Shabdakalpadruma 769.11
Śabdakalpadruma 769.11
- Language
- Sanskrit
769.11.1
asya rāhugrastādikāraṇaṃ yathā, —
nanda uvāca
“rāhugrastāḥ kathaṃ sūryyaścandro vāpi jagatprabho
naṣṭacandraḥ kathaṃ bhādra caturyyāñca mitāsite
vedānāṃ janakastvañca tat pṛcchāmi tvayā vinā
śrībhagavān uvāca
śṛṇu nanda pravacyāmi kathāṃmetāṃ purātanīm
yāṃ śrutvā niṣkalaṅkaśca tīrthastrātho bhavennaraḥ
ekadā yamadagniśva mahākautūhalānvitaḥ
reṇukāsahitastuṣṭo jagāma narmmadātaṭam
nirjane narmmadātore vijahāra tayā saha
candanocitasarvāṅga' vastramālyadharaṃ munim
madaḥrāsarasāktaṃ tamuvāca bhāskaraḥ svayam
vedakarttuḥ prapautrastvaṃ brahmaṇaśca jagatpateḥ
catuvvaidavidheṣu suniṣpātaḥ sadā śuciḥ
vedapraṇivito dharmmo hyadharmostadviparyyayaḥ
dharmī tyajati dharmārtho adharmāeṇa rataḥ katham
divāmaithunadoṣaśca vakti vedo viśeṣataḥ
mahyañca karmmaṇāṃ sāco tena tvāṃ kathayāmi te
sūryyasya vacanaṃ śrutvā tatyāja maithunaṃ dvijaḥ
dṛṣṭvā puro viprarūpaṃ sūryyaṃ tejasvinaṃ suram
uvāca sūryyaṃ raktākṣaḥ kopalabjāsamanvitaḥ
reṇukā lajjitā tatra vidhāya vāsasau satī
yamadagniruvāca
adya me nijḍa nasthāne rasabhaṅgastvayā kṛtaḥ
mama śāpāt pāpaṭṭhaṣṭo rāhugrasto bhaviṣyati
draṣṭuṃ tvāṃ meghagaṇāḥ sarvva dūrobhūtā bhavanti te
tvāmācchannaṃ kariṣyanti vāyunā preritāstatha
svatejasā bhavān garvī itatejā bhaviṣyati
meghācchannaḥ svalpatejā rāhugrasto bhavān bhava
brāhmaṇasya vacaḥ śrutvā bhagavān bhāskaraḥ svayam
vastaḥ puṭāñjalirbhūtvā tuṣṭāva munipuṅgavam
sūryya uvāca
ahameva tvayā śapto mayā śapto bhavān bhava
anyathā māṃ vadantyevaṃ sūryyaṃ nistajasaṃ janāḥ
769.11.2
parābhūtaḥ catriyeṇa bhaviṣyasi dijeśvaraḥ
maraṇaṃ catriyāstaṃ ṇa bhavataśca bhaviṣyati
sūryyasya vacanaṃ śrutvā cukopa brāhmaṇaḥ punaḥ
taṃ śaśāpātiraktāsyaḥ śambhunā ca jito
bhavān
ubhayoḥ kalahaṃ jñātvā kaśyapena saha braja
ājagāma svayaṃ brahmā vidhātā jagatāmapi
āgatya brahmā matastaṃ bodhayāmāsa bhāskaram
muniśreṣṭhañca dharmiṣṭha dharmmiṣṭhānāṃ gurorguruḥ
brahmovāca
camasva bhāskara lañca sākṣānnārāyaṇo bhavān
yuṣmākaṃ paripālayāvyavadhyo brāhmaṇaḥ sadā
ahaṃ karomi bhavatau vipraśāpānmokṣaṇam
śānto bhava suraśreṣṭha mākto tvaṃ sarvvakarmmaṇām
kutaściddivase brahman tvāṃ tvaṃ kurvvantantu caṇam
bhaviṣyasi ghanācchannaḥ sadyo mukto bhaviṣyasi
nyūnātiriktaṃ varṣa vā rāhugrastā bhaviṣyasi
tatrādṛṣṭavya keṣāñcit puṇyahono hi kasyacit
anyathā sarvvakāle nāpuṇyadṛśyā bhavān bhuvi
tvāṃ dṛṣṭvā ca namaskṛtya sarvvaṃ niṣpāpino janāḥ
janmaptamāṣṭariephāṅkacaturthe daśame vidhau
janmacce nirdhane nṝṇāṃ ghaṭāgrasyaṃ bhaviṣyasi
grastakāle ghanācchanne madhyāhnasthaṃ jale'pi vā
arkodite ca kāle ca pāpadṛśyo bhaviṣyasi
bhāryāduḥkhanimittena bhāryyayā hetubhūtayā
svaśūreṇa śyālakena hṛtatejā bhaviṣyasi
anyathā tava tejaśca saṃjñā sahitumacamā
mālimumāliyuddhe ca śambhunā tvaṃ parājitaḥ
ityevamuktvā sūryyañca bodhayāmāsa brāhmaṇam ||”
iti brahmavaivartta śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍe | 08|1-50||.
