Sudha (Ramashrama) 18: atha kṣatriyavargaḥ
Sudhā (Rāmāśrama) 18
- Language
- Sanskrit
atha kṣatriyavargaḥ
18.1
pañca kṣatriyasya
mūrdhābhiṣikto rājanyo bāhujaḥ kṣatriyo virāṭ
sapta rājño nāmāni
rājñi rāṭpārthivakṣamābhṛnnṛpabhūpamahīkṣitaḥ
18.2
ekaṃ sarvasannihitanṛpavaśakāriṇaḥ
rājā tu praṇatāśeṣasāmantaḥ syādadhīśvaraḥ
dve āsamudrakṣitīśasya
cakravartī sārvabhaumaḥ ...........................
ekaṃ māṇḍalikasya
.....................nṛpo'nyo maṇḍaleśvaraḥ
18.3
ekamiṣṭarājasūyādiviśeṣaṇatrayaviśiṣṭasārvabhaumasya
yeneṣṭaṃ rājasūyena maṇḍalasyeśvaraśca yaḥ
śāsti yaścājñayā rājñaḥ sa samrāṭ.....
ekaikaṃ nṛpatigaṇasya kṣatriyagaṇasya ca
.....................atha rājakam
18.4
rājanyakaṃ ca nṛpatikṣatriyāṇāṃ gaṇe kramāt
trīṇi dhīsacivasya
mantrī dhīsacivo'mātyaḥ.........................
• mantrī yā vajīra ke 3 nāma–1. mantrin, 2. dhīsaciva aura 3. amātya
ekaṃ karmasacivasya
.................anye karmasacivāstataḥ
18.4-2
• musāhiba yā choṭe vajīra kā nāma–1. karmasaciva
18.5
dve pradhānasya
mahāmātrāḥ pradhānāni........................
dve dharmādhyakṣasya
...................purodhāstu purohitaḥ
• purohita ke 2 nāma–1. purodhas aura 2. purohita
dve prāḍvivākasya
draṣṭari vyavahārāṇāṃ prāḍvivākākṣadarśakau
18.5-2
• vyavahāroṃ ( ṛṇādikoṃ ) ke viṣaya meṃ vādī-prativādī ( muddaī-muddāleha ) dvārā banāe mukadame ke nirṇaya karane vāle nyāyādhīśa vicārādhīśa ke 2 nāma–1. prāḍvivāka aura 2. akṣadarśaka
18.6
pañca dvārapālasya
pratīhāro dvārapālo dvāḥstho dvāḥsthitadarśakāḥ
dvayaṃ rājarakṣakagaṇasya
rakṣivargastvanīkasthaḥ
dve adhyakṣasya
athādhyakṣādhikṛtau samau
18.7
ekamekagrāmādhikṛtasya
sthayuko'dhikṛto grāme
ekaṃ bahugrāmādhikṛtasya
gopo grāmeṣu bhūriṣu
dve svarṇādhyakṣasya
bhaurikaḥ kanakādhyakṣaḥ
rūpyādhyakṣastu naiṣkikaḥ
18.8
antaḥpure tvadhikṛtaḥ syādantarvaṃśiko janaḥ
catvāri rājñāṃ stryagāre bahī rakṣādhikṛtasya
sauvidallāḥ kañcukinaḥ sthāpatyā
sauvidāśca te
18.9
śaṇḍho varṣavarastulyau ...................
trīṇi sevakasya
sevakārthyanujīvinaḥ
trīṇi sevakasya
ekaṃ svadeśādanyatarasya rājaḥ
viṣayānantaro rājā śatruḥ
ekaṃ mitrasya
mitramataḥ param
18.10
ekaṃ śatrumitrābhyāṃ parasya rājaḥ
udāsīnaḥ parataraḥ ......................
