Pramāṇa · Search · About · API

Amarasara 14

Amarasāra 14

Language
Sanskrit

Contents

14.177

manuṣyā mānuṣā martyā manujā mānavā narāḥ
syuḥ pumāṃsaḥ pañcajanāḥ puruṣāḥ pūruṣā naraḥ

14.178

strī yoṣidvalā yoṣā nārī sīmantinī vadhūḥ
pratīpadarśinī vāmā vanitā mahilā tathā

14.179

viśeṣāstvaṅganā bhīruḥ kāminī vāmalocanā
pramadā māninī kāntā lalanā ca nitambinī

14.180

sundarī ramaṇī rāmā kopanā saiva bhāminī
varārohā mattakāśinyuttamā varavarṇinī

14.181

patnī pāṇigṛhītī ca dvitīyā sahadharmiṇī
bhāryā jāyā'tha puṃbhūmni dārāḥ syāttu kuṭumbinī

14.182

purandhrī sucaritrā tu satī sādhvī pativratā
kṛtābhiṣekā mahiṣī kanyā tu syātkumārikā

14.183

puṃścalī dharṣiṇī bandhakyasatī kulaṭetvarī
svairiṇī pāṃśulā ca syāttaruṇī yuvatiḥ same

14.184

rajasvalā puṣpavatī syādrajaḥ puṣpamārtavam
punarbhūdidhiṣūrūḍhā dvistasyā didhiṣūḥ patiḥ
kāntārthinī tu yā yāti saṃketaṃ sābhisārikā

14.183-2

a
adya priyasaṅketitadinamiti śṛṅgārapūrṇasāmagrīm
sañjīkaroti yā strī vāsakasajjeti sā proktā

14.184-2

u
samāḥ snuṣājanīvadhvo viśvastā vidhavā same
āliḥ sakhī vayasyātha pativatnī sabhartṛkā

14.185

vṛddhā strī tu palikrnī syād dūtīsaṃcārike same
vārastrī gaṇikā veśyā kuṭṭinī śambhalī same

14.186

āpannasattvā syād gurviṇyantarvatnī ca garbhiṇī
paitṛṣvaseyaḥ syātpaitṛṣvasrīyaśca pitṛṣvasuḥ

14.187

suto mātṛṣvasuścaivaṃ vaimātreyo vimātṛjaḥ
ātmajastanayaḥ sūnuḥ sutaḥ putraḥ striyāṃ tvamī

14.188

āhurduhitaraṃ sarve'patyaṃ tokaṃ tathā same
svajāte tvaurasorasyau tātastu janakaḥ pitā

14.189

janayitrī prasūrmatā jananī bhaginī svasā
nanāndā tu svasā patyurnaptrī pautrī sutātmajā

14.190

bhāryāstu bhrātṛvargasya yātaraḥ syuḥ parasparam
patipatnyoḥ prasūḥ śvaśrūḥ śvaśurastu pitā tayoḥ

14.191

piturbhrātā pitṛvyaḥ syānmāturbhrātā tu mātulaḥ
śyālāḥ syurbhrātaraḥ patnyāḥ svāmino devṛdevarau

14.192

svastrīyo bhāgineyaḥ syājjāmātāta duhituḥ patiḥ
pitāmahaḥ pitṛpitā tatpitā prapitāmahaḥ

14.193

māturmātāmahādyevaṃ sapiṇḍāśca sanābhayaḥ
samānodaryasodaryasagarbhyasahajāḥ samāḥ

14.194

sagotrabāndhavajñātibandhusvasvajanāḥ samāḥ
dhavaḥ priyaḥ patirbhartā jārastūpapatiḥ samau
bhrātrīyo bhrātṛjo bhrātṛbhaginyau bhrātarāvubhau

14.195

mātāpitarau pitarau mātarapitarau prasūrjanayitārau
śvaśrūśvaśurau śvaśurau putrau putraśca duhitā ca

14.196

daṃpatī jaṃpatī jāyāpatī bhāryāpatī ca tau
śiśutvaṃ śaiśavaṃ bālyaṃ tāruṇyaṃ yauvanaṃ same

14.196-2

syātsthāviraṃ tu vṛddhatvaṃ vṛddhasaṃghe'pi vārddhakam
syāduttānaśayo ḍimbhaḥ stanapaśca stanaṃdhayaḥ

14.197

(a)
palitaṃ jarasā śauklyaṃ keśādau visrasā jarā
bālastu syānmāṇavako vayasyastaruṇo yuvā