brahmāṇḍapurāṇe 58 adhyāye'pyameva
atha sūryyamantrāḥ
“tāro ghṛṇiśce guḥ paścādvāmakarṇavibhūṣitaḥ
vakrāsano marut śeṣaḥ maṃnetrā'disyapaścimaḥ
aṣṭākṣaro manuḥ prokto mānorabhimasaḥ paraḥ ||”
769.11.3
oṃ ghṛṇi sūryya ādisya | asya pūjā | prātaḥ
kṛtyādiprāṇāyāmāntaṃ vidhāya pīṭhanyāsaṃ kuryyāt
tatra viśeṣaḥ | hṛdayasya pūrbbādidikṣu madhye ca
prabhūtaṃ vimalaṃ sāraṃ samārājyaṃ paraṃ sukhaṃ viśvarū
pādhāraśaktyādi caṃ sūryyamaṇḍalāya dvādaśakalātmane namaḥ ityantaṃ vinyaset| tathā ca nibandhe
"pīṭhe hyate ca prathamaṃ dikṣu madhye ca saṃjayet
prabhūtaṃ vimalaṃ sāraṃ samārājyamanantaram
paramādi sukhaṃ pīṭhaṃ labdhivāntaṃ prakalpayet ||”
tataḥ keśareṣu madhye ca ṣāṃ dīptāyai namaḥ
evaṃ vīm̐ sūkṣmāyai vaṃ jayāyai bhadrāyai vi
vibhūtyai vīṃ vimalāyai vo amoghāyai vaṃ vidyutāyai vaḥ sarvatomukhyai | tathā ca nibandhe
"dīptā sūkṣmā jayā bhadrā vibhūtirvimalā punaḥ
amoghā vidyutā sarvatomukhau pīṭhaśaktayaḥ
dīptadīpayikhākārān bījandyāsān viduḥ
kramāt
śaklovaruktritayakharān bindusiṃyutān ||”
tadupari brahmaviṣṇuśivātmakasya saurauya yogapīṭhāya namaḥ | yathā ca śāradāyām
"padetu padaṃ catūryyantaṃ brahmaviṣṇuśivātmakam
saurauya yogapīṭhāya namaḥpadamanantaram
pīṭhamantro'yamākhyāto dinerāsya jagatpateḥ ||”
tata ṛṣyādinyāsaḥ | śirasi devabhāgaṛṣaye
namaḥ | mukhe gāyatrīcchandase namaḥ | hṛdi
ādityāya devatāyai namaḥ | nibandhe
"devabhāgo muniḥ prokto gāyatrīcchanda īritam
ādityo devatā prokto dṛṣṭādṛṣṭaphalapradaḥ ||”
tataḥ karāṅganyāsau | satyāya tejojvālāmaṇe
huṃ phaṭ khāhā aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ | evaṃ brahmaṇe
10 tarjanībhyāṃ svāhā | viṣṇave10madhyamābhyāṃ
vaṣaṭ | rudrāya10 anāmikābhyāṃ hum | agnaye
769.11.4
10 kaniṣṭhābhyāṃ vauṣaṭ | sarvātha 10 karatalapṛṣṭhābhyāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | tathā ca
śāradāyām
"satyāya hṛdayaṃ proktaṃ brahmaṇe śira īritam
viṣṇave svācchikhābannī rudrāya parikīrttitam
agnaye netramākhyātaṃ sarvvayāṅgamudīritam
tejojvālāmaṇe oṃ phaṭ diṭhāntāḥ parikīrttitāḥ ||”
tato mūttinyāsaḥ | yathā śirasi oṃ ādityāya namaḥ | mukhe eṃ ravaye | hṛdaye oṃ bhānave
guhyaṃ bhāskararāya | caraṇayoḥ khaṃ sūryyāya
tathā ca nibandhe
"ādityaṃ vinyasenmūni raviṃ mukhagataṃ nyaset