ekaṃ jigīṣoḥ pṛṣṭhabhāgasthitasya rājñaḥ
pārṣṇigrāhastu pṛṣṭhataḥ
ekonaviṃśatiḥ śatroḥ
ripau vairisapatnāridviṣaddveṣaṇadurhadaḥ
18.11
dviṭvipakṣāhitāmitradasyuśātravaśatravaḥ
abhighātiparārātipratyarthiparipanthinaḥ
18.12
trīṇi tulyavayaskapriyasya
vayasyaḥ snigdhaḥ savayāḥ
trīṇi mitrasya
atha mitraṃ sakhā suhṛt
ekaṃ maitryāḥ
sakhyaṃ sāptapadīnaṃ syāt
dve ānukūlyasya
anurodho'nuvartanam
18.13
sapta cārapuruṣasya
yathārhavarṇaḥ praṇidhirapasarpaścaraḥ spaśaḥ
cāraśca gūḍhapuruṣaśca
viśvāsādhārasya
āptaḥ pratyayitastriṣu
18.14
aṣṭau jyautiṣikasya
sāṃvatsaro jyautiṣiko daivajñagaṇakāvapi
syurmauhūrtikamauhūrtajñānikārtāntikā api
18.15
dve jñātasiddhāntasya
tāntriko jñātasiddhāntaḥ·····················
dve gṛhapateḥ
·····················sattrī gṛhapatiḥ samau
catvāri lekhakasya
lipiṃkaro'kṣaracaṇo'kṣaracuñcuśca lekhake
18.16
likhitākṣaravinyāse lipirlibirubhe striyau
dve saṃdeśaharasya
syātsaṃdeśaharo dūtaḥ.........................
ekaṃ dūtakarmaṇaḥ
.......................dūtyaṃ tadbhāvakarmaṇī
18.17
pañca pathikasya
adhvanīno'dhvago'dhvanyaḥ pānthaḥ pathika ityapi
sapta rājyāṅgānām
svāmyamātyasuhṛtkoṣarāṣṭradurgabalāni ca
18.18
rājyāṅgāni prakṛtayaḥ paurāṇāṃ śreṇayo'pi ca
ekaṃ ṣaḍ guṇānām
saṃdhirnā vigraho yānamāsanaṃ dvaidhamāśrayaḥ
18.19
ṣaḍ guṇāḥ ..............................
śaktyastisraḥ prabhāvotsāhamantrajāḥ
kṣayaḥ sthānaṃ ca vṛddhiśca trivargo nītivedinām
18.20
dve koṣadaṇḍajatejasaḥ
sa pratāpaḥ prabhāvaśca yattejaḥ kośadaṇḍajam
ekaikaṃ nṛpopāyacatuṣṭayānām
bhedo daṇḍaḥ sāma dānamityupāyacatuṣṭayam
18.21
trīṇi daṇḍasya
sāhasaṃ tu damo daṇḍaḥ...............................
dve sāmnaḥ
..........................sāma sāntvamatho samau
dve bhedasya
bhedopajāpau..............................
upadhā dharmārthakāmabhayairyatparīkṣaṇam
18.22
pañca triṣu.................................
aṣaḍakṣīṇo yastṛtīyādyagocaraḥ
sapta vijanasya
viviktavijanacchannaniḥśalākāstathā rahaḥ
18.23
rahaścopāṃśu cāliṅge.............................
rahasyaṃ tadbhave triṣu
dve viśvāsasya
samau visrambhaviśvāsau.......................
dve rūpādbhraṃśasya
śreṣo bhraṃśo yathocitāt
18.24
pañca nyāyasya
abhreṣanyāyakalpāstu deśarūpaṃ samañjasam
ṣaṭ nyāyādanapetasya dravyādeḥ
yuktamaupayikaṃ labhyaṃ bhajamānābhinītavat
18.25
nyāyyaṃ ca triṣu ṣaṭ......
dve yuktāyuktaparīkṣāyāḥ
sampradhāraṇā tu samarthanam
ṣaḍājñāyāḥ
avavādastu nirdeśo nideśaḥ śāsanaṃ ca saḥ
18.26
śiṣṭiśśājñā ca......
