Sudha (Ramashrama) 19
Sudhā (Rāmāśrama) 19
- Language
- Sanskrit
Contents
- 19.111 — 1 part
19.1
āyurjīvitakālaḥ
nā jīvāturjīvanauṣadham
ṣaṭ vaiśyasya
ūravyā ūrujā aryā vaiśyā bhūmispṛśo viśaḥ
ṣaṭ jīvikāyāḥ
ājīvo jīvikā vārtā vṛttirvartanajīvane
19.2
trīṇi vṛttibhedasya
striyāṃ kṛṣiḥ pāśupālyaṃ vāṇijyaṃ ceti vṛttayaḥ
dve sevāyāḥ
sevā śvavṛttiḥ.......................
dve kṛṣeḥ
.......................anṛtaṃ kṛṣiḥ...............
trīṇi uñchavṛtteḥ
...........................uñchaśilaṃ vṛttam
19.3
ekaṃ yāñcālabdhavastunaḥ yāñcāvirahitavastuno'pyekameva
dve yācitāyācitayoryathāsaṃkhyaṃ mṛtāmṛte
vāṇijyasyaikam
satyānṛtaṃ vaṇigbhāvaḥ syāt ....................
trīṇi ṛṇasya
...........................ṛṇaṃ paryudañcanam
19.4
uddhāraḥ:...........................................
trīṇi vṛddhijīvikāyāḥ
.........arthaprayogastu kusīdaṃ vṛddhijīvikā
ekaṃ yācñayā labdhavastunaḥ
yācñayāptaṃ yācitakam....................
ekaṃ parivartādāptavastunaḥ
....................nimayādāpamityakam
19.5
ṛṇadāturgrāhakasya caikaikam
uttamarṇādhamarṇo dvau prayoktṛgrāhakau kramāt
catvāri ṛṇaṃ dattvā tadvṛddhyā jīvinaḥ
kusīdiko vārdhuṣiko vṛddhyājīvaśca vārdhuṣiḥ
19.6
catvāri kṛṣakasya
kṣetrājīvaḥ karṣakaśca kṛṣakaśca kṛṣīvalaḥ
ekaṃ vrīhudvocitakṣetrasya śalyudvocitakṣetrasyāpyekameva
kṣetraṃ vraiheyaśāleyaṃ vrīhiśālyudvocitam
19.7
ekaṃ yavakṣetrasya
yavyaṃ yavakyaṃ ṣaṣṭikyaṃ yavādibhavanaṃ hi tat
dve dve tila-māṣomāṇubhaṃgakṣetrāṇāṃ
tilyatailīnavanmāṣomāṇubhaṅgāddvirūpatā
19.8
mudgakodravādikṣetrāṇāmapyekaikam
maudgīnakaudravīṇādi śeṣadhānyodvavakṣamam
dve uptakṛṣṭakṣetrasya
vījākṛtaṃ tūptakṛṣṭam......................
trīṇi kṛṣṭakṣetrasya
......................sītyaṃ kṛṣṭaṃ ca halyavat
19.9
catvāri trihalyakṣetrasya
triguṇākṛtaṃ tṛtīyākṛtaṃ......................
......................trihalyaṃ trisītyamapi tasmin
pañca dvihalyakṣetrasya
dviguṇākṛte tu sarvaṃ dvipūrvaṃ śambākṛtamapīha
19.10
droṇādiparimitadhānyasyāvāpocitakṣetrasya
droṇāḍhakādivāpādau drauṇikāḍhakikādayaḥ
ekaṃ khārīvāpakṣetrasya
khārīvāpastu khārīkaḥ ........................
........................... uttamarṇādayastriṣu
19.11
trīṇi kṣetrasya
puṃnapuṃsakayorvapraḥ kaidāraḥ kṣetram........................
catvāri kṣetrasamūhasya
........................................asya tu
kaidārakaṃ syātkaidāryaṃ kṣetraṃ kedārikaṃ gaṇe
19.12
loṣṭāni leṣṭavaḥ puṃsi.............................
