Pramāṇa · Search · About · API

Sudha (Ramashrama) 12: atha vanauṣadhivargaḥ

Sudhā (Rāmāśrama) 12

Language
Sanskrit

atha vanauṣadhivargaḥ

12.1

ṣaṭ vanasya
aṭavyaraṇyaṃ vipinaṃ gahanaṃ kānanaṃ vanam
mahāṇyamaraṇyānī .....................
...................... gṛhārāmāstu niṣkuṭāḥ

12.2

ārāmaḥ syādupavanaṃ kṛtrimaṃ vanameva yat
amātyagaṇikāgehopavane vṛkṣavāṭikā

12.3

pumānākrīḍa udyānaṃ rājñaḥ sādhāraṇaṃ vanam
syādetadeva pramadavanamantaḥpurocitam

12.4

vīthyālirāvaliḥ paṅktiḥ śreṇī .....................
lekhāstu rājayaḥ
vanyā vanasamūhe syād
aṅkuro'bhinavodbhidi

12.5

vṛkṣo mahīruhaḥ śākhī viṭapī pādapastaruḥ
anokahaḥ kuṭaḥ sālaḥ palāśī drudumāgamāḥ

12.6

ekaṃ puṣpājjātaphalopalakṣitavṛkṣasya
vānaspatyaḥ phalaiḥ puṣpāt......................
ekaṃ panasodumbarādeḥ, drumamātrasya vā ......................tairapuṣpādvanaspatiḥ
ekam āmrādivṛkṣasya
ekaṃ vrīhiyavādeḥ
oṣadhiḥ phalapākāntā......................
dve yathākālaṃ phaladharasya
......................syādabandhyaḥ phalegrahiḥ

12.7

trīṇi ṛtāvapi phalarahitasya
bandhyo'phalo'vakeśī ca ......................
trīṇi phalasahitavṛkṣasya
phalavānphalinaḥ phalī
aṣṭau praphullitavṛkṣasya
praphullotphullasamaphullavyākośavikacasphuṭāḥ

12.8

phullaścaite vikasite ............................
syurabandhyādayastriṣu
trīṇi śākhāpatrarahitataroḥ
sthāṇu vā nā dhruvaḥ śaṅkuḥ...................
ekaṃ sūkṣmaśākhāmūlasya śākhoṭakādeḥ:
.....................hrasvaśākhāśiphaḥ kṣupaḥ

12.9

dve skandharahitasya
aprakāṇḍe stambagulmau.........................
trīṇi latāmātrasya
.........................vallī tu vratatirlatā
trīṇi śākhādibhirvistṛtalatāyāḥ
latā pratāninī vīrudgulminyulapa ityapi

12.10

trīṇi vṛkṣādidairghyasya
nagādyāroha ucchrāya utsedhaścocchrayaśca saḥ
astrī prakāṇḍaḥ skandhaḥsyānmūlācchākhāvadhistaroḥ

12.11

same śākhālate
skandhaśākhāśāle
śiphājaṭe
śākhāśiphāvarohaḥ syāt
mūlāccāgraṃ gatā latā

12.12

śiro'graṃ śikharaṃ vā nā
trīṇi vṛkṣādermūlamātrasya
mūlaṃ budhno'ṅghrināmakaḥ
dve vṛkṣādeḥ sthirāṃśasya
sāro majjā nari.......................
trīṇi tvacaḥ:
......tvak strī valkaṃ valkalamastriyām

12.13

dve kāṣṭhamātrasya
kāṣṭhaṃ dāru........................ ................
trīṇyagnisandīpanatṛṇakāṣṭhādeḥ dve yāgādau
hūyamānasyakāṣṭhasya ca
.........indhanaṃ tvedha idhmamedhaḥ samit striyām
dve vṛkṣagatavivarasya
niṣkuhaḥ koṭaraṃ vā nā.........................
dve tulasyāderabhinavodbhidi 'baura' iti khyātasya
...................vallarirmañjariḥ striyau

12.14

ṣaṭ patrasya
patraṃ palāśaṃ chadanaṃ dalaṃ parṇaṃ chadaḥ pumān
dve navapatrasya
pallavo'strī kisalayam
dve śākhādivistārasya
vistāre viṭapo'striyām

12.15

dve phalasya
vṛkṣādīnāṃ phalaṃ sasyam
dve puṣpādimūlādhārasya
vṛntaṃ prasavabandhanam
āme phale śalāṭuḥ syāt
śuṣke vānam
ubhe triṣu

12.16

kṣārako jālakaṃ klībe
kalikā korakaḥ pumān
syādgutsakastu stabakaḥ
kuṭmalo mukulo'striyām

12.17

pañca nāmāni puṣpasya
striyaḥ sumanasaḥ puṣpaṃ prasūnaṃ kusumaṃ sumam
dve puṣpamadhoḥ
makarandaḥ puṣparasaḥ.........................
dve puṣpareṇoḥ
.........................parāgaḥ sumanorajaḥ

12.18

dvihīnaṃ prasave sarvam.........................
.........................harītakyādayaḥ striyām
aśvatthādiphalānāṃ pṛthakpṛthagekaikam
āśvatyavaiṇavaplākṣanaiyagrodhaiṅgudaṃ phale

12.19

bārhataṃ ca ................................
trīṇi jambūphalasya
.........phale jambvā jambūḥ strī jambu jāmbavam
puṣpe jātiprabhṛtayaḥ svaliṅgā.............................
yūthikāśephālikāmallikādyāḥ
.........................vrīhayaḥ phale

12.20

vidāryādyāstu mūle'pi.....................
.....................puṣpe klībe'pi pāṭalā
pañca pippalavṛkṣasya
bodhidrumaśvaladalaḥ pippalaḥ kuñjarāśanaḥ

