Pramāṇa · Search · About · API

Sudha (Ramashrama) 13

Sudhā (Rāmāśrama) 13

Language
Sanskrit

13.1

kharjūraḥ ketakī tālī kharjūrī ca tṛṇadrumāḥ
tṛṇadrumabhedānāṃ pṛthak ekaikam
siṃho mṛgendraḥ pañcāsyo haryakṣaḥ kesarī hariḥ
śārdūladvīpinau vyāghre…………………
dve kukakurākṛteḥ kṛṣṇarekhācitritamṛgaviśeṣasya
tarakṣustu mṛgādanaḥ

13.2

varāhaḥ sūkaro ghṛṣṭiḥ kolaḥ potrī kiraḥ kiṭiḥ
daṃṣṭrī ghoṇī stabdharomā kroḍo bhūdāra ityapi

13.3

nava vānarasya
kapiplavaṃgaplavagaśākhāmṛgavalīmukhāḥ
markaṭo vānaraḥ kīśo vanaukāḥ·····
catvāri bhallukasya
·························matha bhalluke

13.4

ṛkṣācchabhallabhālūkāḥ·············
trīṇi gaṇḍaśṛṅgasya
·····················gaṇḍake khaḍgakhaḍginau
pañca mahiṣasya
lulāpo mahiṣo vāhadviṣatkāsarasairibhāḥ

13.5

daśa jambukasya
striyāṃ śivā bhūrimāyagomāyumṛgadhūrtakāḥ
sṛgālavañcakakroṣṭupherupheravajambukāḥ

13.6

oturviḍālo mārjāro vṛṣadaṃśaka ākhubhuk
trayo gaudhāragaudheragaudheyā godhikātmaje

13.7

śvāvittu śalyaḥ ........................
.................tallomni śalalī śalalaṃ śalam
dve vātamṛgasya
vātapramīrvātamṛgaḥ...................
trīṇi vṛkasya
..........koka īhāmṛgo vṛkaḥ

13.8

pañca hariṇasya
mṛge kuraṅgavātāyuhariṇājinayonayaḥ
mṛga iti| mṛgyate vyādhaiḥ| 'mṛga anveṣaṇe' (cu0 ā0 se0) ghañ (3.3.19)|—'ghañarthe kaḥ' (vā0 3.3.58)—iti mukuṭaḥ| tatra parigaṇanāt| ghañāpi rūpa-siddheḥ| adantatvādbuṇāprasaṅgāt| 'mṛgaḥ paśau kuraṅge ca karinakṣatrabhedayoḥ| anveṣaṇāyāṃ yāñcāyāṃ mṛgī tu vanitāntare' iti viśvamedinyau|| (1) || || kau raṅgati| 'ragi gatau' (bhvā0 pa0 se0)| ac (5.2.127)| kau raṅgo'styasya vā|| (2) || || vātamayate| 'aya gatau' (bhvā0 ā0 se0)| 'vānāyuḥ' ityeke| vanabhavamayate|| (3) || || harati manaḥ, hiyate gītena vā| 'śyāstyāhañ-vibhya inac' (u0 1.46)| 'hariṇaḥ puṃsi sāraṅge viśade tvabhidheyavat| hariṇī haritāyāṃ ca nārībhidvattabhedayoḥ| suvarṇapratimāyāṃ ca' (iti medinī)|| (4) || || ajinasya yoniḥ|| || 'viśvācī cārulocanaḥ' iti rabhasaḥ|| pañca hariṇasya
ekaṃ hariṇīcarmādyasya
aiṇeyameṇyāścarmādyam..................
ekaṃ hariṇacarmādyasya
..............eṇasyaiṇam...................
.............................ubhe triṣu

13.9

hariṇabhedānāṃ pṛthakpṛthagekaikam
kadalī kandalī cīnaścamūrupriyakāvapi
samūruśceti hariṇā amī ajinayonayaḥ

13.10

mṛgabhedānāṃ pṛthakpṛthagekaikam
kṛṣṇasārarurunyaṅkuraṅkuśaṃvararauhiṣāḥ
gokarṇapṛṣataiṇaśyarohitāścamaro mṛgāḥ

13.11

mṛgabhedānāmekaikam
gandharvaḥ śarabho rāmaḥ sṛmaro gavayaḥ śaśaḥ
ityādayo mṛgendrādyā gavādyā paśujātayaḥ