......................koṭiśo loṣṭabhedanaḥ
prājanaṃ todanaṃ totram.............................
.........................khanitramavadāraṇam
19.13
dātraṃ lavitram.............................
.................ābandho yotraṃ yoktram.......
............................atho phalam
nirīśaṃ kuṭakaṃ phālaḥ kṛṣikaḥ............
catvāri lāṅgalasya
.......................lāṅgalaṃ halam
19.14
dve yugakīlakasya
.......................atha śamyā strī yugakīlakaḥ
dve lāṅgaladaṇḍasya
īśā lāṅgaladaṇḍaḥ syāt ........................
dve lāṅgalapaddhateḥ
.......................sītā lāṅgalapaddhatiḥ
19.15
dve paśubandhanakāṣṭhasya
puṃsi medhiḥ khale dāru nyastaṃ yatpaśubandhane
trīṇi vrīheḥ
āśuvrīhiḥ pāṭalaḥ syāt ...................
trīṇi ṣaṣṭikādeḥ
dve yavasya
sitaśūkayavau samau
19.16
ekaṃ haritayavasya
tokmastu tatra harite ..........................
catvāri kalāyasya
.........................kalāyastu satīnakaḥ
hareṇukhaṇḍakau cāsmin ..........................
koradūṣastu kodravaḥ
19.17
maṅgalyako masūraḥ
atha makuṣṭhakamayuṣṭhakau
vanamudge
sarṣape tu dvau tantubhakadambakau
19.18
siddhārthastveṣa dhavalaḥ
godhūmaḥ sumanaḥ samau
dve kulmāṣasya
syādyāvakastu kulmāsaḥ.........................
dve caṇakasya
.....................caṇako harimanthakaḥ
19.19
dve phalahīnatilasya
dvau tile tilapejaśca tilapiñjaśca niṣphale
pañca rājikāyāḥ
kṣavaḥ kṣudhābhijanano rājikā kṛṣṇikāsurī
19.20
dve priyaṃgoḥ
striyau kaṅgupriyaṅgū dve.........................
trīṇi atasyāḥ
.........................atasī syādumā kṣumā
( a0 pa0 a0 ) bāhulakān mak| 'artistusuhusṛ-' ( u0 1.140 ) iti man vā| saṃjñāpūrvakatvātra guṇaḥ| kṣuvate— iti mukuṭasya pramādaḥ| kṣauterādikatvāt| 'kṣumātasī-nīlikayoḥ' iti viśvaḥ|| ( 3 ) || || trīṇi atasyāḥ
dve bhaṅgāyāḥ
mātulānī tu bhaṅgāyām
vrīhibhedasyaikam
vrīhibhedastvaṇuḥ pumān
19.21
dve yavādīnāṃ sūcitulyāgrabhāgasya
kiṃśāruḥ śasyaśūkaṃ syāt
dve sasyamañjaryāḥ
kaṇiśaṃ śasyamañjarī
trīṇi dhānyasya
dhānyaṃ vrīhiḥ stambakariḥ
dve tṛṇayavādergucchasya
stambo gucchastṛṇādinaḥ
19.22
dve gucchanālasya
nāḍī nālaṃ ca kāṇḍo'sya
palālo'strī sa niṣphalaḥ
kaḍaṅgaro vusaṃ klībe ·····················
dhānyatvaci pumāṃstuṣaḥ
19.23
śūko'strī ślakṣṇatīkṣṇāgre ·····················
śamī simbā ·····················
ṛddhamāvasitaṃ dhānyam......................
pūtaṃ tu bahulīkṛtam
19.24
māṣādayaḥ śamīdhānye......................