12.21

aśvatthe.................................
sapta kapitthasya
atha kapitthe syurdadhitthagrāhimanmathāḥ
tasmindadhiphalaḥ puṣpaphaladantaśaṭhāvapi

12.22

catvāri udumbarasya
udumbaro jantuphalo yajñāṅgo hemadugdhakaḥ
catvāri kovidārasya
kovidāre camarikaḥ kuddālo yugapatrakaḥ

12.23

saptaparṇe viśālatvak śārado viṣamacchadaḥ
āragvadhe rājavṛkṣasaṃpākacaturaṅgulāḥ

12.24

ārevatavyādhighātakṛtamālasuvarṇakāḥ
syurjambīre dantaśaṭhajambhajambhīrajambhalāḥ

12.25

pañca varaṇasya
varaṇo varuṇaḥ setustiktaśākaḥ kumārakaḥ
pañca nāgakesarasya
puṃnāge puruṣastuṅgaḥ kesaro devavallabhaḥ

12.26

sitotpale| jātīphale naraśreṣṭhe pāṇḍunāge drumāntare|| ( 1 )
catvāri nimbataroḥ
pāribhadre nimbatarurmandāraḥ pārijātakaḥ
tinīśe syandano nemī rathadruratimuktakaḥ

12.27

vajrulaścitrakṛcca......................
......................atha dvau pītanakapītanau
āmrātake................................
......................madhūke tu guḍapuṣyamadhudrumau

12.28

vānaprasthamadhuṣṭhīlau......................
.......................jalaje'tra madhūlakaḥ
pīlau guḍaphalaḥ sraṃsī .........................
.........................tasmiṃstu girisambhave

12.29

akṣoṭakarparālau dvau.........................
.............aṅkoṭe tu nikocakaḥ
palāśe kiṃśukaḥ parṇo vātapothaḥ.....................
.....................atha vetase

12.30

rathābhrapuṣpavidulaśītavānīravañjulāḥ
catvāri jalavetasasya
dvau parivyādhavidulau nādeyī cāmbuvetase

12.31

pañca śvetaśigroḥ
śobhāñjane śigrutīkṣṇagandhakākṣīvamocakāḥ
ekaṃ madhuśigroḥ
rakto'sau madhuśigruḥ syāt.........................
madhuśigroḥ
dve ariṣṭasya
……………………ariṣṭaḥ phenilaḥ samau

12.32

pañca bilvavṛkṣasya
bilve śāṇḍilyaśailūṣau mālūraśrīphalāvapi
trīṇi plakṣasya
plakṣo jaṭī parkaṭī syāt……………………
trīṇi vaṭasya
……………nyagrodho bahupādvaṭaḥ

12.33

gālavaḥ śābaro lodhrastirīṭastilvamārjanau
āmraścūto rasālaḥ······························
······················asau sahakāro'tisaurabhaḥ

12.34

kumbholūkhalakaṃ klībe kauśiko gugguluḥ puraḥ
pañca śleṣmāntakasya
śeluḥ śleṣmātakaḥ śīta uddālo bahuvārakaḥ

12.35

rājādanaṃ piyālaḥ syātsannakaddhurdhanuṣpaṭaḥ
sapta kāśmaryāḥ
gaṃbhārī sarvatobhadrā kāśmarī madhuparṇikā

12.36

śrīparṇī bhadraparṇī ca kāśmaryaścāpi..........
trīṇi kṣudrabadaryāḥ
..........................................atha dvayoḥ
karkandhūbadarī kolī...............................
ṣaṭ badarasya
..........................kolaṃ kuvalaphenile

12.37

sauvīraṃ badaraṃ ghoṇṭāpi..........................
atha syātsvādukaṇṭakaḥ
vikaṅkataḥ suvāvṛkṣo granthilo vyāghrapādapi

12.38

airāvato nāgarājaḥ ...............................
...............................nādeyī bhūmijambukā
tindukaḥ sphūrjakaḥ kālaskandhaśca śitisārake

12.38-2

kālaskandha aura 4. śitisāraka

12.39

catvāri kākatindukasya
kākenduḥ kulakaḥ kākapīlukaḥ kākatinduke
● makara tenduā, kākatendū ke 4 nāma–1. kākendu, 2. kulaka, 3. kākatinduka aura 4. kākapīluka
pañca ghaṇṭāpāṭaleḥ:
golīḍho jhāṭalo ghaṇṭāpāṭalirmokṣamuṣkakau

12.40

trīṇi tilakavṛkṣasya
tilakaḥ kṣurakaḥ śrīmān
● tilaka per̤a ke 3 nāma–1. tilaka, 2. kṣuraka aura 3. śrīmat
dve jhāvukasya
samau piculajhāvukau
śrīparṇikā kumudikā kumbhī kaiṭaryakaṭphalau

12.41

kramukaḥ paṭṭikākhyaḥ syātpaṭṭī lākṣāprasādanaḥ
nūdastu yūpaḥ kramuko brahmaṇyo brahmadāru ca

12.42

tūlaṃ ca…………………………………
catvāri kadambasya
nīpapriyakadambāstu halipriye
vīravṛkṣo'ruṣkaro'gnimukhī bhallātakī triṣu

12.43

pañca 'gajadaṇḍa' iti khyātasya
gardabhāṇḍe kandarālakapītanasuṣārśvakāḥ
plakṣaśca ................................
trīṇi cihnāyāḥ
tintiḍī ciñcāmbilakā ..............................
ṣaṭ 'vijayasāra' iti khyātasya
atho pītasālake

