Pramāṇa · Search · About · API

Nighantushesha 6

Nighaṇṭuśeṣa 6

Language
Sanskrit

Contents

6.336

śatapuṣpāyāṃ tu ghoṣā śatāhvā mādhavī misiḥ1
aticchatrā chatrapuṣpyavākpuṣpā kāravī sahā

6.337

śatapuṣpā misirdhoṣā śiphakā mādhavī śiphā
aticchatrā tvavākpuṣpā gatāhvā kāravī smṛtā
śatapuṣpā śatacchatrā['ticchatrā] madhurā misiḥ
avākpuṣpā kāravī ca [amara0 kā0 2 varga 4 ślo0 152 ] iti
jīrake tu kaṇā'jājī jaraṇaḥ kaṇajīrakaḥ
śuklā'jājī kaṇā''khyātā dīrghakaḥ kaṇajīrakaḥ
] iti
kṛṣṇe'smin kāravī pṛthvī sugandhā suṣavī pṛthuḥ

6.338

kuñcī kālopakālopakuñcikotkuñcikā'pi ca
rasone laśuno mlecchakando'riṣṭo mahauṣadham

6.339

mahākandaḥ
aparo'pyeṣa gṛñjano dīrghapatrakaḥ
palāṇḍau yavaneṣṭaḥ syāt sukando 1vaktradūṣaṇaḥ

6.340

2haraṇaḥ
sa tu harito latārko durddumo'pi ca
laśuno dīrghapatraśca picchāgandho mahauṣadham
pharaṇyaśca palāṇḍuśca lavatarkā parārikā
gṛñjanaṃ yavaneṣṭaśca palāṇḍordaśa jātaya
saptalāyāṃ bahuphenā sātalā vimalā matā

6.341

sārī marālikā dīptā phenā carmakasā yavā
prasāraṇyāṃ cāruparṇī bhadraparṇī pratānikā

6.342

bhadrabalā bhadralatā bhadrakālī mahābalā
sāraṇā saraṇā suprasarā rājabalā ca sā

6.343

brāhmyāṃ vayaḥsthā matsyākṣī brāhmaṇī somavallarī
sarasvatī satyavatī susvarā brahmacāriṇī

6.344

brāhmī sarasvatī somā satyāhvā brahmacāriṇī
[ iti
sūraṇe kaṇḍuraḥ kando'rśoghnī citradaṇḍakaḥ
vṛddhadārake tvāvegī jīrṇavālaka juṅgakau

6.345

ajāṇḍī ca ṛkṣagandhā syādantaḥkoṭapuṣpyapi
suvarcalāyāṃ maṇḍūkī badarā''dityavallabhā

6.346

maṇḍūkaparṇyarkabhaktā''dityavallī sukhodbhavā
bhṛṅgarāje bhṛṅgarajo bhṛṅgāraḥ keśarāñjanaḥ

6.347

^2aṅgārako bhekarajo bhṛṅgo mārkava ityapi
kāsamarde tvarimardaḥ kālaṃ 'kanaka-karkaśau

6.348

vāstuke tu śākajyeṣṭhaḥ pravālaḥ kṣārapatrakaḥ
śākavīro vīraśākastāmrapuṣpaḥ prasāikaḥ

6.349

pālaṅkayāyāṃ tu pālakayā kṣurikā madhusūdanī
jīvantyāṃ syājjīvanīyā jīvanī jīvavardhanī

6.350

maṅgalyanāmadheyā ca śākaśreṣṭhā yaśaskarī
syādamlaloṇikāyāṃ tu cāṅgerī cukrikā rasā

6.351

ambaṣṭhā'mboṣṭikā dantaśaṭhā lolā'mlalolikā
narendramālā kṣudrāmlā catuṣparṇī ca loṇikā

6.352

taṇḍulīye meghanādastaṇḍulī taṇḍulerakaḥ
gaṇḍīrako raktakāṇḍo viṣahāryalpamāriṣaḥ

6.353

śamaṭhe tu toyavṛttirgaṇḍīrastoyamañjarī
samaṣṭhilā śoṣaharī jalāpāmārga olukaḥ

6.354

anyastu sthalatagaṇḍīraḥ karburaṣṭakadeśajaḥ
kākamācyāṃ tu kāmācī kākamāhā¹ ca vāyasī

6.355

śrīhastinyāṃ tu ²bhūraṇḍī kuraṇḍī kāsmarīripuḥ
suniṣaṇṇe sacipatraḥ svastikaḥ śitivaivārakaḥ