13.12

trīṇi mūṣakasya
undururmūṣiko'pyākhuḥ ||......................
girikā bālamūṣikā
saraṭaḥ kṛkalāsaḥ syāt...........
musalī gṛhagodhikā

13.13

lūtā strī tantuvāyorṇanābhamarkaṭakāḥ samāḥ
nīlaṅgustu krimiḥ...........................
dve karṇajalaukāyāḥ
......................karṇajalaukā śatapadyubhe

13.14

dve ūrṇādibhakṣakakṛmiviśeṣasya
vṛścikaḥ śūkakīṭaḥ syāt......................
trīṇi vṛścikasya
.............................alidruṇau tu vṛścike
trīṇi kapotasya
pārāvataḥ kalaravaḥ kapotaḥ......................
trīṇi śyenasya
.......................atha śaśādanaḥ

13.15

pattrī śyenaḥ..........................
trīṇi ghūkasya
ullūke tu vāyasārātipecakau
dve bharadvājapakṣiṇaḥ
vyāghrāṭaḥ syāddharadvājaḥ.....................
dve khañjanasya
khañjarīṭastu khañjanaḥ

13.16

dve kaṅkasya
lohapṛṣṭhastu kaṅkaḥ syāt......................
atha cāṣaḥ kikīdiviḥ
kaliṅgabhṛṅgadhūmyāṭāḥ
atha syācchatapatrakaḥ

13.17

atha śāraṅgaḥ stokakaścātakaḥ samāḥ
catvāri kukkuṭasya
kṛkavākustāmracūḍaḥ kukkuṭaścaraṇāyudhaḥ

13.18

dve caṭakasya
caṭakaḥ kalaviṅkaḥ syāt............
ekaṃ caṭakastriyāḥ
...............tasya strī caṭakā...............
ekaṃ caṭakapumapatyasya
...............................tayoḥ
pumapatye cāṭakairaḥ...................
ekaṃ caṭakasthyapatyasya
...............sthyapatye caṭakaiva hi

13.19

dve aśubhavādipakṣibhedasya
karkareṭuḥ kareṭuḥ syāt............................
catvāri kokilasya
vanapriyaḥ parabhṛtaḥ kokilaḥ pika ityapi

13.20

daśa kākasya
kāke tu karaṭāriṣṭabalipuṣṭasakṛtprajāḥ
dhvāṅkṣātmaghoṣaparabhṛddalibhugvāyasā api

13.22

dve droṇakākasya
droṇākastu kākolaḥ
dve jalakākasya, śyāmakākasya vā
dātyūhaḥ kālakaṇṭhakaḥ
dve cillasya
ātāyicillau
dve gṛdhrasya
dākṣāyyagṛdhrau
dve śukasya
kīraśukau
atha bakaḥ kahaḥ
puṣkarāhvastu sārasaḥ
catvāri cakravākasya
kokaścakraścakravāko rathāṅgāhvayanāmakaḥ

13.23

( 4 ) || || catvāri cakravākasya 'cakavā' iti khyātasya
dve kādambasya
kādambaḥ kalahaṃsaḥ syāt......................
dve kurarasya
......................utkrośakurarau samau
catvāri haṃsasya
haṃsāstu śvetagarutaścakrāṅgā mānasaukasaḥ

13.24

ekaṃ rājahaṃsasya
rājahaṃsāstu te cañcucaraṇairlohitaiḥ sitāḥ
ekamiṣaddhūpracañcucaraṇayutasitahaṃsasya
malinairmallikākhyāste......................
ekaṃ kṛṣṇacañcucaraṇayutasitahaṃsasya
.................dhārtarāṣṭrāḥ sitetaraiḥ

13.25

trīṇi 'āḍī' iti khyātāyāḥ
śarārirāṭirāḍiśca.............................
dve bakastriyāḥ, bakabhedasya vā
.....................balākā visakaṇṭhakā
ekaṃ haṃsastriyāḥ
haṃsasya yoṣidvaraṭā.........................
ekaṃ sārasapatnyāḥ
.......................sārasasya tu lakṣmaṇā

13.26

dve jatukāyāḥ
jatukā'jinapatrā syāt.........................
dve tailapāyikāyāḥ
paroṣṇī tailapāyikā
trīṇi makṣikāyāḥ
varvaṇā makṣikā nīlā
dve madhumakṣikāyāḥ
saraghā madhumakṣikā