śūkadhānye yavādayaḥ
śālayaḥ kalamādyāśca ṣaṣṭikādyāśca puṃsyamī
19.25
tṛṇadhānyāni nīvārāḥ......................
strī gavedhurgavidhukā
dve musalasya
ayogro musalo'strī syāt·······················
dve ulūkhalasya
·······················udūkhalamulūkhalam
19.26
dve śūrpasya
prasphoṭanaṃ śūrpamastrī·······················
dve cālanyāḥ
·······················cālanī titauḥ pumān
dve dhānyabharaṇārthaṃ kṛtavastrabhāṇḍasya
syūtaprasevau·······················
dve 'ṭokarī'ti khyātasya piṭasya
·······················kaṇḍolapiṭau·······················
kaṭakiliñjakau
19.27
samānau
rasavatyāṃ tu pākasthānamahānase
paurogavastadadhyakṣaḥ ................................
sūpakārāstu ballavāḥ
19.27-2
ārālikā āndhrasikāḥ sūdā audanikā guṇāḥ
ārālika, 4. āndhrasika, 5. sūda, 6. audanika aura 7. guṇa
19.28
trīṇi āpūpikasya
āpūpikaḥ kāndaviko bhakṣyakāra ime triṣu
19.29
pañca cullikāyāḥ:
aśmantamuddhānamadhiśrayaṇī cullirantikā
catvāri aṃgāradhānikā 'borasī'ti khyātāyā:
aṅgāradhānikāṅgāraśakaṭyapi hasantyapi
19.30
. hasantyapi..............................
ekaṃ aṃgārasya
.........atha na strī syādaṅgāraḥ.....................
dve ulmukasya
.........................alātamulmukam
dve bhrāṣṭrasya
klībe'mbarīṣaṃ bhrāṣṭraḥ............
dve 'kar̤āhī'ti khyātāyāḥ svedanyāḥ
............nā kandurvā svedanī striyām
19.31
dve 'kamorā' iti khyātasyāliñjarasya
aliṃjaraḥ syānmaṇikaḥ.........................
trīṇi karkaryāḥ
.....................karkaryālurgalantikā
catvāri sthālyā
piṭharaḥ sthālīmukhā kuṇḍam.....................
kalasastu triṣu dvayoḥ
19.32
ghaṭaḥ kuṭanipau ……………………
astrī śarāvo vardhamānakaḥ
ṛjīṣaṃ piṣṭapacanam ……………………
kaṃso'strī pānabhājanam
19.33
kutūḥ kṛtteḥ snehapātram ……………………
tailaghṛtādeḥ pātram|| ( 2 ) | | dve tailaghṛtādipātrasya
ekam alpakṛttisnehapātrasya
saivālyā kutupaḥ pumān
pañca bhāṇḍasya
sarvamāvapanaṃ bhāṇḍaṃ pātrāmatraṃ ca bhājanam
19.34
trīṇi darvyāḥ
darviḥ kambiḥ khajākā ca
dve dārunirmitadarvyāḥ
syāttardūdāruhastakaḥ
trīṇi śākasya
astrī śākaṃ haritakaṃ śigruḥ
trīṇi śākanālasya
asya tu nālikā
19.35
kaḍambaśca kalambaśca
dve upaskarasya
vesavāra upaskara
trīṇi cukrasya
tintiḍīkaṃ ca cukraṃ va vṛkṣāmlam
ṣaṭ marīcasya
atha vellajam
19.36
marīcaṃ kolakaṃ kṛṣṇamūṣaṇaṃ dharmapattanam
catvāri jīrakasya
jīrako jaraṇo'jājī kaṇā
ṣaṭ kṛṣṇajīrakasya
.......................kṛṣṇe tu jīrake
19.38
suṣavī kāravī pṛthvī pṛthuḥ kālopakuñcikā
strīnapuṃsakayorviśvaṃ nāgaraṃ viśvabheṣajam
19.40
tatpattrī kāravī pṛthvī bāṣpikā kabarī pṛthuḥ
19.41
niśāhvā kāñcanī pītā haridrā varavarṇinī
sāmudraṃ yattu lavaṇamakṣīvaṃ vasiraṃ ca tat
19.42
saindhavo'strī śītaśivaṃ māṇimanthaṃ ca sindhuje
raumakaṃ vasukam
pākyaṃ viḍaṃ ca kṛtake dvayam
19.43
sauvarcale'kṣarucake
tilakaṃ tatra mecake
matsyaṇḍī phāṇitaṃ khaṇḍavikāre
dve sitāyā:
......................... śarkarā sitā
19.44
dve kūrcikāyāḥ
kūrcikā kṣīravikṛtiḥ syāt........................
dve śrīkhaṇḍasya
......................... rasālā tu mārjitā
dve temanasya
syāttemanaṃ tu niṣṭhānam
............... triliṅgā vāsitāvadheḥ
19.45
trīṇi śūlākṛtasya
śūlākṛtaṃ bhaṭitraṃ ca śūlyam.......................
