Pramāṇa · Search · About · API

Sudha (Ramashrama) 6

Sudhā (Rāmāśrama) 6

Language
Sanskrit

6.1

dve pratidhvane:
strī pratiśrutpratidhvāne·························
dve gānasya
gītaṃ gānamime same
svarāṇāṃ pṛthakpṛthak ekaikam
niṣādarṣabhagāndhāraṣaḍjamadhyamadhaivatāḥ
pañcamaścetyamī sapta tantrīkaṇṭhotthitā svarāḥ

6.2

.................................trayastriṣu

6.4

trīṇi vīṇāyāḥ
.............................vīṇā tu vallakī
vipañcī.........................................
ekaṃ kāṃsyatālādeḥ
kāṃsyatālādikaṃ ghanam

6.5

dve tatādi catuṣṭayasya
caturvidhamidaṃ vādyavāditrātodyanāmakam
dve mṛdaṅgasya
mṛdaṅgā murajāḥ ................................
trīṇi mṛdaṅgābhedānām
bhedāstvaṅkyāliṅgyordhvakāstrayaḥ

6.6

dve yaśaḥpaṭahasya
syādyaśaḥpaṭaho ḍhakkā ...................
dve bheryāḥ
.......................2bheryāmānakadundubhī
ānakaḥ paṭaho'strī syāt
koṇo vīṇādivādanam

6.7

vīṇādaṇḍaḥ pravālaḥ syāt
kakubhastu prasevakaḥ
kolambakastu kāyo'syāḥ
upanāho nibandhanam

6.8

vādyaviśeṣāṇāṃ pṛthak pṛthak ekaikam
vādyaprabhedā ḍamarumarduḍiṇḍimajharjharāḥ
mardalaḥ paṇavo'nye ca ...................
dve nartakyāḥ
.....................nartakīlāsike same

6.9

vilambita-druta-madhyānāṃ nṛtyagītavādyānāṃ
tattvādikrameṇaikaikam
vilambitaṃ drutaṃ madhyaṃ tattvamogho ghanaṃ kramāt
vilambitadrutamadhyānāṃ nṛtyagītavādyānāṃ tattvādikrameṇaikaikam
tālaḥ kālakriyāmānam
layaḥ sāmyam
athāstriyām

6.10

tāṇḍavaṃ naṭanaṃ nāṭyaṃ lāsyaṃ nṛtyaṃ ca nartane
tauryatrikaṃ nṛtyagītavādyaṃ nāṭyamidaṃ trayam

6.11

bhrakuṃsaśca bhrukuṃsaśca bhrūkuṃsaśceti nartakaḥ
strīveṣadhārī puruṣaḥ.........................
( 3 ) || || trīṇi strīveṣadhāriṇo nṛtyasya
.................nāṭyoktau.....................
ekamajjukāyāḥ
.............................gaṇikājjukā

6.12

ekaṃ bhaginīpateḥ:
bhaginīpatirāvuttaḥ:................................
ekaṃ viduṣaḥ:
...............bhāvo vidvān................
ekaṃ janakasya
...........................................athāvukaḥ
janakaḥ.........................................
dve yuvarājasya
.......yuvarājastu kumāro bhartṛdārakaḥ

6.13

dve rājñaḥ:
rājā bhaṭṭārako devaḥ:........................
ekaṃ rājñaḥ sutāyāḥ:
.............................tatsutā bhartṛdārikā
ekaṃ baddhapaṭṭāyā rājñyāḥ
devī kṛtābhiṣekāyām||.......................
ekamitararājñyāḥ
.........................itarāsu tu bhaṭṭinī

6.14

ekaṃ vadhyasya brāhmaṇāderdoṣokteḥ
abrahmaṇyamavadhyoktau.........................
ekaṃ rājñaḥ śyālasya
.........................rājaśyālastu rāṣṭriyaḥ
dve mātuḥ
ambā mātā.................................
dve kumāryāḥ
..................atha bālā syādvāsūḥ.........
dve āryasya
.........................āryastu māriṣaḥ