catvāri nyāyamārgasthiteḥ:
saṃsthā tu maryādā dhāraṇā sthitiḥ
trīṇyaparādhasya
āgo'parādho mantuśca
dve bandhanasya
same tūdānabandhane
18.27
ekaṃ dviguṇadaṇḍasya
dvipādyo dviguṇo daṇḍaḥ
trīṇi karṣakādibhyo rājagrāhyabhāgasya
bhāgadheyaḥ karo baliḥ
ekaṃ ghaṭṭādideyarājagrāhyabhāgasya
ghaṭṭādideyaṃ śulko'strī
........................prābhṛtaṃ tu pradeśanam
18.28
upāyanamupagrāhyamupahārastathopadā........
yautakādi tu yadeyaṃ sudāyo haraṇaṃ ca tat
18.29
tatkālastu tadātvaṃ syāt ........................
........................uttaraḥ kāla āyatiḥ
sāṃdṛṣṭikaṃ phalaṃ sadyaḥ.............................
............udarkaḥ phalamuttaram
18.30
adṛṣṭaṃ vahnitoyādi.........................
.........................dṛṣṭaṃ svaparacakrajam
mahībhujāmahibhayaṃ svapakṣaprabhavaṃ bhayam
18.31
prakriyā tvadhikāraḥ syāt.........................
.........................cāmaraṃ tu prakīrṇakam
nṛpāsanaṃ tu yadbhadrāsanam.........................
.........................siṃhāsanaṃ tu tat
18.32
........... chatraṃ tvātapatram ........................
............................. rājastu nṛpalakṣma tat
bhadrakumbhaḥ pūrṇakumbhaḥ ............................
.................... bhṛṅgāraḥ kanakālukā
18.33
niveśaḥ śibiraṃ ṣaṇḍhe ............................
............................ sajjanaṃ tūparakṣaṇam
hastyaśvarathapādātaṃ senāṅgaṃ syāccatuṣṭayam
18.34
dantī dantāvalo hastī dvirado'nekapo dvipaḥ
mataṅgajo gajo nāgaḥ kuñjaro vāraṇaḥ karī
18.35
ibhaḥ stambheramaḥ padmī ............................
dve yūthamukhyagajasya
yūthanāthastu yūthapaḥ
dve madonmattasya
madotkaṭo madakalaḥ
dve karipotasya
kalabhaḥ kariśāvakaḥ
18.36
trīṇi kṣaranmadasya
prabhinno garjito mattaḥ
dve gatamadasya
samāvuddhāntanirmadau
dve gajasamūhasya
hāstikaṃ gajatā vṛnde
trīṇi hastinyāḥ
..................kariṇī dhenukā vaśā
18.37
dve gajakapolayoḥ
gaṇḍaḥ kaṭaḥ..........................................
dve madodakasya
.................mado dānam ...........................
dve karikarānnirgatajalasya
.........................................vamathuḥ karaśīkaraḥ
ekaṃ gajaśiraso māṃsapiṇḍasya
kumbho tu piṇḍau śirasaḥ..............................
ekaṃ gajakumbhamadhyabhāgasya
........................... tayormadhye viduḥ pumān
18.38
ekaṃ gajalalāṭasya
avagraho lalāṭaṃ syāt ............................
iṣīkā tvakṣikūṭakam
apāṅgadeśo niryāṇam ...........................
karṇamūlaṃ tu cūlikā
18.39
adhaḥ kumbhasya vāhittham ...........................
kumbhastu tasyādho vāhitthaṃ tu tato'pyadhaḥ' iti haimanāmamālā )
pratimānamadho'sya yat
āsanaṃ skandhadeśaḥ syāt ...........................
padmakaṃ vindujālakam
18.40
pakṣabhāgaḥ pārśvabhāgaḥ ...........................
dantabhāgastu yo'grataḥ
dvau pūrvapaścājjaṅghādideśau gātrāvare kramāt
18.41
totraṃ vaiṇukam
ālānaṃ bandhastambhe
atha śṛṅkhalā
anduko nigaḍo'strī syāt
aṅkuśo'strī sṛṇiḥ striyām
18.42
dūṣyā kakṣyā varatrā ca ..............
kalpanā sajjanā same
praveṇyāstaraṇaṃ varṇaḥ paristomaḥ kutho dvayoḥ
18.43
vītaṃ tvasāraṃ hastyaśvam ............................