.............................ukhyaṃ tu paiṭharam
praṇītamupasampannam.............................
.................prayastaṃ syātsusaṃskṛtam
19.46
syātpicchalaṃ tu vijilam.....................
...........................sammṛṣṭaṃ śodhitaṃ same
cikkaṇaṃ masṛṇaṃ snigdham........................
dve bhāvitasyānnasya
tulye bhāvitavāsite
19.47
trīṇi ardhasvinnayavādeḥ
āpakvaṃ paulirabhyūṣaḥ
ekaṃ lājāyā:
lājāḥ pumbhūmni cākṣatāḥ
dve pṛthukasya
pṛthukaḥ syāccipiṭakaḥ
dve bhṛṣṭayavasya
dhānā bhṛṣṭayave striyaḥ
19.48
trīṇi apūpasya
pūpo'pūpaḥ piṣṭakaḥ syāt
dve dadhiyuktasaktuḥ
karambho dadhisaktavaḥ
ṣaṭ odanasya
bhissā strī bhaktamandho'nnamodano'strī sadīdiviḥ
19.49
dve dagdhānnasya
bhissaṭā dagdhikā...................
ekaṃ sarvarasāgrimadravasya
sarvarasāgre maṇḍamastriyām
trīṇi bhaktasamudbhavamaṇḍasya
māsarācāmanisrāvā maṇḍe bhaktasamudbhave
19.50
pañca dravadodanasya
yavāgūruṣṇikā śrāṇā vilepī taralā ca sā
ekaṃ gorbhavadravyasya
gavyaṃ triṣu gavāṃ sarvam
dve gomayasya
goviṭ gomayamastriyām
19.51
ekaṃ śuṣkagomayasya
tattu śuṣkaṃ karīṣo'stro ...
trīṇi dugdhasya
dugdhaṃ kṣīraṃ payaḥ samam
ekaṃ dugdhodbhavadravyasya
payasyamājyadadhyādi
ekaṃ dravadadhnaḥ
drapsaṃ dadhi ghanetarat
19.52
catvāri ghṛtasya
ghṛtamājyaṃ haviḥ sarpiḥ
dve navanītasya
navanītaṃ navoddhṛtam
ekaṃ pūrvadinaprāptagokṣīraghṛtasya
tattu haiyaṅgavīnaṃ yad hyogodohodbhavaṃ ghṛtam
19.53
catvāri gorasasya
daṇḍāhataṃ kālaśeyamariṣṭamapi gorasaḥ
takraṃ hyudaśvinmathitaṃ pādāmbardhāmbu nirjalam
19.54
maṇḍaṃ dadhibhavaṃ mastu............................
......................pīyūṣo'bhinavaṃ payaḥ
aśanāyā bubhukṣā kṣut.........................
....................grāsastu kavalaḥ pumān
19.55
sapītiḥ strī tulyapānam......................
sammīlya pānasya
dve sahabhojasya
sagdhiḥ strī sahabhojanam
catvāri pipāsāyāḥ
udanyā tu pipāsā tṛṭ tarṣaḥ
sapta āhārasya
jagdhistu bhojanam
19.56
jemanaṃ leha āhāro nighaso nyāda ityapi
trīṇi tṛpteḥ
sauhityaṃ tarpaṇaṃ tṛptiḥ
ekaṃ bhuktotsṛṣṭasya
phelā bhuktasamujjhitam
19.57
ṣaṭ īpsitasya
kāmaṃ prakāmaṃ paryāptaṃ nikāmeṣṭaṃ yathepsitam
ṣaṭ ābhīrasya
gope gopālagosaṃkhyagodhuggābhīraballavāḥ
19.58
ekaṃ gomahiṣyādikasya
gomahiṣyādikaṃ pādabandhanam.........................