6.356

4śrīvarākaḥ(? śrīvārakaḥ)śitivaro vitunnaḥ kukkuṭaḥ śitiḥ
mūlake tu mahākando ruciṣyo hastidantakaḥ

6.357

bastikā nīlakaṇṭhaśca 'sekimo haripūrṇakaḥ
15 cāṇakyamūlake śālāmarkaṭo marusambhavaḥ

6.358

viṣṇugupta-mato miśra vāleyo markaṭo'pi ca
hilamocyāṃ śaṅkhadharā jalabrāhmī ca mocikā

6.359

kalambyāṃ tu śataparvī 'kaḍambī vāyasī ca sā
kāravelle tu suṣavī kaṭillo mṛduparṇakaḥ

6.360

paṭole tu pāṇḍuphalaḥ kulakaḥ karkaśacchadaḥ
rājīphalaḥ kaphaharo rājamānyo'mṛtāphalaḥ

6.361

kakaṭe tu kilāsaghnastiktapatraḥ sugandhakaḥ
kūṣmāṇḍake tu karkaḥ
kāliṅgayāṃ bahuputrikā

6.362

tumbyāṃ piṇḍaphalekṣvākustiktabījā mahāphalā
alābūḥ kṣatriyavarā kaṭukālābunī ca sā

6.363

cirbhiṭathyāṃ trapusī vāluṅkyervārurvyāṇḍapatrikā
ūrvāruḥ karkaṭī mūtraphalā rājādanī latā

6.364

chardanī ca vipāṇḍuśca
tasyāḥ pakvaphalaṃ sphuṭī
kūrcakre śṛṅgakaḥ sarjo dīrghāyuḥ kūrcaśīrṣakaḥ

6.365

māṅgalyanāmadheyaśca jīvakaḥ priyajīvakaḥ
hrasvāṅgako madhurakaḥ prāṇadaścirajīvyapi

6.365-2

maṅgalyaṃ nāmadheyamasya maṅgalyanāmadheyaḥ | jīvayati jīvakaḥ, ṇakaḥ, priyaścāsau jīvakaśca priyajīvakaḥ | hrasvamaṅgamasya hrasvāṅgaḥ, svārthike ke hrasvāṅgakaḥ
madhu vidyate'sya madhura, "madhvādibhyo raḥ" [siddha0 7.2 26] iti raḥ, svārthike
ke madhurakaḥ | prāṇiti prāṇakaḥ | ciraṃ jīvatīti cirajīvī | āha cajīvakaḥ śṛṅgaka sarjo dīrghāyuḥ kūrcaśīrṣakaḥ
hrasvāṅgo madhura svādu prāṇakaścirajīvyapi
[ dhanva0 varga 1 ślo0 123] iti
etasya loke 'jīvaka' iti prasiddhiḥ

6.366

puṣkaramūle syānmūlaṃ vīraṃ puṣkaranāmakam
pauṣkaraṃ puṣkarajaṭā kāśmīraṃ padmavarṇakam

6.367

bastagandhāyāṃ sugandhā kharapuṣpī śākambharā
1kabarī barbarī tuṅgī pūtimayūra ityapi

6.368

ajagandhā kharapuṣpī bastagandhā sugandhikā
kabarī barbarī gandhā tuṅgī pūtimayūrakaḥ
[ dhanva0 varga 1 ślo0 100 ] iti
bimbyāṃ raktaphalā golhā pravālaphalaghoṣikā
oṣṭhopamaphalā tuṇḍo tuṇḍikā pīluparṇyapi

6.369

bimbī raktaphalā tuṇḍī tuṇḍakeraphalā ca sā
oṣṭhopamaphalā golhā pīluparṇī ca tuṇḍikā
[ dhanva0 varga 1 ślo0 202 ] iti
'rauhiṣe śyāmakaṃ pauraṃ pūtīkaṃ bhūri kattṛṇam
saugandhikaṃ devajagdhaṃ śakalaṃ dhyāma-pudgale

6.370

bhūstṛṇe rauhiṣaṃ chatro'ticchattraśca kuṭumbakaḥ
pūtīkaṃ bhūri pālaghnaṃ mālātṛṇa-sugandhike

6.371

bhūstṛṇo rauhiṣo bhūriḥ pūtīko'tha kuṭumbakaḥ
mālātṛṇaśca pālaghnaṃ chatrakacchatrasaṃjñakaḥ
[ dhanva0 varga 4 ślo0 47 ] iti
darbhe darbhaḥ kharo barhirvīraḥ sūcī kuthaḥ kuśaḥ
sīrī vānīrajo gundraḥ pavitra-kutukāvapi