.............................vārī tu gajabandhanī
trayodaśa ghoṭakasya
ghoṭake pītituragaturaṅgāśvaturaṅgamāḥ
18.44
vājivāhārvagandharvahayasaindhavasaptayaḥ
trayodaśa ghoṭakasya
ekaṃ kulīnāśvānām
ājāneyāḥ kulīnāḥ syuḥ ·························
dve suśikṣitāśvānām
······················· vinītāḥ sādhuvāhinaḥ
18.45
hayaviśeṣāṇāmekaikam
vanāyujāḥ pārasīkāḥ kāmbojā bālhikā hayāḥ
ekamaśvamedhīyāśvasya
yayuraśvo'śvamedhīyaḥ ·····························
ekamadhikavegaśālino'śvasya
·····················javanastu javādhikaḥ
18.46
dve bhāravāhino'śvasya
pṛṣṭhyaḥ sthaurī.......................................
ekaṃ śuklāśvasya
sitaḥ karkaḥ...............
ekaṃ rathavāhakāśvasya
rathyo voḍhā rathasya yaḥ
ekamaśvabālasya
bālaḥ kiśoraḥ.................................
trīṇayaśvāyāḥ
vāmyaścā vaḍavā...........................
ekamaśvasamūhasya
.................................vāḍavaṃ gaṇe
18.47
ekaṃ aśvaikadinagamyadeśasya
triṣvāścīnaṃ yadaśvena dinenaikena gamyate
ekamaśvamadhyabhāgasya
kaśyaṃ tu madhyamaśvānām ........................
dve aśvaśabdasya
...........................heṣā heṣā ca nisvanaḥ
18.48
dve galajatrusandhyoḥ
nigālastu galoddeśe...........................
dve aśvavṛndasya
.............................vṛnde tvāśvīyamāśvavat
aikaikamaśvagativiśeṣāṇām
āskanditaṃ dhoritakaṃ recitaṃ valgitaṃ plutam
18.49
gatayo'mūḥ pañca dhārāḥ.........................
.......................ghoṇā tu prothamastriyām
kavikā tu khalīno'strī.......................
.................śaphaṃ klībe khuraḥ pumān
18.50
trīṇi pucchasya
puccho'strī lūmalāṅgūle.......................
.......................bālahastaśca bāladhiḥ
triṣūpāvṛttaluṭhitau parāvṛtte muhurbhuvi
18.51
yāne cakriṇi yuddhārthe śatāṅgaḥ syandano rathaḥ
ekaṃ yuddhaṃ vinā yātrotsavādau sukhabhramaṇārthasya rathasya
asau puṣyarathaścakrayānaṃ na samarāya yat
18.52
karṇīrathaḥ pravahaṇaṃ ḍayanaṃ ca samaṃ trayam
klībe'naḥ śakaṭo'strī syāt ..................
..................gantrī kambalivāhyakam
18.53
śibikā yāpyayānaṃ syāt ..................
..................... dolā preṅkhādikā striyām
ubhau tu dvaipavaiyāghrau dvīpicarmāvṛte rathe
18.54
pāṇḍukambalasaṃvītaḥ syandanaḥ pāṇḍukambalī
rathe kāmbalavastrādyāḥ kambalādibhirāvṛte
18.55
triṣu dvaipādayaḥ ............................
rathyā rathakaṭyā rathavraje
dhūḥ strī klībe yānamukhaṃ ............................
syādrathāṅgamapaskaraḥ
18.56
cakraṃ rathāṅgam ............................
tasyānte nemiḥ strī syātpradhiḥ pumān
piṇḍikā nābhiḥ ........................
akṣāgrakīlake tu dvayoraṇiḥ
18.57
rathaguptirvarūtho nā ............................
kūbarastu yugaṃdharaḥ
anukarṣo dārvadhaḥ stham ..........................