12.44

sarjakāsanabandhūkapuṣpapriyakajīvakāḥ
puṣpāṇyasya || ( 2 ) || || prīṇāti| 'prīñ tarpaṇe' ( trayā0 u0 a0 )| kvun ( u0 2.32 )| 'priyakāḥ pītasārakeṃ nīpe citramṛge cālau priyaṃgau kuḍume'pi ca' || ( 5 ) || || jīvayati| 'jīva prāṇadhāraṇe' ( bhvā0 pa0 se0 ) ṇvul ( 3.1.133 )| 'jīvakaḥ prāṇake pītasārakṛpaṇayorapi| kūrcaśīrṣe ca puṃsi syāt' || ( 6 ) || || ṣaṭ 'jīvakasya' 'vijayasāra' iti khyātasya
pañca śālavṛkṣasya
sāle tu sarjakārṣyāśvakarṇakāḥ sasyasaṃvaraḥ

12.45

pañca arjunavṛkṣasya
nadīsarjo vīratarurindradyuḥ kakubho'rjunaḥ
trīṇi kṣīrikāyāḥ
rājādanaḥ phalādhyakṣaḥ kṣīrikāyām.................
dve iṃgudyāḥ
...........................atha dvayoḥ

12.46

iṅgudī tarapasataruḥ...........................
tapasvina upayuktastaruḥ|| (2) || | dve iṅgudyāḥ 'iṅguā' iti khyātasya 'jiyāpūtā' iti khyātasya—iti mukuṭaḥ
trīṇi bhojapatravṛkṣasya
.............................bhūrje carmamṛdutvacau
pañca śālmalyāḥ
picchilā pūraṇī mocā sthirāyuḥ śālmalirdvayoḥ

12.47

picchā tu śālmalīveṣṭe ..............................
rocanaḥ kūṭaśālmaliḥ
ciravilvo naktamālaḥ karajaśca karañjake

12.48

prakīryaḥ pūtikarajaḥ pūtīkaḥ kalimārakaḥ
karañjabhedāḥ ṣaḍgrantho markaṭyaṅgāravallarī

12.49

rohī rohitakaḥ plīhaśatrurdāḍimapuṣpakaḥ
gāyatrī bālatanayaḥ khadiro dantadhāvanaḥ

12.50

arimedo viṭkhadire ……………………………
dve śvetakhadirasya
...............................kadaraḥ khadire site
somavalko'pi..............................
ekādaśa eraṇḍasya
......atha vyāghrapucchagandharvahastakau

12.51

eraṇḍa urubūkaśca rucakaścitrakaśca saḥ
cañcuḥ pañcāṅgulo maṇḍavardhamānavyaḍambakāḥ

12.52

ekamalpaśamyāḥ
alpā śamī śamīraḥ syāt...........................
trīṇi śamyāḥ
.........................śamī saktuphalā śivā
ṣaṭ mayanaphalākhyavṛkṣasya
piṇḍītako maruvakaḥ śvasanaḥ karahāṭakaḥ

12.53

śalyaśca madane……………………………
aṣṭau devadāroḥ
……………………śakrapādapaḥ pāribhadrakaḥ
bhadradāru drukilimaṃ pītadāru ca dāru ca

12.54

pūtikāṣṭhaṃ ca sapta syurdevadāruṇi……………
sapta pāṭalāyāḥ
……………………………………atha dvayoḥ
pāṭaliḥ pāṭalāmoghā kācasthālī phaleruhā

12.55

kṛṣṇavṛntā kuberākṣī……………………………
dvādaśa priyaṅguvṛkṣasya
śyāmā tu mahilāhvayā
latāgovandanī gundrā piyaṃguḥ phalinī phalī

12.56

viṣvaksenā gandhaphalī kārambhā priyakaśca saḥ
dvādaśa śyonākasya
maṇḍūkaparṇapatrorṇanaṭakaṭvaṅgaṭuṇṭukāḥ

12.56-2

syonākaśukanāsarkṣadīrghavṛntakuṭannaṭāḥ
śoṇakaścāralau|.........................
2. patrorṇa, 3. naṭa, 4. kaṭvaṅga, 5. ṭuṇṭuka, 6. syonāka, 7. śukanāsa, 8. ṛkṣa, 9. dīrghavṛnta, 10. kuṭannaṭa, 11. śoṇaka aura 12. aralu

12.57

catvāri āmalakyāḥ
...................tiṣyaphalā tvāmalakī triṣu

12.58

amṛtā ca vayasthā ca.........................
ṣaṭ vibhītakasya
..................triliṅgastu vibhītakaḥ
nā'kṣastuṣaḥ karṣaphalo bhūtāvāsaḥ kalidrumaḥ

12.59

ekādaśa harītakyāḥ
abhayā tvavyathā pathyā kāyasthā pūtanā'mṛtā
harītakī haimavatī cetakī śreyasī śivā

12.59-2

3. pathyā, 4. kāyasthā, 5. pūtanā, 6. amṛtā, 7. harītakī,
8. haimavatī, 9. cetakī, 10. śreyasī aura 11. śivā

12.60

trīṇi saralavṛkṣasya
pītadruḥ saralaḥ pūtikāṣṭhaṃ ca ......................
trīṇi karṇikārasya
atha drumotpalaḥ
karṇikāraḥ parivyādhe......................
trīṇi lakucasya
lakuco likuco ḍahuḥ

12.61

dve panasasya
panasaḥ kaṇṭakiphalaḥ.........................
trīṇi samudraphalasya
……………… niculo hijjalo'mbujaḥ
catvāri kākodumbarikāyāḥ
kākodumbarikā phalgurmalapūrjaghanephalā

12.62

ṣaṭ nimbasya
ariṣṭaḥ sarvatobhadrahiṅguniryāsamālakāḥ
picumardaśca nimbe……………………
.............atha picchilā'guruśiṃśapā

12.63

kapilā bhasmagarbhā sā.........................
.............................śirīṣastu kapītanaḥ
bhaṇḍilo'pi..................................
.........atha cāmpeyaścampako hemapuṣpakaḥ