6.372

mṛdudarbhaḥ kuśo barhiḥ sūcī vīrastu patraka
kharo'nyaḥ pṛthula. sīrī gundrāṅgo nīrajo niśiḥ
[ dhanva0 varga 4 ślo0 133 ] iti
kāśe syādikṣugandhekṣukāṇḍe-śyāmrapuṣpakāḥ
vāyasekṣuḥ poṭagalaḥ kāsekṣuḥ kokilākṣakaḥ

6.373

'ulpe balvajā bālaḥ keśī dṛḍhalatā'pi ca
ikṣau rasālo gaṇḍīrī gaṇḍakī khaḍgapatrakaḥ

6.374

tasyaikādaśa bhedāḥ syuḥ puṇḍra-kāntārakādayaḥ
puṇḍrekṣau puṇḍrakaḥ sevyaḥ pauṇḍrako'tiraso madhuḥ
śvetakāṇḍo bhīrukastu harito madhuro mahān
śūnyeśvarastu kāntāraḥ koṣakārastu vaṃśakaḥ
śataghorastvoṣatkṣāraḥ pītacchāyo'tha tāpasaḥ
sitanīlo'tha nepālo vaṃśaprāyo mahājalaḥ
anvarthastu dīrghapatro dīrghaparvā kaṣāyavān
kāṣṭhekṣustu svalpakāṇḍo ghanagranthirvanodbhavaḥ
nīlaghorastu suraso nīla-pītalarājivān
anūpasambhava prāyaḥ khaṃnaṭī tvikṣuvālikā
karaṅgaśāli śākekṣuḥ sūcipatro guḍaikṣukaḥ
] iti
nale naḍaḥ śūnyamadhyo dhamano nartako naṭaḥ

6.375

auraṇyānalako randhrī poṭagalo bibhīṣaṇaḥ
nelī tu grāmanalikā nākulī lekham̐kāvitā

6.376

śare tu muñjo bāṇākhyaḥ sthūladarbhaḥ pitāmahaḥ
3gundrastejanako bhadramuñjo yājanaॅkaḥ kṣuraḥ

6.377

muñjastu yajñiyo medhyo dṛḍhatvag brahmamekhalaḥ
atha bālatṛṇe śaṣpaṃ śukaṃ śālikamaṅgulam

6.378

tṛṇe syādarjunaṃ
ghāse yavasaṃ cārirityapi
dūrvāyāṃ tu śataparvā bhārgavī vijayā jayā

6.379

maṅgalyā śādvalā'nantā'marī pratānikā ruhā
[sahasravīryā śyāmāṅgī haritā haritālyapi ]

6.380

śvetadūrvā tu golomī śītavīryā sitā latā
gaṇḍadūrvāyāṃ gaṇḍālī vāruṇī śakulākṣakaḥ

6.381

mustāyāṃ mustako bhadramustā rājakaśerukaḥ
musto varāho gāṅgeyaḥ kuruvindo'mbudāhvayā

6.382

mustamambudharo megho ghano rājakaśerukaḥ
bhadramusto varāhoṣṭro ('bdo) gāṅgeyaḥ kuruvindakaḥ
[ dhanva0 varga 1 ślo0 40 ] iti
kuṭanaṭe tu kaivartīmustakaṃ jīvitāhvayam
kāṇḍīrakaṃ jīrṇabudhnaṃ gonardaṃ gopuraṃ plavam

6.383

śatapuṣpaṃ dāśapuraṃ vāneyaṃ paripelavam
jalamustā mustakābhaṃ śevāladalasambhavam

6.384

paripelaṃ plavaṃ vanyaṃ gopuraṃ syāt kuṭannaṭam
śatapuṣpaṃ dāśapuraṃ gonardaṃ jīrṇabudhnakam
[ dhanva0 varga 3 ślo0 55 ] iti
vīraṇe tu vīrataraṃ vīrabhadraṃ sumūlakam
mūle'syośīramabhayaṃ samagandhi raṇapriyam

6.385

lāmajjake tu naladamamṛṇālaṃ leyaṃ laghu
iṣṭakāpathakaṃ śīghraṃ dīrghamūlaṃ jalā Od? āśayam