prāsaṅgo nā yugāntaram
18.58
pañca vāhanamātrasya
sarvaṃ syādvāhanaṃ yānaṃ yugyaṃ pattraṃ ca dhoraṇam
ekaṃ paramparāvāhanasya
paramparāvāhanaṃ yattadvainītakamastriyām
18.59
catvāri hastipakasya
ādhoraṇā hastipakā hastyārohā niṣādinaḥ
aṣṭau rathakuṭumbinaḥ
niyantā prājitā yantā sūtaḥ kṣattā ca sārathiḥ
18.60
savyeṣṭradakṣiṇasthau ca saṃjñā rathakuṭumbinaḥ
dve rathārūḍhasya yoddhuḥ
rathinaḥ syandanārohāḥ ............................
dve aśvavārāṇām
..............aśvārohāstu sādinaḥ
18.61
trīṇi bhaṭasya
bhaṭā yodhāśca yoddhāraḥ ..................
dve senārakṣakasya
........................senārakṣāstu sainikāḥ
dve senāyāṃ militasyaikadeśībhūtasya
senāyāṃ samavetā ye sainyāste sainikāśca te
18.62
dve sahasrasaṃkhyākena gajādinā balavataḥ
valino ye sahasreṇa sāhasrāste sahasriṇaḥ
dve rathagajādeścakrapādādirakṣakasya
paridhisthaḥ paricaraḥ ..........................
senānīrvāhinīpatiḥ
18.63
kañcuko vārabāṇo'strī
yattu madhye sakañcukāḥ
badhnanti tatsārasanamadhikāṅgaḥ
atha śīrṣakam
18.64
śīrṣaṇyaṃ ca śirastre
atha tanutraṃ varma daṃśanam
uraśchadaḥ kaṅkaṭako jagaraḥ kavaco'striyām
18.65
āmuktaḥ pratimuktaśca pinaddhaścāpinaddhavat
saṃnaddho varmitaḥ sajjo daṃśito vyūḍhakaṅkaṭaḥ
18.66
triṣvāmuktādayaḥ ............................
............................varmabhṛtāṃ kāvacikaṃ gaṇe
padātipattipadagapādātikapadājayaḥ
18.67
padgaśca padikaśca ............................
dve padātisamūhasya
atha pādātaṃ pattisaṃhatiḥ
catvāri āyudhajīvinaḥ
śastrājīve kāṇḍapṛṣṭhāyudhīyāyudhikāḥ samāḥ
18.68
trīṇi śaranikṣepaniṣṇātasya
kṛtahastaḥ suprayogaviśikhaḥ kṛtapuṅkhavat
ekaṃ lakṣyāprāptaśarasya
aparāddhapṛṣatko'sau lakṣyādyaścyutasāyakaḥ
18.69
ṣaṭ dhanurdharasya
dhanvī dhanuṣmān dhānuṣko niṣaṅgayastrī dhanurdharaḥ
dve śaradhāriṇaḥ
syātkāṇḍavāṃstu kāṇḍīraḥ ................
dve śaktyāyudhadhārakasya
.................śāktīkaḥ śaktihetikaḥ
18.70
ekaikaṃ yaṣṭiparaśudhṛtoḥ
yāṣṭīkapārśvadhikau yaṣṭiparśvadhahetikau
dve khaḍgāyudhasya
naistriṃśiko'sihetiḥ syāt .................
ekaikaṃ prāsakuntāyudhinoḥ
.....................samau prāsikakauntikau
18.71
dve carmadhāriṇaḥ
carmī phalakapāṇiḥ syāt .................
dve dhvajadhārakasya
...............patākī vaijayantikaḥ
catvāri sahāyasya
anuplavaḥ sahāyaścānucaro'bhisaraḥ samāḥ
18.72
sapta purogāminaḥ
purogāgresarapraṣṭhāgrataḥ sarapuraḥ sarāḥ
purogamaḥ purogāmī .................
dve śanairgāminaḥ
mandagāmī tu mantharaḥ
18.73
dve ativegavataḥ
jaṅghālo'tijavastulyau ........................
dve jaṃghājīvinaḥ
.............................jaṅghākarikajāṅgikau
ṣaḍ vegavanmātrasya
tarasvī tvarito vegī prajavī javano javaḥ
18.74
ekaṃ jetuṃ śakyasya
jayyo yaḥ śakyate jetum ..................
ekaṃ jetuṃ yogyasya
.......................jeyo jetavyamātrake
dve jetuḥ
jaitrastu jetā ..........................