12.63-2

3.hemapuṣpaka

12.64

ekaṃ campakakorakasya
etasya kalikā gandhaphalī syāt···············
dve bakulasya
···························atha kesare
vakulaḥ···························
dve aśokasya
··········vañjhulo'śoke···············
dve dāḍimasya
···················samau karakadāḍimau

12.65

catvāri nāgakesarasya
cāmpeyaḥ kesaro nāgakesaraḥ kāñcanāhvayaḥ
daśa 'araṇī' iti khyātāyāḥ
jayā jayantī tarkārī nādeyī vaijayantikā

12.65-2

śrīparṇamagnimanthaḥ syātkaṇikā gaṇikārikā
jayaḥ·····································
4. nādeyī, 5. vaijayantikā, 6. śrīparṇa, 7. agnimantha,
8. kaṇikā, 9. gaṇikārikā aura 10. jaya

12.66

catvāri kuṭajasya
atha kuṭajaḥ śakro vatsako girimallikā

12.67

agnimantho havirmanthaḥ karṇikā girikarṇikā
jayā jayantī tarkārī nādeyī vaijayantikā
catvāri karamardakasya
kṛṣṇapākaphalāvignasuṣeṇāḥ karamardake

12.68

trīṇi tamālasya
kālaskandhastamālaḥ syāttāpiccho'pi..........
pañca sinduvārasya 'nirguṇḍī' iti khyātasya
.........................atha sindukaḥ
sinduvārendrasurasā nirguṇḍīndrāṇiketyapi

12.69

pañca devatāḍasya
veṇī kharā garī devatāḍo jīmūta ityapi
kharā, 3. garī, 4. devatāḍa, 5. jīmūta| inameṃ ( 1-3 ) strīliṅga; ( 4-5 ) puṃlliṅga haiṃ
śrīhastinī tu bhūruṇḍī........................
catvāri mallikāyā:
.................tṛṇaśūnyaṃ tu mallikā

12.70

bhūpadī śītabhīruśca........................
ekaṃ vanamallikāyāḥ:
saivāsphotā vanodbhavā
catvāri kṛṣṇapuṣpāyā nirguṇḍyāḥ:
śephālikā tu suvahā nirguṇḍī nīlikā ca sā

12.71

dve śvetanirguṇḍyāḥ
sitāsau śvetasurasā bhūtaveśī ................
catvāri yūthikāyāḥ
...............................atha māgadhī
gaṇikā yūthikāmbaṣṭhā.................
ekaṃ pītapuṣpayūthikāyāḥ:
.....................sā pītā hemapuṣpikā

12.72

pañca vāsantīlatāyāḥ
atimuktaḥ puṇḍrakaḥ syādvāsantī mādhavī latā
trīṇi jāteḥ:
sumanā mālatī jātiḥ ...........................
dve navamālikāyāḥ
saptalā navamālikā

12.73

dve kundasya
mādhyaṃ kundam ...........................
trīṇi bandhūkasya
raktakastu bandhuko bandhujīvakaḥ
trīṇi kumāryāḥ
sahā kumārī taraṇiḥ ..................
dve 'kaṭasaraiyā' sāmānyasya
amlānastu mahāsahā

12.74

ekaṃ 'kaṭasaraiyā' iti khyātāyāḥ
tatra śoṇe kurabakaḥ ..................
trīṇi nīlajhiṇṭikāyāḥ
nīlā jhiṃṭī dvayorvarṇā dāsī cārtagalaśca sā

12.76

dve javākusumasya
oḍrapuṣpaṃ javā·························
ekaṃ tilapuṣpasya
·····················puṣpaṃ vajrapuṣpaṃ tilasya yat
pañca karavīrasya
pratītihāsaśataprāsacaṇḍātahayamārakāḥ

12.77

karavīre·························
trīṇi karīrasya
·················karīre tu krakaragranthilāvubhau
sapta dhattūrasya
unmattaḥ kitavo dhūrto dhattūraḥ kanakāhvayaḥ

12.78

mātulo madanaśca...................
..................ekaṃ dhattūraphalasya
..................asya phale mātulaputrakaḥ
catvāri bījapūrasya
phalapūro bījapūraḥ rucako mātuluṅgake

12.78-2

3. rucaka aura 4. mātuluṅgaka

12.79

pañca marubakasya
samīraṇo maruvakaḥ prasthapuṣpaḥ phaṇijjakaḥ
jambīro'pi.................................
trīṇi parṇāsasya
..........atha parṇāse kaṭhiṃjarakuṭherakau

12.80

ekaṃ śvetaparṇāsasya
site'rjako'tra ..........................
trīṇi citrakavṛkṣasya
.........................pāṭhī tu citrako vahnisaṃjñakaḥ
arkāhvavasukāsphotagaṇarūpavikīraṇāḥ

12.81

mandāraścārkaparṇe......................
atra śukle'larkapratāpasau
śivamallī pāśupata ekāṣṭhīlo vuko vasuḥ

12.82

śivamallī pāśupata ekāṣṭhīlo buko vasuḥ
catvāri vandāyāḥ
bandā vṛkṣādanī vṛkṣaruhā jīvantiketyapi
vatsādanī chinnaruhā guḍūcī tantrikā'mṛtā

12.82-2

jīvantikā somavallī viśalyā madhuparṇyapi
atha laṅkeśvaro mānī rāvaṇo rākṣasādhipaḥ
rāmapatnīṃ balātsītāṃ jahāra madanāturaḥ
tatastaṃ balavān rāmo ripuṃ jāyāpahāriṇam
yuto vānarasainyena jaghāna raṇamūrddhani
hate tasmin surārātau rāvaṇe balagarvite
devarājaḥ sahasrākṣaḥ parituṣṭastu rāghave
tatra ye vānarāḥ kecidrākṣasairnihatā raṇe
tānindro jīvayāmāsa siñcitvā'mṛtavṛṣṭibhiḥ
tato yeṣu pradeśeṣu kapigātrāt paricyutāḥ
pīyūṣabindavaḥ petustebhyo jātā guḍūcikā
7. somavallī, 8. viśalyā aura 9. madhuparṇī

