Amarasara 16
Amarasāra 16
- Language
- Sanskrit
Contents
- 16.301 — 2 parts
16.254
mūrdhābhiṣikto rājanyo bāhujaḥ kṣatriyo virād
16.255
rājā rāṭ pārthivaḥ kṣmābhṛnnṛpabhūpamahīkṣitaḥ
rājā tu praṇatāśeṣasāmantaḥ syādadhīśvaraḥ
cakravartī sārvabhaumo nṛpo'nyo maṇḍaleśvaraḥ
16.256
mantrī dhīsacivo'mātyaḥ purodhāstu purohitaḥ
pratīhāro dvārapālothādhyakṣādhikṛtau samau
16.257
rakṣivargastvanīkasthaḥ ṣaṇḍhavarṣavarau samau
sthāpatyāḥ syuḥ kañcukinaḥ sevakārthyanujīvinaḥ
ripau vairiyasatnāridviṣadveṣaṇadurhṛdaḥ
16.258
dviḍvipakṣāhitāmitradasyuśātravaśatravaḥ
abhighātiparārātipratyarthiparipanthinaḥ
16.259
snigdho vayasyaḥ savayā atha mitraṃ sakhāsuhṛd
sakhyaṃ sāptapadīnaṃ syādanurodho'nuvartanam
yathārhavarṇaḥ praṇidhirapasarpaścaraḥ spaśaḥ
16.260
cāraśca gūḍhapuruṣaścāptapratyayitau samau
sāṃvatsaro jyotiṣikau daivajñagaṇakāvapi
16.261
lekhakaḥ syāllipikaro likhitaṃ tu lipirlibiḥ
syātsaṃdeśaharo dūto dūtyaṃ tadbhāvakarmaṇī
16.262
adhvanīno'dhvago'dhvanyaḥ pānthaḥ pathika ityapi
saṃdhirnā vigraho yānamāsanaṃ dvaidhamāśrayaḥ
16.262-2
svāmyamātyasuhṛtkośarāṣṭradurgabalāni ca
rājyāṅgāni prakṛtayaḥ paurāṇāṃ śreṇayo'pi ca
16.263
a
sāhasaṃ tu damo daṇḍaḥ sāma sāntvamatho samau
bhedopajāpāvupadhā dharmādyairyatparīkṣaṇam
16.264
viviktāvijanacchannāniḥśalākāstathā rahaḥ
rahaścopāṃśu cāliṅge rahasyaṃ tadbhava triṣu
16.265
samau viśrambhavitvāsau śreṣo bhraṃśo yathocitāt
nyāyastu kalpo nyāyyaṃ tu yuktamaupayikaṃ triṣu
avavādastu nirdeśo nideśaṃ śāsanaṃ ca saḥ
16.266
śiṣṭiścājñā ca saṃsthā tu maryādā dhāraṇā sthitiḥ
āgo'parādho mantuśca bhāgadheyaḥ karo baliḥ
16.267
ghaṭṭādi deyaṃ śulko'strī prābhṛtaṃ tu pradeśanam
upāyanamupagrāhyamupahārastathopadā
16.268
sāndṛṣṭikaṃ phalaṃ sadya udarkaḥ phalamuttaram
prakriyā tvadhikāraḥ syāccāmaraṃ tu prakīrṇakam
niveśaḥ śibiraṃ klībe sajjanaṃ tūparakṣaṇam
16.269
mataṃgajo gajo nāgaḥ kuñjaro vāraṇaḥ karī
dantī stamberamo hastī dviradebhadvipāstathā
16.270
gajaśāvastu kalabhaḥ kariṇī dhenukā vaśā
gaṇḍaḥ kaṭo mado dānaṃ kumbhau śirasi hastinaḥ
16.271
tottre veṇukamālānaṃ bandhastambhe'tha śaṅkhalaṃ | [
16.272
anduko nigaḍo'strī syādaṅkuśo'strī sṛṇiḥ striyām
dūṣyā kakṣyā varatrā syāt kalpanā sajanā same
vājivāhārbaṃturagahaya saindhavasaptayaḥ
16.273
aśve kiśore bālośvo vāmyaśvā vaḍavā samāḥ
prothamastrī tu ghoṇāsya heṣā hreṣā tu nisvanaḥ
16.274
kavikā tu khalīno'strī śaphaṃ klībe khuraḥ pumān
puccho'strī lūmalāṅgūle vālahastaśca vāladhiḥ
16.275
klībe'naḥ śakaṭo'strī syācchatāṅgaḥ syandano rathaḥ
śibikā yāpyayānaṃ syāddolāpreṅkhādikā striyām
16.276
cakraṃ rathāṅgaṃ nemiḥ strī pradhiḥ puṃsyatha dhūḥ striyām
patraṃ tu vāhanaṃ yānaṃ prāsaṅgo nā yugādyugaḥ
ādhoraṇā hastipakā hastyārohā niṣādinaḥ
16.277
sūto yantā sārathiḥ syādaśvārohāstu sādinaḥ
rathinaḥ syandanārohāḥ senānīrvāhinīpatiḥ
16.278
bhaṭā yodhāśca yoddhāraḥ sainyāḥ syuḥ sainikā hi ye
śīrṣaṇyaṃ tu śirastre syādvārabāṇastu kañcukaḥ
16.279
kavaco strī kaṅkaṭako'stanutraṃ varma daṃśanam
pinaddhāmuksaṃnaddhasajjavarmitadaṃśitāḥ
16.280
padātipattipadagāḥ patākī vaijayantikaḥ
dhanvī dhanuṣmān dhānuṣko niṣaṅgyastrī dhanurdharaḥ
16.281
purogāgresarapraṣṭhapurogamapuraḥsarāḥ
syātsahāyastvanucaro mandagāmī tu mantharaḥ