............yogacchatyalaṃ vidviṣataḥ prati
18.75
so'bhyamitryo'bhyamitrīyo'pyabhyamitrīṇa ityapi
ūrjasvalaḥ syādūrjasvī ya ūrjātiśayānvitaḥ
18.76
syādurasvānurasilaḥ............................
............................rathino rathiko rathī
kāmaṃgāmyanukāmīnaḥ............................
............................hyatyantīnastathā bhṛśam
18.77
śūro vīraśca vikrāntaḥ............................
jetā jiṣṇuśca jitvaraḥ
sāṃyugīno raṇe sādhuḥ.........................
.........................śastrājīvādayastriṣu
18.78
dhvajinī vāhinī senā pṛtanānīkinī camūḥ
varūthinī balaṃ sainyaṃ cakraṃ cānīkamastriyām
18.79
vyūhastu balavinyāsaḥ.........................
ghañ (3.3.18)| 'vyūhaḥ syādbalavinyāse nirmāṇe vṛndatarkayoḥ|' (iti medinī)|| (1)|| || balasya senāyā vinyāso vibhajya sthāpanam|| (2)|| || dve vyūhasya
ekaikaṃ senāviśeṣabhedānām
bhedā daṇḍādayo yudhi
dve vyūhapaścādbhāgasya
pratyāsāro vyūhapārṣṇiḥ
dve senāyāḥ paścādbhāgasya
sainyapṛṣṭhe pratigrahaḥ
18.80
ekaṃ senāviśeṣasya
ekebhaikarathā tryaśvā pattiḥ pañcapadātikā
ekaikaṃ senāviśeṣasya
pattyaṅgaistriguṇaiḥ sarvaiḥ kramādākhyā yathottaram
18.81
senāmukhaṃ gulmagaṇau vāhinī pṛtanā camūḥ
anīkinī
ekamakṣauhiṇyāḥ:
catvāri sampadaḥ
atha sampadi
18.82
sampattiḥ śrīśca lakṣmīśca ......................
trīṇi vipatteḥ
vipattau vipadāpadau
catvāri śastrasya
āyudhaṃ tu praharaṇaṃ śastramastram
sapta dhanuṣaḥ
.............................athāstriyau
18.83
dhanuścāpau dhanvaśarāsanakodaṇḍakārmukam
iṣvāso'pi...............................
ekaṃ karṇasya dhanuṣaḥ
........atha karṇasya kālapṛṣṭhaṃ śarāsanam
18.84
dve arjunasya dhanuṣaḥ
kapidhvajasya gāṇḍīvagāṇḍivau puṃnapuṃsakau
koṭirasyāṭanī···································
················godhe tale jyāghātavāraṇe
18.85
lastakastu dhanurmadhyam ·····························
·····················maurvī jyā śiñjinī guṇaḥ
syātpratyālīḍhamālīḍhamityādi sthānapañcakam
18.86
trīṇi lakṣyasya
lakṣaṃ lakṣyaṃ śaravyaṃ ca ............................
dve bāṇākṣepābhyāsasya
.......................śarābhyāsa upāsanam
bāṇasya dvādaśa
pṛṣatkabāṇaviśikhā ajihmagakhagāśugāḥ
18.87
kalmbamārgaṇaśarāḥ patrī ropa iṣudvayoḥ
dve lohamayabāṇasya
prakṣveḍanāstu nārācāḥ ............................
pakṣo vājaḥ
triṣūttare
18.88
nirastaḥ prahite bāṇe
viṣākte digdhaliptakau
tūṇopāsaṅgatūṇīraniṣaṅgā iṣudhirdvayoḥ
18.89
tūṣyām ...............................
khaḍge tu nistriṃśacandrahāsāsiriṣṭayaḥ
kaukṣeyako maṇḍalāgraḥ karapālaḥ kṛpāṇavat
18.90
khaḍgamuṣṭerekam
tsaruḥ khaḍgādimuṣṭau syāt ..:.....................