hṛdaye bhānumāmānaṃ bhāskaraṃ guhyadeśataḥ
sūryyaṃ caraṇayornyasyedaryeḥ satyādipañcabhiḥ ||”
tato mantranyāsaḥ | śirasi oṃ oṃ namaḥ | mukhe
oṃ hru namaḥ | kaṇṭhe oṃ ṇi namaḥ | hṛdi oṃ su
namaḥ | kukṣau oṃ rye namaḥ | nābhoṃ oṃ ā
namaḥ | liṅga oṃ di namaḥ | pādayoḥ oṃ tya
namaḥ | tathā ca
"mūrddhāsyakaṇṭhahṛdayakukṣinābhidhvajāṅghriṣu
mantravarṇāśvasaiddaṣṭau pratyekaṃ praṇavādikān ||”
tato dhyānam
“raktāmbujāsanamayādana caṇḍaraśmiṃ
keyūrahāraśukukuṇḍalamaṇḍitām
māṇikya mauliṃ dīnamaṇayoṅge
bandhūkakāntiṃ vikasadvinibetnam ||”
evaṃ dhyātvā mānasaiḥ saṃpūjya arghasthāpanaṃ kṛtvā
gurupaṃktiṃ saṃpūjya pīṭhapūjāṃ kuryyāt | tataḥ khaṃ
khasolkāya namaḥ | iti mantreṇa mūrti saṃkalya
punardhyātvā pāvādyanādipañcapuṣpāñjalidānaparyyantaṃ vidhāyāvaraṇapūjāmārabhet | tathā ca
nibandhe
"tārādi khaṃ khasolkāya manunā mūrttikalpanā
sākṣiptaṃ sarvalokānāṃ tatsāmbāvāmāṅka pūjayet”
keśareṣvanvādikoṇeṣu madhye dikṣu ca satyāya
tejojvālāmaṇe oṃ phaṭ khāhā hṛdayāya namaḥ
evaṃ brahmaṇe śirase khāhā| viṣṇave śikhāyai
769.11.5
vaṣaṭ | rudrāya kavacāya hum | agnaye netratrayāya
vauṣaṭ | sarvvātha ṣastrāya phaṭ | dikpatreṣu
pūrvvādi oṃ ādityāya namaḥ | evaṃ eṃ ravaye
bhānave bhāskararāya | vidikpatreṣu
ambādi uṃ uṣāyai paṃ prajñāyai paṃ prabhāyai saṃ
sandhyāyai | tathā ca
"aṅgāni pūjayaidādau diksupeccevamūrttayaḥ
ādityādyāstato'ṅgegaḥ śaktayaḥ koṣapatragāḥ
saṃjñānāmādiparṇāḥ syu stāsāṃ bījāṇyanukramāt
uṣā prajñā prabhā sandhyā śaktayaḥ parikīrttitāḥ||”
tataḥ patrāgreṣu brāhmādyāḥ saṃpūjya purato'ruṇamarcayet | tathā ca śāradāyām
“patrādyasaṃsthā brāhmādyāḥ purato'ruṇamarcayet|”
tadvāhye candrādīn pūjayet | yathā candrāya namaḥ
evaṃ maṅgalāya budhāya bṛhaspataye śukrāya śanaiścarāya rāhave ketave | tathā ca śāradāyām
“candrādīnpūjayetyaścātpuṣpāntau tato vahiḥ||”
tataḥ indrādīn vatrādīṃśca sampūjya dhūpādi
visarjanāntaṃ karma samāpayet | asya puraścaraṇamaṣṭalackṣajapaḥ | tathā ca
"vasukṣaṃ japenmantraṃ samidbhiḥ kṣaurayākhinām
tallakṣa prajuhuyāt caurāktābhijitaindriyaḥ||”
vācanika evāṣṭasahasrahomaḥ || || mantrāntaraṃ yathā
“ākāśamagnidīrghendusaṃyuktaṃ bhuvaneśvarī
sargānvito bhṛgurmātoścākṣaro'yaṃ samīritāḥ ||”