12.83

daśa mūrvāyā:
mūrvā devī madhurasā moraṭā tejanī sravā

12.84

madhūlikā madhuśreṇī gokarṇī pīluparṇyapi
daśa pāṭhāyā:
pāṭhā'mbaṣṭhā viddhakarṇī sthāpanī śreyasī rasā

12.85

ekāṣṭhīlā pāpacelī prācīnā vanatiktikā
aṣṭau kaṭurohiṇyāḥ
kaṭuḥ kaṭaṃvarā'śokarohiṇī kaṭurohiṇī

12.86

matsyapittā kṛṣṇabhedī cakrāṅgī śakulādanī
ātmaguptā jaḍā'vyaṇḍā kaṇḍūrā prāvṛṣāyaṇī

12.87

ṛṣyaproktā śūkaśimbiḥ kapikacchuśca markaṭī
daśa mūṣikaparṇyāḥ
citropacitrā nyagrodhī dravantī śaṃvarī vṛṣā

12.88

pratyakśreṇīsutaśreṇī raṇḍā mūṣikaparṇyapi
apāmārgaḥ śaikhariko dhāmārgavamayūrakau

12.88-2

pratyakparṇī kīśaparṇī kiṇihīkharamañjariḥ
2. apāmārga, 3. śaikharika, 4. mayūraka, 5. pratyakparṇī,
6: keśaparṇī, 7. kiṇihī aura 8. kharamañjarī

12.89

nava 'bhāraṅgī' itikhyātāyā:
hañjikā brāhmaṇī padmā bhārgī brāhmaṇayaṣṭikā

12.90

aṅgāravallī bāleyaśākavarvaravardhakāḥ
nava mañjiṣṭhāyāḥ
mañjiṣṭhā vikasā jiṅgī samaṅgā kālameṣikā

12.91

maṇḍūkaparṇī bhaṇḍīrī bhaṇḍī yojanavallyapi
dasa yavāsasya, dhanvayāsasya ca
yāso yavāso duḥsparśo dhanvayāsaḥ kunāśakaḥ

12.92

rodanī kacchurā'nantā samudrāntā durālabhā
nava pṛśniparṇyāḥ
pṛśniparṇī pṛthakparṇī citraparṇyaḍghriparṇikā

12.93

kroṣṭuvinnā siṃhapucchī kalaśirdhāvanirguhā
daśa kaṇṭakārikāyāḥ
nidigdhikā spṛśī vyāghrī bṛhatī kaṇṭakārikā

12.14-2

pracodanī kulī kṣudrā duḥsparśā rāṣṭriketyapi
nīlī kālā klītakikā grāmīṇā madhuparṇikā

12.94

rajanī śrīphalī tutthā droṇī dolā ca nīlinī
klītakikā, 4. grāmīṇā, 5. madhuparṇikā, 6. rañjanī, 7.
śrīphalī, 8. tutthā, 9. droṇī, 10. dolā aura 11.
nīlinī

12.95

aṣṭau vākucyā:
avalgujaḥ somarājī suvalliḥ somavallikā

12.97

kālameṣī kṛṣṇaphalā vākucī pūtiphalyapi
·································atha karipippalī
kapivallī kolavallī śreyasī vaśiraḥ pumān

12.98

dve cavyasya
cavyaṃ tu cavikam.......................
trīṇi guñjāyāḥ
.........................kākaciñcāguñje tu kṛṣṇalā
sapta gokṣurakasya
palaṃkaṣā tvikṣugandhā śvadaṃṣṭrā svādukaṇṭakaḥ

12.99

gokaṇṭako gokṣurako vanaśṛṅgāṭa ityapi
aṣṭāvativiṣāyāḥ
viśvā viṣā prativiṣātiviṣopaviṣāruṇā

12.100

śṛṅgī mahauṣadhaṃ ca................................
dve dugdhikāyāḥ
atha kṣīrāvī dugdhikā same
daśa śatāvaryāḥ
śatamūlī bahusutābhīrurindīvarī varī

12.100-2

ṛṣyaproktābhīrupatrīnārāyaṇyaḥ śatāvarī
aheruḥ................................
abhīru, 4. indīvarī, 5. varī, 6. ṛṣyaproktā, 7.
abhīrupatrī, 8. nārāyaṇī, 9. śatāvarī aura 10. aheru
ye( 1-10 )strīliṅga haiṃ

12.101

sapta dāruharidrāyāḥ
.........atha pītadrukāleyakaharidravaḥ

12.102

dārvī pacampacā dāruharidrā parjanītyapi
pañca vacāyāḥ
vacograganthā ṣaḍgranthā golomī śataparvikā

12.103

aṣṭāvaṭarūpasya
vaidyamātṛsiṃhyau tu vāśikā
vṛṣo'ṭarūṣaḥ siṃhāsyo vāsako vājidantakaḥ

12.104

catvāri viṣṇukrāntāyāḥ:
āsphoṭā girikarṇī syādviṣṇukrāntāparājitā
pañca kokilākṣasya
ikṣugandhā tu kāṇḍekṣukokilākṣekṣurakṣurāḥ

12.105

ṣaṭ madhurikāyāḥ
śāleyaḥ syācchītaśivaśchatrā madhurikā misiḥ
miśreyo'pi ................................
ṣaṭ sīhuṇḍasya
atha sīhuṇḍo vajradruḥ snuksnuhī guḍā

12.106

samantadugdhā ................................
atho vellamamoghā citrataṇḍulā
taṇḍulaśca kṛmighnaśca viḍaṅgaṃ puṃnapuṃsakam