ekaṃ mekhalāyāḥ
.......................mekhalā tannibandhanam
trīṇi 'ḍhāla' iti khyātasya carmaṇaḥ
phalako'strī phalaṃ carma......................
phalakasya muṣṭerekam
.........................saṃgrāho muṣṭirasya yaḥ
18.91
trīṇi mudgarasya
drughaṇe mudgaraghanau…………………………
dve hasvakhaḍgasya
syādīlī karavālikā
dve aśmaprakṣepasādhanasya
bhindipālaḥ sṛgastulyau……………………
dve parighasya
parighaḥ parighātanaḥ
18.92
catvāri kuṭhārasya
dvayoḥ kuṭhāraḥ svadhitiḥ paraśuśca paraśvadhaḥ
catvāri churikāyāḥ
syācchastrī cāsiputrī ca churikā cāsidhenukā
18.93
dve śalyasya
vā puṃsi śalyaṃ śaṅkurnā ............................
dve tomarasya
.......................... śarvalā tomaro'striyām
dve kuntasya
prāsastu kuntaḥ ..................................
catvāri khaḍgādiprāntabhāgasya
..........koṇastu striyaḥ pālyaśrikoṭayaḥ
18.94
sarvābhisāraḥ sarvaughaḥ sarvasaṃnahanārthakaḥ
lohābhihāro'strabhṛtāṃ rājñāṃ nīrājanāvidhiḥ
18.95
yatsenayābhigamanamarau tadabhiṣeṇanam
yātrā vrajyābhiniryāṇaṃ prasthānaṃ gamanaṃ gamaḥ
18.96
syādāsāraḥ prasaraṇam ........................
........................pracakraṃ calitārthakam
preti| prasthitaṃ cakraṃ sainyam|| (1)
dve prasthitasainyasya
ekaṃ raṇe nirbhīkatayā gamanasya
ahitānpratyabhītasya raṇe yānamabhikramaḥ
18.17-2
dve vaitālikasya
vaitālikā bodhakarāḥ ........................
dve vandiviśeṣasya
......................cākrikā ghāṇṭikārthakāḥ
dve rājāgrato vaṃśakramasya stāvakādīnām
syurmāgadhāstu magadhāḥ ............................
dve vandinaḥ
...................... vandinaḥ stutipāṭhakāḥ
18.98
śapathādye saṃgrāmādanivartino vīrāsteṣāmekam
saṃśaptakāstu samayātsaṃgrāmādanivartinaḥ
catvāri rajasaḥ
reṇudvayoḥ striyāṃ dhūliḥ pāṃśurnā na dvayo rajaḥ
18.99
dve piṣṭasya rajasaḥ
cūrṇe kṣodaḥ ........................................
dve atyantamākule sainyādau
............samutpiñjapiñjalau bhūśamākule
catvāri patākāyāḥ
patākā vaijayantī syātketanaṃ dhvajamastriyām
18.100
ekaṃ yā yuddhabhūmiḥ khaṇḍitairgajādibhiratibhayadā tasyāḥ
sā vīrāśaṃsanaṃ yuddhabhūmiryātibhayapradā
ekaṃ ahamagre bhavāmītyāgrahapuraḥsaraṃ yuddhakāriṇaḥ
ahaṃ pūrvamahaṃ pūrvamityahaṃpūrvikā striyām
18.101
ahaṃ puruṣaḥ śaktohaṃ iti bhāvābhijñayatāṃ sainikānāmekam
āhopuruṣikā darpādyā syātsambhāvanātmani
yaḥ parasparamahaṃ śakta ityahaṃkārastasyaikam
ahamahamikā tu sā syāt......................