6.386

atha dhānye sasyaṃ sītyaṃ vrīhi-stambakarī api
vrīhiryavo masūrī godhūmo mudga-māṣa-tila-caṇakāḥ
aṇavaḥ priyaṅgu-kodrava-mayaṣṭhakā śālirāḍhakyaḥ
dvau ca kulāya-kulatthau śaṇasaptadaśāni dhānyāni
[ ] iti
āśau syāt pāṭalo vrīhiḥ
āśvākhyā śāli-śīghrayo [ ] iti
āśurvrīhiḥ pāṭala syāt [ ] iti
garbhapākini ṣaṣṭikaḥ

6.386-2

ṣaṣṭikaḥ kaṅkukaḥ pīta-pramodaka-mukundakāḥ
[ ] iti

6.387

śālau tu kalamādyāḥ syuḥ
kalame tu kalāmakaḥ
lohite raktaśāliḥ syāt
mahāśālau sugandhikaḥ

6.388

yave hayapriyastīkṣṇaśūkaḥ
tokmastvasau harit
maṅgalyaṃke masūraḥ syāt
kalāye tu satīnakaḥ

6.389

hareṇuḥ khaṇḍikaśca
atha caṇake harimanthakaḥ
māṣe tu madano nandī vṛṣyo bījavaro balī

6.390

mudge tu praṃthano lobhyo balāṭo harito hariḥ
pīte'smin vasu-khaṇḍīra-pravela-jaya-śāradāḥ

6.391

kṛṣṇe pravara-vāsantau harimanthaja-śimbikau
vanamudge tuvaraka-nigūḍhaka-kulīmakaḥ

6.392

khaṇḍī ca
rājamudge tu makuṣṭhaka-mayuṣṭhakau
godhūme sumanaḥ
godhūmaḥ sumana kṣudro madhūlī tu piṃgītikā
nandīmukho'lpagodhūmo loke sā pīsikocyate
[ ] iti
valle niṣpāvaḥ śvetaśimbikaḥ

6.393

kulatthe tu kālavṛntaḥ
tāmravṛntā kulatthikā
āḍhakyāṃ tūbarī varṇā
syāt 'kulmāṣe tu yāvakaḥ

6.394

5 nīvāre tu vanavrīhiḥ
śyāmāka-śyāmakau samau
15 kaṅgau tu kaṅgunī kaṅguḥ priyaṅguḥ pītataṇḍulā

6.395

sā kṛṣṇā madhukā
raktā śodhikā
muṃsaṭī sitā
pītā mādhavī
athoddāle kodravaḥ koradūṣakaḥ

6.396

cīnake tu kākakaṅguḥ
āha capītataṇḍulikā kaṅguḥ priyaṅguḥ kukkurī matā
sitakaṅgustu musalī raktakaṅgustu śodhikā
cīnaka kākakaṅguḥ syāt śyāmākastṛṇabījakaḥ
rālādaya. kaṅgubhedāḥ kodravaḥ koradūṣakaḥ
anyo dvitīyo vikhyātaḥ uddālo vanakodravaḥ
[ ] iti
yavanāle tu yonalaḥ
jūrṇādvayo devadhānyaṃ jonnolā bījapuṣpikā

6.397

śaṇe bhaṅgā mātulānī syāt
śaṇaḥ prokto mātulānī jantutanturmahāśaṇaḥ
[ ] iti
umā tu kṣumā'tasī
atasī masṛṇā nīlapuṣpī celurumā kṣumā
[ ] iti
gavedhukāyāṃ gavedhuḥ
vanyatile tu jartilaḥ

6.398

ṣaṇḍhatile tilapiñjastilapejaḥ
kadambakastantubhaḥ
atha siddhārthaḥ śvetasarṣapaḥ

6.399

rājikāyāṃ tīkṣṇagandhā kṣutābhijananaḥ kṣavaḥ
asurī kṛṣṇikā kṛṣṇasarṣapo rājasarṣapaḥ

6.400

moṣādayaḥ śamīdhānyaṃ
śūkadhānyaṃ yavādayaḥ
syāt sasyaśūke kiṃśāruḥ
kaṇiśe sasyaśīrṣakam

6.401

stambe tu guccho dhānyādeḥ
nāle kāṇḍaḥ
aphale tviha
syāt palālaḥ
dhānyatvaci tuṣaḥ
buse kaḍaṅkaraḥ

6.401.p1

ityācāryaśrīhemacandraviracite nighaṇṭuśeṣe ṣaṣṭho dhānyakāṇḍaḥ ||6

6.401.p2

iti śrīhemacandrācāryaviracito nighaṇṭuśeṣaḥ samāptaḥ

Linked texts (6)