12.107

balā vāṭyālakaḥ
ghaṇṭāravā tu śaṇapuṣpikā
mṛdvīkā gostanī drākṣā svādvī madhuraseti ca

12.108

sapta śuklatrivṛtāyā:
sarvānubhūtiḥ saralā tripuṭā trivṛtā trivṛt
tribhaṇḍī rocanī………………………
sapta kṛṣṇavarṇāyātrivṛtāyā:
………śyāmāpālindyau tu suṣeṇikā

12.108-2

kālā masūravidalārdhacandrā kālameṣikā
3. suṣeṇikā, 4. kālā, 5. masūravidalā, 6. ardhacandrā aura 7. kālameṣikā

12.109

catvāri madhuyaṣṭikāyāḥ
madhukaṃ klītakaṃ yaṣṭīmadhukaṃ madhuyaṣṭikā

12.110

catvāri bhūmikūṣmāṇḍasya
vidārī kṣīraśuklekṣugandhā kroṣṭrī ca yāsitā
trīṇi kṣīrakandasya
anyā kṣīravidārī syānmahāśvetarkṣagandhikā

12.110-2

aura ṛkṣagandhikā

12.111

catvāri jalapippalyāḥ
lāṅgalī śāradī toyapippalī śakulādanī
pañca śikhimodāyāḥ:
kharāśvā kāravī dīpyo mayūro locamastakaḥ

12.112

pañca śārivāyāḥ
gopī śyāmā śārivā syādanantotpalaśārivā
catvāri ṛddhyākhyauṣadheḥ:
yogyamṛddhiḥ siddhilakṣmyau ........................
pañca vṛddhyākhyauṣadheḥ:
.................vṛddherapyāhvayā ime

12.113

ṣaṭ kadalyāḥ
kadalī vāraṇavusā rambhā mocāṃśumatphalā
kāṣṭhīlā.................................
......mudgaparṇī tu kākamudgā sahetyapi

12.114

vārtākī hiṅgulī siṃhī bhaṇṭākī duṣpradharṣaṇī
nākulī surasā rāsnā
sugandhā gandhanākulī

12.115

nakuleṣṭā bhujaṃgākṣī chatrākī suvahā ca sā
pañca śālaparyāḥ
vidārigandhāṃśumatī sālaparṇī sthirā dhruvā

12.116

catvāri kārpāsyāḥ
tuṇḍikerī samudrāntā kārpāsī badareti ca
ekaṃ vanakarpāsyāḥ
bhāradvājī tu sā vanyā ·······················
.........................śṛṅgī tu ṛṣabho vṛṣaḥ

12.117

gāṅgerukī nāgabalā jhaṣā hastvagavedhukā
dhāmeti| dhāma ṛcchati| 'ṛ gatau' (bhvā0 pa0 a0)| 'anyebhyo'pi' (3.2.75) iti vic| dhāmār cāsau gauśca 'gorataddhitaluki' (4.4.92) iti ṭac| 'dhāmārgavastu puṃsi syādapāmārge ca ghoṣake' (iti medinī)|| (2) || || ghoṣati| 'ghuṣira viśabdane' (bhvā0 pa0 se0)| pacādyac (3.1.134) svārthe kan (5.3.75) 'ghoṣa ābhīrapallyāṃ syādapropāladhvāna-ghoṣake| kāṃsye cāmbudanāde nā ghoṣā madhurikauṣadhau' (iti medinī)|| (2) || || dve ghoṣavallyāḥ 'śvetapuṣpatorayī' iti khyātāyāḥ
ekaṃ pīta-dhāmārgavasya
mahājālī sa pītakaḥ

12.118

trīṇi paṭolikāyāḥ
jyautsnī paṭolikā jālī ...................
dve bhūmijambukāyāḥ
nādeyī bhūmijambukā
dve lāṅgalyāḥ
syāllāṅgalikyagniśikhā ......................
dve kākajaṃghākhyauṣadhiviśeṣasya
kākāṅgī kākanāsikā

12.118-2

aura kākanāsikā

12.119

dve haṃsapādikāyāḥ
godhāpadī tu suvahā⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯
dve 'musalī' iti khyātāyāḥ
⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯musalī tālamūlikā
dve 'mer̤hāsiṅgī' iti khyātāyāḥ
ajaśṛṅgī viṣāṇī syāt⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯
dve gojihvāyāḥ
⋯⋯⋯⋯⋯⋯⋯gojihvādarvike same

12.120

trīṇi nāgaballyāḥ
tāmbūlavallī tāmbūlī nāgavallyapi⋯⋯⋯⋯⋯
hareṇū reṇukā kauntī kapilā bhasmagandhinī

12.121

elāvālukamaileyaṃ sugandhi haribālukam
bālukaṃ ca...............................
......atha pālaṅkyāṃ mukundaḥ kundakundurū

12.122

pañca bālasya
bālaṃ hīverabarhiṣṭhodīcyaṃ keśāmbunāma ca
pañca śilāpuṣpasya
kālānusāryavṛddhāśmapuṣpaśītaśivāni tu

12.123

śaileyam···························
pañca murākhyasugandhidravyasya
···············tālaparṇī tu daityā gandhakuṭī murā
gandhinī·································
aṣṭau śallakavyāḥ:
.......gajabhakṣayā tu suvahā surabhī rasā

12.124

maheraṇā kundurukī sallakī hrādinīti ca
catvāri dhātakyāḥ
agnijvālāsubhikṣe tu dhātakī dhātupuṣpikā

12.125

pañca sthūlailāyā:
pṛthvīkā candrabālailā niṣkuṭirbahulā.......
pañca sūkṣmailāyāḥ
.................................atha sā
sūkṣmopakuñcikā tutthā koraṅgī tripuṭā truṭiḥ

