikitsāṃ pravadāmi te
oṃ namo bhagavate nīlakaṇṭhāyeti
japanādviṣahāniḥ syādākarṣaṃ jīvataścaṇam
śāmyaṃ sahasrasaṃ peyaṃ dvividhaṃ viṣamucyate
jaṅgabhaṃ sarpamukhādi śaṅkādi sthāvaraṃ viṣam
śāntasvarañcito brahmā lohitaṃ tārakaḥ śivaḥ
viṣate nāma maṇḍo'yaṃ tārkṣyaḥ śaṣmamayaḥ smṛtaḥ
jvala mahāmate hṛdayāya | garur̤avilāsi śirase
garur̤aśikhāyai | garur̤aviṣabhañjana 3 prabhedana 3
vidrāvaya 3 vimardaya 3 śvavacāya | dhamaniśataśāsabhaṃ vaṃ phaṭ svāhāya | ugrarūpadhāraka sarvvabhayaṅkara bhīṣaṇa 3 sarvva daha 3
bhasmīkuru kuru svāhā netrāya
saptavarṇāntyugmāṣṭadigdalasvaravaigarāt
varṇāvaraṃ bahiṣyābhūn karṇikaṃ mātṛkāmbujam
kṛtvā hṛdisthaṃ tanmantrau vāmahastatale smaret
bhṛṅgādau nyaseddadyān viṣabhedoditāḥ kalāḥ
pāśaṃ vajracatuṣkoṇaṃ pārthivaṃ śakradaivatam
hattāīmāpyaṃ padmārkaṃ śuklaṃ varuṇadaivatam
vāyyaṃ svastikayuktañca bhīṣaṇaṃ vahnidaivatam
hṛttavinduhataṃ vāyudaivataṃ lākṣāmānilam
ṣar̤aṅgādyaṅgalomadhye paryyāpteṣu niveśayet
suvarṇanāgavāgdevahiraṇyu nyaset kramāt
viṣate caturo varṇān khamaṇḍalasamanviyaḥ
arūpe varatanmātre ākāśe śivadevate
kaniṣṭhāmadhyaparyyanto nyasetsaptyādavāntaram
nāgānāmādivarṇāntu svamaṇḍalagatonnyaset
bhūtādivarṇān viṣvakṣa śaṅka hādyantapañca su
tanbhāvādiguṇāvarṇānva krośunyasedbudhaḥ
svarganādeva tārkṣyaśca haso hṛdayādiṣaḍaṅgam
475.p1.7
maṇḍalādiṣu tān varṇān viṣate karayojitān
naṃ hāyaṅguṣṭhibhirheḍanābhisthāniṣu pañcasu
sajovataḥ savarṣābhamānābhī stanaprabham
kuṅku māvasamākaṇṭhādākeśāntāt sitetaram
brahmāṇḍavyāpinaṃ tārkṣya candrākhyaṃ nāgabhūṣaṇam
nīlāyanāsamātmānaṃ mahāpadmaṃ smaredbudhaḥ
evaṃ tātkṣālino bāhyānmantraḥ syātkanniṣo viṣe
svasti tārkṣyaḥ karasthāmtaḥ sthitvāṅguṣṭhaviṣāpahā
tārkṣyāhasto samudyamya taptapadmāṅgu licālanāt
kuryyādviṣasya sambhodotkhaṅgatāmadadoṣabhāḥ
ākāśāddegamūbhojaḥ paścāṅgādhipatirmṛtuḥ
saṃstambhayeti vovāto bhāṣayā svayadhīdviṣam
vyastakṣāmṛtayā bījo mantro'yaṃ sādhusādhitaḥ
saṃplavaḥ plāvayaśalaḥ saṃplāvyaḥ saṃharedviṣam
dehamutnāpayeddehaṃ lajjābhī'bhiṣekataḥ
stambhayantramayauṣiktimunnayavaśeṣa vā
saṃdadātyeva saṃyuktī bhūtajo'vyayayāt sthitaḥ