6.15

ekaṃ jyeṣṭhabhaginyāḥ
attikā bhaginī jyeṣṭhā.........................
nikaṭe vācyaliṅgaṃ strī sātalauṣadhau| cullyāṃ jyeṣṭhabhaginyāṃ ca
nāṭyottyāṃ kīrttite'ntikā|| (1)|| || ekam jyeṣṭhabhagiyāḥ
dve nirvahaṇasya
niṣṭhā nirvahaṇe same
ekaikaṃ nīcāṃ ceṭīṃ sakhīṃ prati pratyāhvānasya
haṇḍe hañje halāhvānaṃ nīcāṃ ceṭīṃ sakhīṃ prati

6.16

dve nṛtyaviśeṣasya
aṅgahāro'ṅgavikṣepaḥ ............................
haraṇam| 'hañ haraṇe' (bhvā0 u0 a0)| ghañ (3.3.18)
aṅgulyādivinyāsaḥ|| (1) || || aṅgānāṃ vikṣepaḥ| 'kṣipa preraṇe' (tu0 u0 a0)| ghañ (3.3.18)| 'aṅgahārastvaṅgahārirdvitrādimāmbikāmbikā' iti śabdārṇavaḥ|| (2) || || dve nṛtyaviśeṣasya
dve hastādibhirmanogatabhāvābhivyañjakasya
vyañjakābhinayau samau
āṅgika-sāttvikaguṇayoḥ krameṇaikaikam
nivṛtte tvaṅgasattvābhyāṃ dve triṣvāṅgikasāttvike

6.17

ekaikaṃ śṛṅgārādirasānām
śṛṅgāravīrakaruṇādbhutahāsyabhayānakāḥ
bībhatsaraudrau ca rasāḥ.....................
trīṇi śṛṅgārarasasya
.................śṛṅgāraḥ śucirujjvalaḥ

6.18

dve vīrarasasya
utsāhavardhano vīraḥ..........................
sapta karuṇarasasya
.....................kāruṇyaṃ karuṇā ghṛṇā
kṛpā dayānukampā syādanukrośo'pi.......
trīṇi hāsyarasasya
…………………………atho hasaḥ

6.19

hāso hāsyaṃ ca…………………………
dve bībhatsarasasya
……………bībhatsaṃ vikṛtaṃ triṣvidaṃ dvayam
catvāri adbhutarasasya
vismayo'dbhutamāścaryaṃ citramapi……………
nava bhayānakarasasya
…………………………atha bhairavam

6.20

dāruṇaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣmaṃ bhīmaṃ ghoraṃ bhayānakam
bhayaṃkaraṃ pratibhayam…………………………
dve raudrarasasya
......................raudraṃ tugram...............
......................amī triṣu

6.21

caturdaśa...............................
ṣaṭ bhayasya
............daratrāsau bhītirbhīḥ sādhvasaṃ bhayam
vikāro mānaso bhāvaḥ |.....................
...............²anubhāvo bhāvabodhakaḥ

6.22

garvo'bhimāno'haṃkāraḥ ........................
.............................³mānaścittasamunnatiḥ
anādaraḥ paribhavaḥ parībhāvastiraskriyā

6.23

rīḍhāvamānanāvajñāvahelanamasūrkṣaṇam
mandākṣaṃ hrīstrapā vrīḍā lajjā.............
ekaṃ pitrādeḥ purato jātalajjāyāḥ
sāpatrapānyataḥ

6.24

dve kṣamāyāḥ
kṣāntistitikṣā
abhidhyā tu parasya viṣaye spṛhā
dve parābhyudayasahanasya
akṣāntirīrṣyā
ekamarthadānādiṣu guṇeṣu dambhakatvādirūpadoṣāropaṇasya
asūyā tu doṣāropo guṇeṣvapi

6.25

trīṇi vairasya
vairaṃ virodho vidveṣaḥ
trīṇi śokasya
manyuśokau tu śuk striyām
paścāttāpo'nutāpaśca vipratīsāra ityapi

6.26

kopakrodhāmarṣaroṣapratighā ruṭkudhau striyau
śucau tu carite śīlam·····················
·····················unmādaścittavibhramaḥ