krīṃ saḥ | asya pūjāprayogaḥ | prātaḥkṛtyādipūrvvamantroktapīṭhanyāsaṃ vidhāya pūrvvauktaṃ
ṛṣyādinyāsaṃ kuryyāt | tato mantranyāsaḥ
yathā cādhārādipādvayaṃntaṃ namaḥ | kaṇṭhādādhāraparyyantaṃ namaḥ| mūrddhādikaṇṭhaparyyantaṃ
saḥ namaḥ | śāradāyām
“cādhārādipadādyānta kaṇṭhādādhārakāvadhi
mūrddhādikaṇṭhaparyyantaṃ kramāddojatrayaṃ nyaset ||”
tataḥ karāṅganyāsau | oṃ aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ
769.11.6
śra tarjanībhyāṃ svāhā| madhyamabhyāṃ vaṣaṭ
anāmikābhyāṃ kaniṣṭhābhyāṃ
vauṣaṭ | ṅaḥ karatalapṛṣṭhābhāṃ phaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | tathā ca nibandhe
‘ṣaḍdīrghabhājā mūrdhna na bījenāṅgāni kalpayet||”
tato dhyānam
"raktāmbu jāsanamaśeṣaguṇekasindhu
bhānu samastajaṃgatāmadhipaṃ bhajāmi
padmadvayābhayavarān dadhataṃ karājemadhikyamaulimaruṇāṅkaruciṃ trinetram ||”
evaṃ dhyātvā mānasaiḥ saṃpūjya gharthyāsthāpanaṃ kṛtvā
pūrvvauktakrameṇa pīṭhapūjāṃ vidhāya mūrttimantreṇa
mūrtiṃ saṃkalpya punardhyātvāvāhanādipañcapuṣpāñjalidānaparyyantaṃ vidhāyāvaraṇapūjāmārabhet
agniniṛtavāyauśānyeṣu madhye dikṣu ca phrām̐
hṛdayāya namaḥ ityādinā pūjayet | patreṣu candrādīn pūjayet | tata indrādīn vastrādīṃśca pūjayet
tato dhūpādi visajjanāntaṃ karma samāpayet
asya puracaraṇaṃ dvādaśalacajapaḥ | tathā ca
“bhānukṣaṃ japenmantramājyena ca daśāṃśataḥ
tilairvā madhurāsittairjuhuyādvijitendriyaḥ ||”
mantrāntaram
“cākāśamagnipavanasatyāntārdhomivindumatū
mārttaṇḍabhairavaṃ nāma bījametadudāhṛtam
puṭitaṃ vimbavojena sarvakāmaphalapradam ||”
vimbavojamāha
"dāntaṃ dahananetraṃ ndūsahitaṃ tadudāhṛtam ||”
driṅgoṃ drim | asya pūjāprayogaḥ | prātaḥkṛtyādi pūrvvavat etanmantroktapīṭhandyāsāntaṃ kamme
vidhāya ṛṣyādinyāsaṃ kuryyāt | tato mūrttinyāsaḥ | ṭuṃ sūryyāya namo'ṅguṣṭhayoḥ | dvi bhāskarāya namastarjanyoḥ | tuṃ bhānave namaḥ madhyamayoḥ | deṃ ravaye namo'nāmikayoḥ | drauṃ
divākarāya namaḥ kaniṣṭhayoḥ | tataḥ śirasi
vadane hṛdaye guhya pādadeśeṣu tākṣantabījādikāṃ nyaset | tathā ca nibandhe
769.11.7
“pañcahrasvākhyabījena pañcamūrtīḥ pravindhaset
aṅguṣṭhādikaniṣṭhānāṃ caṅguleiṣu kramādimāḥ
sūryyasya bhāskaro bhānustato ravidivākarau
śirovadanahadguhyapādadeśeṣu tāḥ kramāt ||”
tataḥ karāṅganyāsau | drāṃ aṅguṣṭhābhyāṃ namaḥ | drīṃ