12.126

ṣaṭ kuṣṭhasya
vyādhiḥ kuṣṭhaṃ pāribhāvyaṃ vyāpyaṃ pākalamutpalam
trīṇi śaṅkhinyāḥ
śaṅkhinī corapuṣpī syātkeśinī:...................
ṣaḍ bhūmyāmalakyāḥ
.....................atha vitunnakaḥ

12.127

jhaṭā'malā'jjhaṭā tālī śivā tāmalakīti ca
dve 'puṇḍariyā' iti khyātasya
prapauṇḍarīkaṃ puṇḍaryam․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․
ṣaṭ tunnakasya
․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․atha tunnaḥ kuberakaḥ

12.128

kuṇiḥ kacchaḥ kāntalako nandivṛkṣaḥ
ṣaṭ corākhyaganthadravyasya
․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․․atha rākṣasī
caṇḍā dhanaharī kṣemaduṣpatragaṇahāsakāḥ

12.129

catvāri vyāghranakhanāmakagandhadravyasya
vyāḍāyudhaṃ vyāghranakhaṃ karajaṃ cakrakārakam
sapta nalīnāmakagandhadravyasya
śuṣirā vidrumalatā kapotāṅghrirnaṭī nalī

12.130

dhamanyañjanakeśī ca ......................
sapta nakhākhyagandhadravyasya
..............................hanurhaṭṭavilāsinī
śuktiḥ śaṅkhaḥ khuraḥ koladalaṃ nakham..........
ṣaṭ tuvarikāyāḥ
...........................athāḍhakī

12.131

kākṣī mṛtsnā tuvarikā mṛtālakasurāṣṭraje
aṣṭau kaivartīmustakasya
kuṭannaṭaṃ dāśapuraṃ vāneyaṃ paripelavam

12.132

plavagopuragonardakaivartīmustakāni ca
pañca granthiparṇasya
granthiparṇa śukaṃ barhipuṣpaṃ sthauṇeyakukkure

12.133

daśa 'asavaraga' iti khyātasya
marunmālā tu piśunā spṛkkā devī latā laghuḥ
samudrāntā vadhūḥ koṭivarṣā laṅkopiketyapi

12.134

pañca jaṭāmāṃsyāḥ:
tapasvinī jaṭā māṃsī jaṭilā lomaśā misī
• bālachar̤a, jaṭāmāṃsī ke 5 nāma–1. tapasvinī, 2. jaṭāmāṃsī, 3. jaṭilā, 4. lomaśā aura 5. misī
ṣaṭ tvakpatrasya
tvakpatramutkaṭaṃ bhṛṅgaṃ tvacaṃ cocaṃ varāṅgakam

12.134-2

• taja, dālacīnī ke 6 nāma–1. tvakpatra, 2. utkaṭa, 3. bhṛṅga, 4. tvaca, 5. coca aura 6. varāṅgaka

12.135

catvāri karcūrakasya
karcūrako drāviḍakaḥ kālpako vedhamukhyakaḥ
• kacūra, kālī haldī ke 4 nāma–1. karcūraka, 2. drāviḍaka, 3. kālpaka aura 4. vedhamukhyaka
oṣadhyo jātimātre syuḥ..................
ajātau 'sarvamauṣadham

12.136

ekaṃ bhojanasādhanasya puṣpādeḥ
śākākhyaṃ patrapuṣpādi ..................
dve taṇḍulīyasya
.............................taṇḍulīyolpamāriṣa
pañcāgniśikhāyāḥ
viśalyā'gniśikhā'nantā phalinī śakrapuṣpyapi

12.137

pañca vṛddhadārakasya
syādṛkṣagandhā chagalāttyāvegī vṛddhadārakaḥ
juṅgaḥ ..................................
brāhmī tu matsyākṣī vayasthā somavallarī

12.138

paṭuparṇī haimavatī svarṇakṣīrī himāvatī
hayapucchī tu kāmbojī māpaparṇī mahāsahā

12.139

tuṇḍikerī raktaphalā bimbikā pīluparṇyapi
varvarā kavarī tuṅgī kharapuṣpājagandhikā

12.140

elāparṇī tu suvahā rāsnā yuktarasā ca sā
cāṅgerī cukrikā dantaśaṭhā'mbaṣṭhā'mlaloṇikā

12.142

catvāri amlavetasasya
sahasravedhī cukro'mlavetasaḥ śatavedhyapi
jīvantī jīvanī jīvā jīvanīyā madhuḥ sravā
kūrcaśīrṣo madhurakaḥ śrṛṅgahasvāṅgajīvakāḥ

12.143

trīṇi cirātitkasya
kirātatikto bhūnimbo'nāryatiktaḥ..........
pañca saptalāyāḥ
..............................atha saptalā
vimalā sātalā bhūriphenā carmakaṣetyapi

12.144

trīṇi vāyasolyāḥ
vāyasolī svādurasā vayasthā..............
nikumbho dantikā pratyakśreṇyudumbaraparṇyapi

12.145

ajamodā tūgragandhā brahmadarbhā yavānikā
mūle puṣkarakāśmīrapadmapatrāṇi pauṣkare

12.146

avyathā'ticarā padmā cāraṭī padmacāriṇī
kāmpilyaḥ karkaśaścandro raktāṅgo rocanītyapi

12.148

sarpe cāraṭī...
dve haridvarṇapalāṇḍoḥ
latākadurdumau tatra harite ............................
ṣaṭ laśunasya
............................atha mahauṣadham
laśunaṃ gṛñjanāriṣṭamahākandarasonakāḥ

12.149

dve 'gadahapūrṇā' iti khyātāyāḥ
punarnavā tu śothaghnī.............................
dve vitunnasya
.....................vitunnaṃ suniṣaṇṇakam
catvāri śaṇaparṇyāḥ
syādvātakaḥ śītalo'parājitā
śaṇaparṇyapi