6.27

premā nā priyatā hārda prema snehaḥ·················
dvādaśa icchāyāḥ:
……………………………………atha dohadam
icchākāṅkṣā spṛhehā tṛḍvāñchā lipsā manorathaḥ

6.29

kāmo'bhilāṣastarṣaśca ……………………
dve utkaṇṭhāyāḥ
utkaṇṭhotkalike same
dve utsāhasya
utsāho'dhyavasāyaḥ syāt
ekamatiśayitādhyavasāyasya
sa vīryamatiśaktibhāk

6.30

nava kapaṭasya
kapaṭo'strī vyājadambhoṣadhayaśchadmakaitave
kusṛtirnikṛtiḥ śāṭhyam
dve kartavyānavadhānasya
pramādo'navadhānatā

6.31

catvāri kautukasya
kautūhalaṃ kautukaṃ ca kutukaṃ ca kutūhalam
ṣaṭ strīṇāṃ vilāsasya
strīṇāṃ vilāsavivvokavibhramā lalitaṃ tathā

6.32

helā līletyamī hāvāḥ kriyāḥ śṛṅgārabhāvajāḥ
ṣaṭ krīḍāmātrasya
dravakeliparihāsāḥ krīr̤ā khelā ca narma ca

6.33

trīṇi svarūpācchādanasya
vyājo'padeśo lakṣyaṃ ca ......................
vyāja iti|| ( 1 )|| || apadeśanam| 'diśa atisarjane' ( tu0 u0 a0 )| ghañ ( 3.3.18 )| ( 'apadeśaḥ pumaॉllakṣye nimittavyājayorapi' )|| ( 2 )|| || lakṣaṇam| 'lakṣa ālocane' ( cu0 ā0 se0 )| ṇyat ( 3.3.124 )| 'lakṣyaṃ syādapadeśe'pi śaravye'pi napuṃsakam' iti medinī|| || ghañnto'pi| 'saṃkhyāyāṃ ca na nā lakṣaṃ klībaṃ vyājaśaravyayoḥ' iti mūrdhanyānte rabhasāt|| ( 3 )|| || trīṇi svarūpācchādanasya
trīṇi bālarlīlāyā:
.......................... krīḍā khelā ca kūrdanam
krīḍeti|| ( 1 )|| || khelanam| 'gurośca' ( 3.3.103 ) ityaḥ|| ( 2 )|| || 'kurda krīḍāyām' ( bhvā0 pa0 se0 )| lyuṭ ( 3.3.115 )| 'vorupadhāyāḥ–' ( 8.2.76 ) iti
trīṇi kandukādikrīḍanasya
trīṇi prasvedasya
gharmo nidāghaḥ svedaḥ syāt.........................
dve parispandanāśasya
...........................pralayo naṣṭaceṣṭatā

6.34

dve harṣādinā karmasu tvaraṇasya
............................samau saṃvegasaṃbhramau
ekaṃ parasyāmarṣajanakahāsasya
syādācchuritakaṃ hāsaḥ sotrāsaḥ.................
ekamiṣaddhāsasya
..........................sa manāk 'smitam

6.35

madhyamaḥ syādvihasitam
romāñco romaharṣaṇam
kranditaṃ ruditaṃ kruṣṭam
jṛmbhastu triṣu jṛmbhaṇam

6.36

vipralambho visaṃvādaḥ
riṅgaṇaṃ skhalanaṃ same
pañca nidrāyāḥ:
syānnidrā śayanaṃ svāpaḥ svapnaḥ
saṃveda ityāpi

6.37

dve nidrāyā ālasyasya
tandrī pramīlā.................................
trīṇi krodhādinā lalāṭasaṅkocanasya
.................bhrakuṭirbhrukuṭirbhrūkuṭiḥ striyām
ekaṃ krūrāyā dṛṣṭeḥ
adṛṣṭiḥ syādasaumye'kṣiṇa...................
pañca svabhāvasya
.......................saṃsiddhiprakṛtī tvime

6.38

svarūpaṃ ca svabhāvaśca nisargaśca..................
……………………………atha vepathuḥ
kampaḥ:…………………………………
····atha kṣaṇa uddharṣo maha uddhava utsavaḥ

Linked texts (10)