Shabdakalpadruma 769.104
Śabdakalpadruma 769.104
- Language
- Sanskrit
769.104
21
“jyotirindhananipāti bhāskarāt
sūryyakānta iva tār̤akātmakaḥ ||” )
tatparyyāyaḥ | sūryyamaṇiḥ 2 sūryyāśmā4 dahanopalaḥ4 | iti hemacandraḥ|| tapanamaṇiḥ5 tāpanaḥ6
ravikāntaḥ 7 dopopalaḥ 8 aśmigarbhaḥ dṛ jvalanāśmā 10 arkaupalaḥ 11 | asya guṇāḥ
uṣṇatvam | nirmmalatvam | rasāyanatvam | vātaśleṣma haratvam | medhyatvam | pūjanāddravir̤apradatvacca
iti rājanirghaṇṭaḥ || puṣpavṛkṣaviśeṣaḥ | tatparyyāyaḥ | sūryyamaṇiḥ 2 puṣparaktaḥ 3 pacatuṣṭaḥ 4
iti śabdacandrikā
sūryyakāntiḥ, strī, (sūryyasyeva kāntiryasyāḥ |)
puṣpaviśeṣaḥ | yathā, —
“sūryyakāntistāmravarṇā ṣor̤apayyauya ityapi ||”
iti śabdacandrikā
sūryyasya doptiśca
sūryyakālaḥ, puṃ, (sūryyopalakṣitaḥ kālaḥ |) divasaḥ
iti śabdacandrikā
sūryyakālānalacakraṃ, klī, narāṇāṃ śubhāśubhajñānārthaṃ
nakṣatraghaṭitacakraviśeṣaḥ | yathā, —
'udgāstisroguruṣyāstisrastisraścādhaḥsthitāḥ
dde he nār̤au sthite koṇe śṛṅgayugmaṃ tathaikayā
madhyatriśūladaṇḍādau bhānubhārthaṃ bhramaṇḍalama
ābhijittatra dātavyaṃ savyamārgeṇa sarvvadā
nāma ṛkṣaṃ sthitaṃ yatra jñeyaṃ tatra śubhāśubham
adhogataistisracatairūhego vadhabandhanam
rekhāndhrake jayo lābha ṛkṣaṣaṭke tathā punaḥ
śṛṅgayugme rajābhaṅgo mṛtyaḥ śūlatraye sphuṭam
vivāde vyasane yuddhe rogārte gamane tathā
sūryyakālānalaṃ cakraṃ jñātavyañca prayatnataḥ ||”
iti svarodayaḥ
sūryyagrahaḥ, puṃ, (sūryyarūpo grahaḥ | ) navagrahāṇāṃ
prathamagrahaḥ | (sūryyasya grahaḥ grahaṇam | )
sūryyoparāgaḥ | yathā, gārur̤e
“sūryyagrahaḥ sūryyavāre some somagraho bhavet
cūr̤āmaṇirayaṃ yogastavānantaphalaṃ smṛtam ||”
iti tithyāditattvam
sūryyagrahaṇa, klo, (sūryyasya grahaṇam |) sūryoparāgaḥ | tatkāraṇaṃ yathā, vahnipurāṇe gadyabhedanāmādhyāye
“sūryyandvo parāgastu golakacchāyāyā bhavet
anyonyayostayoraiva vyāpayoreva kāraṇāt
grāmamocau tu jāyete tathātaḥ pūrvvapaścimī
tatra puṣpaphalāṅgābhaḥ lato rācostu viṣṇunā||”
anyat grahaṇaśabde draṣṭavyam
sūryyajaḥ, puṃ, (sūryyāt jāyate iti | jana + ḍaḥ |)
sugrīvavānaraḥ | iti jaṭādharaḥ || śaniyahaḥ
( yathā, bṛhatsaṃhitāyām