dve gosvāminoḥ
.........................dvau gavīśvare
gomān gomī.............................
dve goḥ samūhasya
..........gokulaṃ tu godhanaṃ syādgavāṃ vraje
19.59
yatra purā gāva āśitāstatsthānasyaikam
triṣvāśitaṅgavīnaṃ tadgāvo yatrāśitāḥ purā
nava vṛṣabhasya
ukṣā bhadro balīvarda ṛṣabho vṛṣabho vṛṣaḥ
19.60
anaḍvān saurabheyo gauḥ.................
ekaṃ vṛṣabhasamūhasya
.........................ukṣaṇāṃ saṃhatiraukṣakam
dve gavāṃ samudāyasya
gavyā gotrā gavām.........................
ekaṃ vatsasya dhenośca samūhasya
.................vatsadhenvorvātsakadhainuke
19.61
ekaṃ mahāvṛṣasya
ukṣā mahānmahokṣaḥ syāt.........................
dve vṛddhavṛṣabhasya
..............................vṛddhokṣastu jaradgavaḥ
ekaṃ prāptabalīvardabhāvasya
utpanna ukṣā jātokṣaḥ.....................
ekaṃ sadyojātavatsasya
sadyo jātastu tarṇakaḥ
19.62
dve vatsasya
śakṛtkaristu vatsaḥ syāt
dve spaṣṭatāruṇyasya vatsasya
damyavatsatarau samau
ekaṃ ṣaṇḍatāyogyasya vṛṣabhasya
ārṣabhyaḥ ṣaṇḍatāyogyaḥ
trīṇi svecchācāriṇo vṛṣabhasya
ṣaṇḍo gopatiriṭcaraḥ
19.63
ekaṃ vṛṣabhaskandhadeśasya
skandhapradeśastu vahaḥ
dve kaṃṭhe lambamānacarmaṇaḥ
sāsnā tu galakambalaḥ
dve syūtanāsikasya
syānnastitastu nasyotaḥ
praṣṭhavāḍ yugapārśvagaḥ
19.64
yugādīnāṃ tu voḍhāro yugyaprāsaṅgaśākaṭāḥ
khanati tena tadvoḍhāsyedaṃ hālikasairikau
19.65
dhūrvahe dhuryadhaureyadhurīṇāḥ sadhurandharāḥ
ubhāvekadhurīṇaikadhurāvekadhurāvahe
19.66
sa tu sarvadhurīṇo yo bhavetsarvadhurāvahaḥ
nava goḥ
māheyī saurabheyī gaurusrā mātā ca śṛṅgiṇī
19.67
arjunyāghyā rohiṇī ..................
ekaṃ uttamāyā goḥ
.....................syāduttamā goṣu naicikī
gobhedāḥ
varṇādibhedātsaṃjñāḥ syuḥ śavalīdhavalādayaḥ
19.68
dve dvivarṣāyā goḥ
dvihāyanī dvivarṣā gauḥ .....................
ekaṃ ekavarṣāyā goḥ
.....................ekābdā tvekahāyanī
eketi| eko'bdo yasyāḥ|| (1) || || eko hāyano yasyāḥ| 'ḍīṣ' (4.1.27)|| (2) || || dve ekavarṣāyā goḥ
dve caturvarṣāyā goḥ
caturabdā caturhāyaṇī ..............................
dve trivarṣāyā:
.......................evaṃ tryabdā trihāyaṇī
19.69
dve baṃdhyāyā goḥ
vaśā bandhyā..............................
dve sravadgarbhāyā:
.........avatokā tu sravadgarbhā............
ekaṃ vṛṣabheṇākrāntāyāḥ
.............................atha sandhinī
ākrāntā vṛṣabheṇa.........................