13.27

dve svalpamadhumakṣikāyāḥ
pataṅgikā puttikā syāt
dve vanamakṣikāyāḥ
daṃśastu vanamakṣikā
ekaṃ 'masā' iti khyātasya
daṃśī tajjātiralpā syād
gantholī varaṭā dvayoḥ

13.28

bhṛṅgārī cīrukā cīrī jhillikā ca samā imāḥ
samau pataṅgaśalabhau
khadyoto jyotiriṅgaṇaḥ

13.29

madhuvrato madhukaro madhuliṇmadhupālinaḥ
dvirephapuṣpaliḍbhṛṅgaṣaṭpadabhramarālayaḥ

13.30

mayūro barhiṇo barhīṃ nīlakaṇṭho bhujaṅgabhuk
śikhāvalaḥ śikhī kekī meghanādānulāsyapi

13.32

saptaviṃśatiḥ pakṣimātrasya
khage vihaṃgavihagavihaṃgamavihāyasaḥ
śakuntipakṣiśakuniśakuntaśakunadvijāḥ

13.33

patatripattriyatagapatatpattrarathāṇḍajāḥ
nagaukovājivikiraviviṣkirapatatrayaḥ

13.34

nīḍodbhavā garutmantaḥ pitsanto nabhasaṅgamāḥ
ekaikaṃ pakṣibhedānām
teṣāṃ viśeṣā hārīto madguḥ kāraṇḍavaḥ plavaḥ

13.35

tittiriḥ kukkubho lāvo jīvaṃjīvaścakorakaḥ
koyaṣṭikaṣṭiṭṭibhako vartako vartikādayaḥ

13.36

ṣaṭ pakṣasya
garutpakṣacchadāḥ patraṃ patatraṃ ca tanūruham
dve pakṣamūlasya
strī pakṣatiḥ pakṣamūlam
dve pakṣituṇḍasya
cakṣustroṭirubhe striyau

13.37

pakṣiṇāṃ gativiśeṣāṇāṃ pṛthakpṛthagekaikam
praḍīnoḍḍīnasaṃḍīnānyetāḥ khagagatikriyāḥ
trīṇi aṇḍasya
peśī koṣo dvihīne'ṇḍam
dve pakṣigṛhasya
kulāyo nīḍamastriyām

13.38

sapta śiśumātrasya
potaḥ pāko'rbhako ḍimbhaḥ pṛthukaḥ śāvakaḥ śiśuḥ
strīpuṃsau mithunaṃ dvandvam
yugmaṃ tu yugalaṃ yugmam

13.39

samūhanivahavyūhasaṃdohavisaravrajāḥ
stomaughanikaravrātavārasaṃghātasaṃcayāḥ

13.40

samudāyaḥ samudayaḥ samavāyaścayo gaṇaḥ
striyāṃ tu saṃhatirvṛndaṃ nikurambaṃ kadambakam

13.41

samudāyaviśeṣā ucyante
vṛndabhedāḥ ..............................
ekaṃ vargasya
............................samairvargaḥ..................
dve saṅghasya
.........................saṃghasārthau tu jantubhiḥ
ekaṃ kulasya
sajātīyaiḥ kulam.............................
ekaṃ yūthasya
...............yūthaṃ tiraścāṃ puṃnapuṃsakam

13.42

yūthamiti| yauti| yūyate, vā| ‘yu miśraṇe’ ( a0 pa0 se0 )
‘tithapṛṣṭhagūthaprothāḥ’ ( u0 2.12 ) iti sādhuḥ| ‘yūthaṃ tiryaksamūhe'strī puṣpabhede ca yoṣiti’ ( iti medinī )|| ( 1 )
ekaṃ samajasya
paśūnāṃ samajaḥ...........................
ekaṃ samājasya
...............anyeṣāṃ samājaḥ..................
ekaṃ nikāyasya
.........................atha sadharmiṇām
syātrikāyaḥ............................
catvāri dhānyādirāśeḥ
...........puñjarāśī tūtkaraḥ kūṭamastriyām

13.43

kapotādīnāṃ gaṇasya pṛthakpṛthagekaikam
kāpotaśaukamāyūrataittirādīni tadgaṇe
dve gṛhāsaktapakṣimṛgāṇām
gṛhāsaktāḥ pakṣimṛgāśchekāste gṛhākāśca te

Linked texts (14)