14.198

pravayāḥ sthaviro vṛddho jīno jīrṇo jarannapi
jaghanyaje syuḥ kaniṣṭhayavīyo'varajānujāḥ

14.199

pūrvajastvagrajo'grīyo balavānmāṃsalaॉsalaḥ
tundilastundibhastundī kharvo hrasvaśca vāmanaḥ

14.200

kubjaḥ paṅguḥ kuṇiḥ khañjo badhirondhaśca kekaraḥ
ityete vikalāṅgāḥ syuḥ bhiṣagvaidyau cikitsake

14.201

anāmayaṃ syādāsthyaṃ cikitsā rukpratikriyā
bheṣajauṣadhabhaiṣajyānyagado jāyurityapi

14.201-2

strī rugrujā copatāparogavyādhigadāmayāḥ
kṣayaḥ śoṣaśca yakṣmā ca kāsastu kṣavathuḥ pumān
vraṇo'striyāmaruḥ klībe pāmapāme vicarcikā

14.202

(a)
kaṇḍūḥ kharjūśca kaṇḍūyā visphoṭaḥ piṭakastathā

14.203

vārtto nirāmayaḥ kalyo vikṛtavyādhitāturaḥ
śukraṃ tejoretasī ca bījavīryendriyāṇi ca

14.204

māyuḥ pittaṃ kaphaḥ śleṣmā striyāṃ tu tvagasṛgdharā
sṛṇikā syandinī lālā nāḍī tu dhamaniḥ śirā ||203||a
antraṃ purītat gulmastu plīhā puṃsyatha vallasā
snāyuḥ striyāṃ kālakhaṇḍayakṛtī tu same ime

14.204-2

piśitaṃ tarasaṃ māṃsaṃ palalaṃ kravyamāmiṣam
rudhire'sṛglohitāsraraktakṣatajaśoṇitam

14.205

a
mūtraṃ prastrāvo'tha viṣṭhā purīṣaṃ śamalaṃ śakṛt
bukkāgramāṃsaṃ hṛdayaṃ hanmedastu vapā vasā
syāccharīrāsthi kaṃkālaḥ kapālaḥ syāttu karparaḥ

14.205-2

aṅgaṃ pratīko'vayavo'paghano'tha kalevaram
gātraṃ vapuḥ saṃhananaṃ śarīraṃ varṣma vigrahaḥ

14.206

a
kāyo dehaḥ klībapuṃsoḥ striyāṃ mūrtistanustanūḥ
vāmaṃ śarīraṃ savyaṃ syādapasavyaṃ tu dakṣiṇam

14.207

sakthi klībe pumānūruḥ padaṅghriścaraṇo'striyām
jaṅghā'tha ghuṭikā jānu kaṭiḥ śroṇiḥ striyāṃ same

14.208

paścānnitambaḥ strīkacyāḥ klībe tu jaghanaṃ puraḥ
picaṇḍakukṣī jaṭharodaraṃ tundaṃ stanau kucau
cucukaṃ tu kucāgraṃ syānna nā kroḍaṃ bhujāntaram

14.209

uro vatsaṃ ca vakṣaśca pṛṣṭhaṃ tu caramaṃ tanoḥ
bāhumūle ubhe kakṣau pārśvamastrī tayoradhaḥ

14.210

skandho'pyaṃso'valagnaṃ ta madhyo'strī madhyamaṃ tathā
dordoṣā ca bhujo bāhuḥ pāṇirhastaḥ karastathā

14.211

kūrparo'tha prakoṣṭho'tha maṇibandho'tha cāṅgulī
aṅguṣṭhastarjanītyādyāstā nakho nakharo'striyām

14.212

vitastiḥ strī capoṭo nā muṣṭiḥ strī cāñjaliḥ pumān
kaṇṭho galo'tha grīvāyāṃ śirodhiḥ kaṃdharatyapi

14.213

vaktrāsye vadanaṃ tuṇḍamānanaṃ lapanaṃ mukham
klībe ghrāṇaṃ gandhavahā ghoṇā nāsā ca nāsikā

14.214

oṣṭhādharau ta radanacchadau daśanavāsasī
adhastāccibukaṃ gaṇḍau kapolau tatparo hanuḥ

14.215

radanā daśanā dantā radāstālu ta kākudam
rasajñā rasanā jihvā prāntāvoṣṭhasya sṛkkiṇī