bhūvāyuvyatyayānmantrī viṣaṃ saṃkrāmayatyadhī
antastho nijaveśmastho bījābhīndujalāmśubhaḥ
etat kamme nayenmantrī garur̤ājñatividyayaḥ
tāṇaṃ vāraṇīñcasvastarjanānāprāyeṣiṣam
jāgudacchīndumuditaṃ svadhāmībījalāñchitam
jñānapānāt sarvvaviṣajvararogopasṛṣṭujit
paści paścimeṇāpañca mahāpaści vivi svāhā
paścipaści mahāpañci mahāpañci coco svāhā
ityetau paścirāṅgamantrī viṣaśrāvabhimantraṇāt
paścirājāya vidmahe paścidevāya dhīmahi tanno
garuḍaḥ pracodayāt
vahnirūpau pāñcatatvūpūca dautaśroko ca dantino
sakalo lāṅkalo ceti golakaṇṭhādyabhīritaḥ
vacaḥkaṇṭha śikhābhetaṃ nyaset stambhe susaṃskṛto
hara hara hṛdayāya namaḥ kapardine ca śirase
nīlakaṇṭhāya vaiśikhām
kālakūṭaviṣabhakṣayāya svāhākavvaṃ varmī ca
475.p1.8
kapihanetraṃ jhattiṣāsaṃ netraiḥ pratyekaśaktibhiḥ
pūjā yairānanairyuktaṃ svaṃ tapo tāruṇāsitaiḥ
abhayaṃ varadaścāptaṃ vāsukiśca dadhaddbajaḥ
yakṣopavītapāśrśvantu gaurī rudro'sya devatā
pādajāmuguhānābhikṛtkaṇṭhānanamūrdhasu
mantrāṇāṃsyasya karayoraṅgaṣṭhādyaṅgaloṣu ca
tantranyāditadantāsu sarvva maṅgaṅgeṣvonyaṃset
dhyātvai vaṃ saṃharet kṣipraṃ baddhvā mūlamudrayā
kaniṣṭhā jyeṣṭayā baddhā tisro'nyāḥ prasṛtirjavaḥ
viṣanāgo vāmahastamanthamin dakṣiṇaṃ karam
namo bhagavate nīlakaṇṭhāya thiḥ | dhamamalakaṇṭhāya
dhiḥ sarvvamakkaṣṭāya dhiḥ kṣipa om svāhā
namo nīlakaṇṭhāya naika sarvvaviṣāpahāya | namastaṃ
rudramantraya prati sannā'jñānādviṣaṃ vinaśyati
na sandehaḥ karṣaṇāyyā upanettā vidhānataḥ
yajettudravidhānena nīlakaṇṭhaṃ maheśvaram
viṣavyādhivinābhaḥ syāt kṛtvā rudra vidhānataḥ||”
ityāgneye mahāpurāṇe dṛṣṭacikitsā nāma 285
adhyāyaḥ || || || yātrākāle tasya śubhāśubhasūcakatvaṃ yathā, -
“gonāsaddavvīkararājilādyā
jātyaiva sarvve bhayadā bhujaṅgāḥ
vilokā sarpaṃ yadi nirvvikalpā
nivṛttaviprasya śubhaṃ vicitryam
pāṣāṇasaṃstambhitakaṇṭakeṣu
dattvā padaṃ yānti vinaṣṭavighnāḥ
sarpacchayā pañcanakhāmidheyaḥ
prayāṇakāle sa tu vāmabhāgaḥ
dṛṣṭaḥ śubhaiḥ siddhikṛdugratāyastiṣṭaṃ tu paścoī yadi rājyalābhaḥ ||”
Linked texts (2)
- Agnipurāṇa (Nag Publishers edition, Delhi) — Sanskrit
- Vratakāṇḍa — Lakṣmīdhara, Sanskrit