ekaṃ vṛṣabhasaṃsargādbhopaghātinyā:
.................atha vehadgarbhopaghātinī
19.70
ekaṃ garbhagrahaṇaprāptakālāyā:
kālyopasaryā prajane..............................
bālagarbhiṇyā gorekam
.......................praṣṭhauhī bālagarbhiṇī
dve akopanāyāḥ
syādacaṇḍī tu sukarā|.............
dve bahuvāraṃ prasūtāyāḥ:
.....................bahusūtiḥ pareṣṭukā
19.71
dve ciraprasūtāyāḥ
cirasūtā vaṣkayiṇī...........
dve navasūtikāyāḥ
.......................dhenuḥ syānnavasūtikā
sukhasandohyāyā godde
suvratā sukhasaṃdohyā.............
dve sthūlastanyāḥ:
.....................pīnodhnī pīvarastanī
19.72
dve droṇaparimitadugdhadāyinyāḥ:
droṇakṣīrā droṇadugdhā.............
ekaṃ bandhake sthitāyā:
.........................dhenuṣyā bandhake sthitā
ekaṃ yā prativarṣaṃ prasūyate tasyāḥ
samāṃsamīnā sā yaiva prativarṣaṃ prasūyate
19.73
dve gostanasya
ūdhastu klībamāpīnam......................
dve bandhanakīlakasya
.......................samau śivakakīlakau
dve bandhanarajjoḥ
na puṃsi dāma saṃdānam...............
dve paśubandhanarajjoḥ
.....................paśurajjustu dāmanī
19.74
manthanadaṇḍasya pañca
vaiśākhamanthamanthānamanthāno manthadaṇḍake
manthasya daṇḍaḥ|| (2) || || pañca manthanadaṇḍasya
dve manthanadaṇḍastambhasya
kuṭharo daṇḍaviṣkambhe ............................
mathyamānadadhipātrasya dve
.................... manthanī gargarī same
19.75
catvāri uṣṭrasya
uṣṭre kramelakamayamahāṅgāḥ ................
ekaṃ uṣṭraśiśoḥ
............................. karabhaḥ śiśuḥ
ekaṃ pādabandhanayuktakarabhasya
karabhāḥ syuḥ śṛṅkhalakā dāravaiḥ pādabandhanaiḥ
19.76
dve ajāyāḥ
ajā chāgī ............................
pañca ajasya
.................... stabhacchāgavastacchagalakā aje
medrorabhroraṇorṇāyurmeṣavṛṣṇya eḍake
19.77
uṣṭrorabhrājavṛnde syādauṣṭrakaurabhrakājakam
cakrīvantastu vāleyā rāsabhā gardabhāḥ kharāḥ
19.78
vaidehakaḥ sārthavāhī naigamo vāṇijo vaṇik
paṇyājīvo hāpaṇikaḥ krayavikrayakaśca saḥ
19.79
dve vikretuḥ
vikretā syādvikrayikaḥ ..........................
dve kretuḥ
.......................krāyakaḥ krayikaḥ samau
dve vāṇijyasya
vāṇijyaṃ tu vaṇijyā syāt ........................
vaṇikkarmaṇaḥ
• vyāpāra ke 2 nāma–1. vāṇijya aura 2. vaṇijyā
trīṇi vikreyavastūnāṃ mūlyasya
....................mūlyaṃ vasno'pyavakrayaḥ
19.80
trīṇi mūladhanasya
nīvī paripaṇo mūladhanam ........................
ekaṃ lābhasya
.......................lābho'dhikaṃ phalam
paridānaṃ parovarto naimeyanimayāvapi
19.82
pumānupanidhirnyāsaḥ
............................pratidānaṃ tadarpaṇam
vikreyaṃ paṇitavyaṃ ca paṇyaṃ krayyādayastriṣu
klībe satyāpanaṃ satyaṃkāraḥ satyākṛtiḥ striyām
19.83
dve vikrayasya
vipaṇo vikrayaḥ............................
............saṃkhyāḥ saṃkhyeye hyādaśa triṣu
viṃśatyādyāḥ sadaikatve sarvāḥ saṃkhyeyasaṃkhyayoḥ
19.84
saṃkhyārthe dvibahutve staḥ............................