14.216

lalāṭabhāle'tha bhrūḥ strī tārakā'kṣṇaḥ kanīnikā
locanaṃ nayanaṃ netramīkṣaṇaṃ cakṣurakṣiṇī

14.217

dṛgdṛṣṭī cāsru netrāmbu rodanaṃ cāsramaśru ca
apāṅgau netrayorantau kaṭākṣo'pāṅgadarśane

14.218

karṇaśabdagrahau śrotraṃ śrutiḥ strī śravaṇaṃ śravaḥ
uttamāṅgaṃ śiraḥ śīrṣe mūrdhā nā mastako'striyām

14.219

cikuraḥ kuntalo bālaḥ kacaḥ keśaḥ śiroruhaḥ
śikhaṇḍakaḥ kākapakṣī'thālakāścūrṇakuntalāḥ

14.220

kabarī keśaveśo'tha dhammillaḥ saṃyatāḥ kacāḥ
śikhā cūḍā keśapātī vratinastu saṭā jaṭā

14.221

pāśaḥ pakṣaśca hastaśca kalāpārthāḥ kacātpare
tanūruhaṃ roma loma tadvṛddhau śmaśru puṃmukhe

14.222

ākalpaveṣau nepathyaṃ pratikarma prasādhanam
prasādhito maṇḍitaśca bhūṣitaśca pariṣkṛtaḥ

14.223

vibhrāḍ bhrājiṣṇurociṣṇū bhūṣaṇaṃ syādalaṃkriyā
alaṃkārastvābharaṇaṃ pariṣkāro vibhūṣaṇam

14.224

maṇḍanaṃ cātha mukuṭaṃ kirīṭaṃ puṃnapuṃsakam
cūḍāmaṇiḥ śiroratnaṃ taralo hāramadhyagaḥ

14.225

karṇikā tālapatraṃ syātkuṇḍalaṃ karṇaveṣṭanam
muktāvalī tu hāraḥ syāt kaṭako valayo'striyām
keyūramaṅgadaṃ tulye aṅgulīyakamurmikā

14.226

strīkaṭyāṃ mekhalā kāñcī saptakī raśanā tathā
mañjīro nūpuro'strī tu kiṃkiṇī kṣudraghaṇṭikā

14.227

vālkaṃ kṣaumādi phālaṃ tu kārpāsaṃ bādaraṃ ca tat
kauśeyaṃ kṛmikośotthaṃ rāṅkavaṃ mṛgaromajam

14.228

tatsyādudgamaniyaṃ yaddhautayorvastrayoryugam
kṣaumaṃ dukūlaṃ syād dve tu nivītaṃ prāvṛtaṃ triṣu

14.229

dairghyamāyāma ārohaḥ pariṇāho viśālatā
paṭo'strī vasanaṃ vāsaścailavastrāmbarāṃśukam

14.229-2

colaḥ kūrpāsako'strī syāt samau rallukakambalau
paṭaccaraṃ jīrṇavastraṃ samau naktakakarpaṭau

14.230

a
astrī vitānamulloco dūṣyādyaṃ vastraveśmani
pratisīrā javanikā syāttiraskariṇī ca sā

14.230-2

uttarīyaṃ prāvaraṇaṃ syānmārṭirmārjanā mṛjā
avagāhāplavau snāne'pyatha carcānulepanam

14.231

(a)
udvarttanotsāhane dve parikarmāṅgasaṃskriyā
candano'strī malayajo lākṣā'laktastathā jatu

14.232

mṛganābhirmṛgamadaḥ kastūrī cātha kuṅkumam
ghanasārastu karpūraḥ kṣodo nā cūrṇamastriyām
vāsitaṃ triṣu varttistu varṇakaṃ ca vilepanam

14.233

saṃskāro gandhamālyādyaiḥ syāttadadhivāsanam
mālyaṃ mālāsrajau mūrdhni śikhāsvāpīḍaśekharau

14.234

upadhānaṃ tūpabarhaḥ śayyāyāṃ śayanīyavat
śayanaṃ mañcaparyaṅkapalyaṅkāḥ khaṭvayā samāḥ

14.235

gendukaḥ kanduko dīpaḥ pradīpaḥ pīṭhamāsanam
darpaṇe mukurādarśau vyajanaṃ tālavṛntakam

14.235.p1

prasādhanī kaṅkatikābhogastu paripūrṇatā
chatraṃ tu syādātapatraṃ saṃpuṭastu samudgakaḥ

14.235.p2

iti manuṣyavargaḥ

Linked texts (19)