12.150

pañca jyotiṣmatyāḥ:
pārāvatāṅghriḥ kaṭabhī paṇyā jyotiṣmatī latā
catvāri trāyamāṇāyāḥ:
vārṣikaṃ trāyamāṇā syāttrāyantī balabhadrikā

12.151

catvāri vārāhyāḥ
viṣvaksenapriyā gṛṣṭirvarāhī badareti ca
mārkevo bhṛṅgarājaḥ syāt·························
·················kākamācī tu vāyasī

12.152

śatapuṣpā sitacchatrā'ticchatrā madhurā misiḥ
avākpuṣpī kāravī ca·························
·····················sareṇā tu prasāriṇī

12.153

tasyāṃ kaṭaṃbharā rājabalā bhadrabaleti ca
ṣaṭ jatūkāyāḥ
janī jatūkā rajanī jatukṛjcakravartinī

12.154

sasparśā...............................
pañca ganthamūlyāḥ
atha śaṭī gandhamūlī ṣaḍgranthiketyapi
karcūro'pi palāśaḥ..................
trīṇi kāravellasya
...........atha kāravellaḥ kaṭillakaḥ

12.155

suṣavī ca ...................................
catvāri tiktapaṭolasya
atha kulakaṃ paṭolatistaktakaḥ paṭuḥ
dve kūṣmāṇḍasya
kūṣmāṇḍakastu karkāruḥ ..............
dve karkaṭyāḥ
..................īrvāruḥ karkaṭī striyau

12.156

dve kaṭutumbyāḥ
ikṣvākuḥ kaṭutumbī syāt..........................
dve 'laukī' iti khyātāyāḥ
..........................tumbyalābūrubhe same
trīṇi goḍumbāyāḥ
citrā gavākṣī goḍumbā·························
dve indravāruṇyāḥ
·············viśālā tindravāruṇī

12.157

trīṇi sūraṇasya
arśoghnaḥ śūraṇaḥ kandaḥ·························
dve gaṇḍīrākhyaśākabhedasya, kaṭusūraṇasya vā
·························gaṇḍīrastu samaṣṭhilā
ekaṃ 'karemū' itikhyātasya
kalambī ................................
ekaṃ 'poī' iti khyātasya
upodakā ................
ekaṃ 'mūlī' iti khyātasya
astrī tu mūlakaṃ ............
ekaṃ 'hurahula' itikhyātasya
hilamocikā

12.158

ekaṃ 'bathuā' iti khyātasya
vāstukam ..............................
śākabhedāḥ syuḥ
ṣaṭ dūrvāyāḥ
.............................dūrvā tū śataparvikā
sahasravīryābhārgavyau ruhānantā................
catvāri śvetadūrvāyāḥ
.................atha sā sitā

12.159

golomī śatavīryā ca gaṇḍālī śakulākṣakaḥ
catvāri mustāyāḥ
kuruvindo meghanāmā mustā mustakamastriyām

12.160

dve bhadramustakasya
syādbhadramustako guṃdrā.........................
trīṇi nāgaramustakasya
......................cūḍālā cakraloccaṭā
daśa veṇoḥ
vaṃśe tvaksārakarmāratvacisāratṛṇadhvajaḥ

12.161

śataparvā yavaphalo veṇumaskaratejanāḥ
ekaṃ kīṭādikṛtarandhragatavātāhataveṇūnām
veṇavaḥ kīcakāste syurye svanantyaniloddhatāḥ

12.162

ekam vātāhataveṇūnām
trīṇi vaṃśādigranthe:
granthirnā parvaparuṣī………………………
trīṇi 'rāmasara' iti khyātasya
………………………….gundrastejanakaḥ śaraḥ
trīṇi dhamanasya
naḍastu dhamanaḥ poṭagala………………
trīṇi kāśasya
…………………atho kāśamastriyām

12.163

ikṣugandhā poṭagalaḥ……………………
ekaṃ valvajatṛṇasya
pumbhamani tu valvajāḥ
dve ikṣoḥ
rasāla ikṣuḥ ...........................
ekaikamikṣubhedānām
tadbhedāḥ puṇḍrakāntārakādayaḥ

12.164

dve gaṇḍadūrvāyāḥ
syādvīraṇaṃ vīrataram..........................
daśa 'khaśa' itikhyātasya
mūle'syośīramastriyām
abhayaṃ naladaṃ sevyamamṛṇālaṃ jalāśayam

12.165

lāmajjakaṃ laghulayamavadāheṣṭakāpathe
ekaikaṃ naḍādigarmucchyāmādikānām
nalādayastṛṇaṃ garmucchyāmākapramukhā api

12.166

catvāri kuśasya
astrī kuśaṃ kutho darbhaḥ pavitram······················
paurasaugandhikadhyāmadevajagdhakarauhiṣam

12.167

māleti| mālākārāṇi tṛṇānyasya|| ( 1 ) || || bhuvastṛṇam| pāraskarāditvāt ( 6.1.157 ) suṭ| 'bhū' avyayaṃ vā|| ( 2 ) || || dve tṛṇaviśeṣasya| svāmī tu—chatrādipañca paryāyānāha
dve gavādīnāṃ bhakṣyatṛṇasya
ghāso yavasam
dve tṛṇamātrasya
tṛṇamarjunam

12.168

ekaṃ tṛṇasamudāyasya
tṛṇānāṃ saṃhatistṛṇyā
naḍyā tu naḍasaṃhatiḥ
tṛṇarājāhvastālaḥ
dve nārikelasya
nālikerastu lāṅgalī

12.169

pañca pūgavṛkṣasya
ghoṇṭā tu pūgaḥ kramuko guvākaḥ khapuraḥ............
ekaṃ kramukaphalasya
...................................asya tu
phalamudvegam......................
ekaikaṃ tṛṇadrumabhedānām
............ete ca hiṃtālasahitāstrayaḥ

Linked texts (20)