.............parasparaṃ yo bhavatyahaṅkāraḥ
18.102
dakṣa parākramasya
draviṇaṃ taraḥsahobalaśauryāṇi sthāma śuṣmaṃ ca
śaktiḥ parākramaprāṇau.........................
dve atiparākramasya
.....................vikramastvatiśaktitā
18.103
vṛtte bhāvini vā yuddhe yatpānaṃ tasyaikam
vīrapāṇaṃ tu tatpānaṃ vṛtte bhāvini vā raṇe
yuddhasyaikatriṃśat
yuddhamāyodhanaṃ janyaṃ pradhanaṃ pravidāraṇam
18.104
mṛdhamāskandanaṃ saṃkhyaṃ samīkaṃ samparāyakam
astriyāṃ samarānīkaraṇāḥ kalahavigrahau
18.105
samprahārābhisaṃpātakalisaṃsphoṭasaṃyugāḥ
abhyāmardasamāghātasaṃgrāmābhyāgamāhavāḥ
18.106
samudāyaḥ striyaḥ saṃyatsamityājisamidyudhaḥ
tumulaṃ raṇasaṅkule
18.107
vṛṃhitaṃ karigarjitam
18.108
visphāro dhanuṣaḥ svānaḥ
paṭahāḍambarau samau
prasabhaṃ tu balātkāro haṭhaḥ
atha skhalitaṃ chalam
18.109
ajanyaṃ klība utpāta upasargaḥ samaṃ trayam
mūrcchā tu kaśmalaṃ moho'pi ......................
avamardastu pīḍanam
18.110
abhyavaskandanaṃ tvabhyāsādanam
vijayo jayaḥ
vairaśuddhiḥ pratīkāro vairaniryātanaṃ ca sā
18.111
pradrāvodrāvasaṃdrāvasaṃdāvā vidravo dravaḥ
apakramo'payānaṃ ca
raṇe bhaṅgaḥ parājayaḥ
18.112
parājitaparābhūtau
dve nilīnasya ............................triṣu naṣṭatirohitau
pramāpaṇaṃ nivarhaṇaṃ nikāraṇaṃ viśāraṇam
18.113
pravāsanaṃ parāsanaṃ niṣūdanaṃ nihiṃsanam
nirvāsanaṃ saṃjñapanaṃ nirgranthanamapāsanam
18.114
nistarhaṇaṃ nihananaṃ kṣaṇanaṃ parivarjanam
nirvāpaṇaṃ viśasanaṃ māraṇaṃ pratighātanam
18.115
udvāsanapramathanakrathanojjāsanāni ca
ālambhapiñjaviśaraghātonmāthavadhā api
18.116
ghāta, 29. unmātha aura 30. vadha||112-115
mṛtyordaśaḥ
syātpañcatā kāladharmo diṣṭāntaḥ pralayo'tyayaḥ
anto nāśo dvayormṛtyurmaraṇaṃ nidhano striyām
18.117
sapta mṛtakasya
parāsuprāptapañcatvaparetapretasaṃsthitāḥ
mṛtapramītau triṣvete………………
citestrīṇi
………citā cityā citiḥ striyām
18.118
apagatamūrdhanaḥ kalevarasyaikam
kabandho'strī kriyāyuktamapamūrdhakalevaram
dve śmaśānasya
śmaśānaṃ syātpitṛvanam………………………
kuṇapaḥ śavamastriyām
18.119
pragrahopagraho vandyāṃ
kārā syādbandhanālaye
puṃsi bhūmyasavaḥ prāṇāścaivam
jīvo'sudhāraṇam
Linked texts (17)
- Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Alaṅkāramaṇihāra — Śrīkṛṣṇa, Sanskrit
- Ānandavṛndāvanacampū — Kavikarṇapūra 1560, Sanskrit
- Sudhā (Bhānuji) — Bhānuji, Sanskrit
- Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Nāmaliṅgānuśāsana Amarakośa — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarasāra — Mahādeva Śivarāmagole, Sanskrit
- Kalpadrukośa — Keśavabhaṭṭa 1635, Sanskrit
- Kalpatarukośa — Keśava, Sanskrit
- Kośakalpataru — Viśvanātha, Sanskrit
- Liṅgādisaṅgraha / Trikaṇḍa — Sanskrit
- Vaijayantī — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Abhidhānacintāmaṇi — Hemacandra, Sanskrit
- Kale1922 — Sanskrit