.....................tāsu cānavateḥ striyaḥ
paṅkteḥ śatasahasrādi kramāddaśaguṇottaram
19.85
trīṇi mānārthasya
yautavaṃ dvayaṃ pāyyamiti mānārthakaṃ trayam
mānasya bhedāḥ
mānaṃ tulāñjaliprasthaiḥ.........................
……………… guñjāḥ pañcādyamāṣakaḥ
19.86
te ṣoḍaśākṣaḥ karṣo'strī ……………………
……………………… palaṃ karṣacatuṣṭayam
suvarṇavistau hemno'kṣe ……………………………
……………………… kurubistastu tatpale
19.87
tulā striyāṃ palaśatam ……………………
……………………bhāraḥ syādviṃśatistulāḥ
ācito daśa bhārāḥ syuḥ||.......................
.............śākaṭo bhāra ācitaḥ
19.88
kārṣāpaṇaḥ kārṣikaḥ syāt.............
.....................kārṣike tāmrike paṇaḥ
astriyāmāḍhakadroṇau khārī vāho nikuñcakaḥ
19.89
kuḍavaḥ prastha ityādyāḥ parimāṇārthakāḥ pṛthak
bhāraṃ jānīyādbāho bhāracatuṣṭayam || || parimāṇānām pṛthagekaikam
ekaṃ caturthāṃśasya
pādasturīyo bhāgaḥ syāt……………………
trīṇi aṃśasya
……………………aṃśabhāgau tu vaṇṭake
19.90
trayodaśa dhanasya
dravyaṃ vittaṃ svāpateyaṃ rikthamṛkthaṃ dhanaṃ vasu
hiraṇyaṃ draviṇaṃ dyumnamartharaivibhavā api
19.91
dve ghaṭitāghaṭitayorhemarūpyasya
syātkoṣaśca hiraṇyaṃ ca hemarūpye kṛtākṛte
ekaṃ hemarūpyābhyāmanyattāmrādidhātoḥ
tābhyāṃ yadanyattatkupyam ...........
ekaṃ kupyākupyasya
.......................rūpyaṃ taddvayamāhatam
19.92
catvāri marakatamaṇeḥ
gārutmataṃ marakatamaśmagarbho harinmaṇiḥ
trīṇi padmarāgamaṇeḥ
śoṇaratnaṃ lohitakaḥ padmarāgaḥ.......................
dve mauktikasya
.....................atha mauktikam
19.93
muktā................................
dve pravālasya
.........atha vidrumaḥ puṃsi pravālaṃ puṃnapuṃsakam
dve aśmajātermuktādimaṇeḥ:
ratnaṃ maṇirdvayoraśmajātau muktādike'pi ca
19.94
ekonaviṃśatiḥ suvarṇasya
svarṇaṃ suvarṇaṃ kanakaṃ hiraṇyaṃ hemahāṭakam
tapanīyaṃ śātakumbhaṃ gāṅgeyaṃ bharma karburam
19.95
cāmīkaraṃ jātarūpaṃ mahārajatakāñcane
rukmaṃ kārtasvaraṃ jāmbūnadamaṣṭāpado'striyām
19.98
ekaṃ alaṃkārasuvarṇasya
alaṃkārasuvarṇaṃ yacchṛṅgīkanakamityadaḥ
loho'strī śastrakaṃ tīkṣṇaṃ piṇḍaṃ kālāyasāyasī
aśmasāraḥ...............................
atha maṇḍūraṃ śiṅghāṇamapi tanmale
19.99
sarvaṃ syāttaijasaṃ loham.........................
