<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.859.11 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art.kosa) › [Shabdakalpadruma](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma) › 859.11

# Shabdakalpadruma 859.11

Śabdakalpadruma 859.11

- **Language:** Sanskrit

### [859.11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.859.11)

tasya lakṣaṇaṃ yathā, prāyaścittaviveke  
“pratyakṣaṃ vā parokṣaṃ vā rātrau vā yadi vā divā  
yat paradravyaharaṇaṃ steyaṃ tat parikīrttitam ||”  
tatkaraṇe narakaṃ pratiprasavañca yathā, —  
vyāsovāca  
“na hiṃsyāt sarvvabhūtāni nānṛtañca vadet kacit  
nāhitaṃ nāpriyaṃ vākyaṃ na stenaḥ syāt kadācana  
tṛṇaṃ vā yadi vā śākaṃ mṛdaṃ vā jalameva vā  
parasyāpaharan janturnara kaṃ pratipadyate  
na rājñāṃ pratodyastoṣyāna śūdrapatitādapi  
na cānyasmādaśaktyā ninditān varjayehudhaḥ  
nityaṃ yācanako na syānna punastāt prayācayet  
na viṣaṃ viṣamamityāhurbrahmasva viṣamucyate  
devasvañcāpi yatnena sadā parivarjayetḥ  
puṇye śākodake vāhe tathā mūle phale dadhi  
adattādānamasteyaṃ manurabraha prajāpatiḥ  
yajñītathyāni puṣpāṇi devācainavidhau dvijaiḥ  
naiṛtyādeva niyatamananujñāya kevalam  
vṛkṣaṃ kāṣṭha phalaṃ puṣpaṃ prakāśaṃ ve harehudhaḥ  
dharmmārthaṃ kevalaṃ grāhyamanyathā patito bhavet  
tilamuddrayavādīnāṃ muṣṭigrīhyā pathi sthitaiḥ  
budhānnairrnindyathā vipra vidhividdhiritikhitiḥ ||”  
iti kauma upavibhāge

### [859.11.p1](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.859.11.p1)

1–10  
ste yaprāyaścittaṃ yathā, —  
“etairvva tairapohā syādeno hiṃsāmasadbhavam |'  
steyoddoṣāpaharttṝṇāṃ vratānāṃ śrūyatāṃ vidhiḥ  
dhānyāmvadhanacauyryāṇi kṛtvā kāmāt dvijottama  
svajātīyagṛhādeva kṛcchrārddhana viśuddhyati  
manuṣyāṇāñca haraṇe stroṇāṃ kṣetragṛhasya ca  
kūpavāpījalānāñca śuddhiścāndrāyaṇaṃ smṛtam  
dravyāṇāmalpasārāṇāṃ steyaṃ kṛtvātvaveśanaḥ  
caret sāntapanaṃ kṛcchraṃ tatyāpapariśuddhaye  
bhakṣyabhojyāpaharaṇe yānaśayyāsanasya tu  
puṣpamūlaphalānāñca pañcagavyaṃ viśodhanam  
tṛṇakāṣṭhadrumāṇāñca pakkānnasya gur̤asya tu  
tailacarmmāmiśāṇāntu trirātraṃ syādabhojanam  
maṇimuktāpravālānāṃ tāmrasya rajatasya tu  
ayaskāṃsyopalānāñca dvādaśāhaṃ kaṇānnabhuk  
kārpāsakīṭakorṇānāṃ dviśapheka śaphasya ca  
pattigandhauṣadhānāñca rajvāścaiva tryahaṃ payaḥ  
etaivrvvataivyapohaita pāpaṃ steyakṛtaṃ budhaḥ ||”

### [859.11.p2](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.859.11.p2)

iti mātsye 201 adhyāyaḥ

## Linked texts (1)

- [Kātyāyanasmṛti](https://indike.org/pramana/in.niti.dharma.uddhrta.katyayana.810) — Kātyāyana (smṛtikāra), Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.859.11](https://indike.org/pramana/in.art.kosa.sabdakalpadruma.859.11) · Pramāṇa