tarjanībhyāṃ svāhā| dūṃ madhyamābhyāṃ vaṣaṭ
dvai anāmikābhyāṃ hum | dvauṃ kaniṣṭhābhyāṃ
vauṣaṭ | evaṃ hṛdayādiṣu | drāṃ hṛdayāya namaḥ
ityādi | tathā ca nibandhe
"dīrghayuktena bījena netrāstrāṅgāni vinyaset|”
tato mūlabījena vyāpakaṃ kṛtvā dhyāyet | tathā
ca
"vyāpakaṃ mūlabījena kurvīta tadanantaram |”
dhyānam
"hemābhojapravālapratimanijahaciṃ cāruṣaḍaṅgapadmī
vakra mūttiṃ sapāśaṃ śucimitaśikharāmakṣamālāṃ kapālam
hastāmbhojairdadhānaṃ vinayanavilasad vedanābhirāmaṃ
mārttaṇḍaṃ vallabhādhaṃ maṇimayamukuṭaṃ hāradīptaṃ
bhajāmaḥ ||”
evaṃ dhyātvā mānasaiḥ sampūjyārghyasthāpanaṃ kuryyāt
tataḥ pūrvvoktakrameṇa pīṭhaṃ saṃpūjya pūrvvādikṣu
karṇikāyām | oṃ uṣāyai namaḥ | evaṃ paṃ prabhāyai
paṃ prajñāyai saṃ saṃdhyāyai iti saṃpūjya mūrtti mūlena
kalpayet | tataḥ pūrvvādikṣu sūryyaṃ bhāskaraṃ bhānuṃ
raviñca pūjayet | koṇeṣu divākaram | tataḥ
pūrvyadakṣiṇapaścimodīcīṣu dikṣu hrāṃ hṛdayāya
namaḥ | ityādinā pūjyayet | aiśāne hrīṃ netratrayāya vauṣaṭ | śāradāyām
“sūryādīn caturo dikṣu vidikṣvanyaṃ samarccayet
aṅgapūjā yathāpūrvvaṃ netramogānadiggatam ||”
tataḥ pūrvvavaccandrādigrahān pūjayet | tato
lokapālān pūjayet | tathā ca nibandhe
“gravyānaṣṭau tathā bāhye lokapālāṃstataḥ param||”
tato dhūpādivisarjanāntaṃ karmma samāpayet
769.11.8
asya puraścaraṇajapo lakṣatrayasaṃkhyaḥ | trimadhuropetaiḥ kamalairdaśāṃśahomaḥ | tathā ca
“lakṣatrayaṃ japenmantrī bījaṃ vimbapuṭokkatam
daśāṃśaṃ kamalaiḥ phullairjuhuyānmadhurocitaiḥ
imaṃ mantraṃ japanmartyaḥ kāntiṃ puṣṭān dhanaṃ sutim
vāksiddhimamitāṃ lakṣmīṃ saubhāgyamapi sādhayet
iti tantrasāraḥ
asya prakārāntaramantradhyānapūjādikaṃ garur̤apurāṇe 39 adhyāye draṣṭavyam || || sūryyaṃ varṇanoyāni yathā | aruṇatā1 ravimaśmiprakāśaḥ 2
cakravākaprītiḥ 3 padmaprakāśaḥ 4 pathikaprītiḥ 5
locamaprītiḥ 6 tārāttiḥ 7 candraprākampaḥ 8
dīpāprakāśaḥ 9 oṣadhyaprakāśaḥ 10 pecakārttiḥ 11tamo'bhāvaḥ 12 caugārttiḥ 13 kumudārttiḥ 14 kulaṭārttiḥ 15 | iti kavikalpalatā
sūryyakāntaḥ, puṃ, ( sūryyaḥ kānto yasya | sūryyasya
kāntaḥ priyo vā | ) sphaṭikaḥ | iti halāyudhaḥ || maṇiviśeṣaḥ (yathā, raghuvaṃśe
Linked texts (3)
- Tantrasāra (Kṛṣṇānanda) — Kṛṣṇānanda Āgamavāgīśa 1550, Sanskrit
- Bṛhattantrasāra — Sanskrit
- Mantrakaumudī — Sanskrit