jaṅghālastvarito vegī tarasvī javano javaḥ
16.282
śūro vīraśca vikrānto jetā jiṣṇuśca jitvaraḥ
sāṃyugīno raṇe sādhuḥ pṛtanā vāhinī camūḥ
16.283
senā varūthinī sainyānīkacakrabalāni ca
ūrjasvalaḥ syādūrjasvī ya ūrjātiśayānvitaḥ
saṃpattiḥ śrīśca lakṣmīśca vipattyāṃ vipadāpadau
16.284
āyudhaṃ tu praharaṇaṃ śastramastramathāstriyau
dhanuścāpo dhanvaśarāsanakodaṇḍakārmukam
16.285
iṣvāsaḥ puṃsi cātha strī maurvī jyā śiñjinī guṇaḥ
lakṣaṃ lakṣyaṃ śaravyaṃ ca śarasāyakamārgaṇāḥ
16.286
patrīṣubāṇaviśikhā ajihmagakhagāśugāḥ
tūṇopāsaṅgatūṇīraniṣaṅgā iṣudhirdvayoḥ
16.287
tūṇyāṃ khaḍgastu nistriṃśacandrahāsāsidiṣṭayaḥ
kaukṣeyako maṇḍalāgraḥ karavālaḥ kṛpāṇavat
16.288
phalako'strī phalaṃ carma khaḍgamuṣṭau tsaruḥ pumān
dvayoḥ kuṭhāraḥ svadhitiḥ paraśuśca paraśvadhaḥ
16.289
syācchastrī cāsiputrī ca churikā cāsidhenukā
prāsastu kuntaḥ śaṅkurnā śalyamastrī gadā striyām
16.290
vaitālikā bodhakarā bandinaḥ stutipāṭhakāḥ
reṇurdvayoḥ striyāṃ dhūliḥ pāṃsurnā na dvayo rajaḥ
16.291
patākā vaijayantī syātketanaṃ dhvajamastriyām
ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamityahaṃpūrvikā striyām
āhopuruṣikā darpādyā syātsaṃbhāvanātmani
16.292
ahamahamikā tu sā syātparasparaṃ yo bhavatyahaṃkāraḥ
draviṇaṃ tarassahobalaśauryāṇi sthāma śuṣmaṃ ca ||291||a
śaktiḥ parākramaḥ prāṇo vikramastvatiśaktitā
kalirnā prathanaṃ yuddhaṃ saṃgrāmāhavasaṃyugāḥ
astriyāṃ samarānīkaraṇāḥ kalahavigrahau
16.293
saṃyatsa mityājiyudho tumulaṃ raṇasaṃkule
utpātastūpasargaḥ syādbalātkāro haṭhastathā
16.294
niyuddhaṃ bāhuyuddhe'tha bṛṃhitaṃ karirājitam
vyūhastu balavinyāso visphāro dhanuṣaḥ svanaḥ ||293||a
mūrcchā tu kaśmalaṃ moho'pyavamardastu pīḍanam
abhyavaskandanaṃ tvabhyāsādanaṃ vijayo jayaḥ
16.295
vairaśuddhiḥ pratīkāro vairaniryātanaṃ ca sā
apakramo'payānaṃ ca saṃdrāvo vidravo dravaḥ
16.296
parājayaḥ parābhūtistriṣu naṣṭatirohitau
niṣūdanaṃ nihananaṃ kṣaṇaṃ ca nirhisanam
16.297
nirvāpaṇaṃ viśasanaṃ māraṇaṃ pratighātanam
udvāsanapramathanakrathanojjāsanāni ca
16.298
ālambhapiñjaviśaraghātonmāthavadhā api
syātpañcatā kāladharmo diṣṭāntaḥ pralayo'tyayaḥ
16.299
anto nāśo dvayormṛtyurmaraṇaṃ nidhano'striyām
parāsuprāptapañcatvaparetapretasaṃsthitāḥ
16.300
mṛtapramītau triṣvete citā cityā citiḥ striyām
kabandheo'strī kriyāyuktamapamūrdhakalevaram
śmaśānaṃ syātpitṛvanaṃ kuṇapaḥ śavamastriyām
16.301
pragrahopagrahau bandyāṃ kārā syādbandhananālaye
puṃse bhūmnyasavaḥ prāṇāścaivaṃ jīvo'padhāraṇam
16.301.p1
āyurjīvitakālo nā jīvāturjīvanauṣadham
16.301.p2
iti kṣatriyavargaḥ
Linked texts (16)
- Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Vaiyākaraṇasiddhāntakaumudī (another edition) — Sanskrit
- Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Nāmaliṅgānuśāsana Amarakośa — Amarasiṃha, Sanskrit
- Sudhā (Bhānuji) — Bhānuji, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa — Sanskrit
- Kalpadru Nāmamālā — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Keśavabhaṭṭa, Sanskrit
- Kalpadrukośa — Keśavabhaṭṭa 1635, Sanskrit
- Kalpatarukośa — Keśava, Sanskrit
- Vaijayantī — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Vaijayantīkośa (Yādavaprakāśa) — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Vikramāṅkadevacarita — Bilhaṇa, Sanskrit