.........................vikārastvayasaḥ kuśī
dve kācasya
kṣāraḥ kācaḥ..............................
catvāri pāradasya
atha capalo rasaḥ sūtaśca pārade
19.100
ekaṃ mahiṣaśṛṅgasya
gavalaṃ māhiṣaṃ śṛṅgam..............................
trīṇi abhrakasya
abhrakaṃ girijāmale
catvāri sroto'ñjanasya
sroto'ñjanaṃ tu sauvīraṃ kāpotāñjanayāmune
19.101
sauvīrāñjanasya 'surmā' iti khyātasya
catvāri tutthāñjanasya
tutthāñjanaṃ śikhigrīvaṃ vitunnakamayūrake
karparī dārvikā kvāthodbhavaṃ tuttham..............
trīṇi saṃskṛtatutthasya
..................rasāñjanam
19.102
rasagarbhaṃ tākṣryaśailam..............
..................gandhāśmani tu gandhakaḥ
saugandhikaśca...........................
.......cakṣuṣyākulālyau tu kulatthikā
19.103
rītipuṣpaṃ puṣpaketu pauṣpakaṃ kusumāñjanam
piñjaraṃ pītanaṃ tālamālaṃ ca haritālake
19.104
gaireyamarthyaṃ girijamaśmajaṃ ca śilājatu
bolagandharasaprāṇapiṇḍagoparasāḥ samāḥ
19.105
catvāri sāmudraphenasya
hiṇḍīro'bdhikaphaḥ phenaḥ
trīṇi sindūrasya
sindūraṃ nāgasambhavam
catvāri sīsakasya
nāgasīsakayogeṣṭavaprāṇi
catvāri vaṃgasya
trapu piccaṭam
19.106
raṅgavaṅge
dve tūlasya
atha picustūlaḥ
catvāri kusumbhasya
atha kamalottaram
syātkusumbhaṃ vihniśikhaṃ mahārājanamityapi
19.107
dve kambalasya
meṣakambala ūrṇāyuḥ
dve śaśalomnaḥ
śaśorṇaṃ śaśalomani
trīṇi madhunaḥ
madhu kṣaudraṃ mākṣikādi
dve sikthakasya
madhūcchiṣṭaṃ tu sikthakam
19.108
sapta manaḥśilāyāḥ
manaḥśilā manoguptā manohvā nāgajihvikā
naipālī kunaṭī golā
yavakṣāro yavāgrajaḥ
19.109
pākyaḥ
atha svarjikākṣāraḥ kāpotaḥ sukhavarcakaḥ
sauvarcalaṃ syādrucakam
tvakkṣīrī vaṃśarocanā
19.110
śimrujaṃ śvetamaricam
moraṭaṃ mūlamaikṣavam
granthikaṃ pippalīmūlaṃ caṭakāśira ityapi
19.111
dve 'jaṭāmāsī' tināmnā khyātāyā:
golomī bhūtakeśo nā ..............................
dve raktacandanasadṛśavarṇapataṅgasya
.......................patrāṅgaṃ raktacandanam
trīṇi śuṇṭhīpippalīmaricānāṃ samāhārasya
trikaṭu tryūṣaṇaṃ vyoṣam ..........................
trīṇi triphalāyāḥ
...............triphalā tu phalatrikam
19.111.p1
iti vaiśyavargaḥ
Linked texts (17)
- Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośasaṃgraha — Sanskrit
- Bhāvaprakāśanighaṇṭu — Bhāvamiśra 1550, Sanskrit
- Sudhā (Bhānuji) — Bhānuji, Sanskrit
- Amarakośa Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Nāmaliṅgānuśāsana Amarakośa — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarakośa or Nāmaliṅgānuśāsana — Amarasiṃha, Sanskrit
- Amarasāra — Mahādeva Śivarāmagole, Sanskrit
- Śabdaratnāvalī — Mathureśa Vidyālaṅkāra 1641, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit
- Vaijayantī — Yādavaprakāśa, Sanskrit
- Śabdaratnākara (Vāmana Bhaṭṭa Bāṇa) — Vāmana Bhaṭṭa Bāṇa, Sanskrit
- Kalpadrukośa — Keśavabhaṭṭa 1635, Sanskrit
- Kalpatarukośa — Keśava, Sanskrit
- Kośakalpataru — Viśvanātha, Sanskrit
- Naiṣadhacaritaprakāśa — Nārāyaṇa, Sanskrit
- Kale1922 — Sanskrit