Vacaspatya 11
Vācaspatya 11
- Language
- Sanskrit
11.1
yathā
“kālindrayāṃ kāliyasyāsīdradaḥ kaścidviṣāgninā
śrapyamāṇapayo, yasmin patantyuparigāḥ khagāḥ | vimuśca
tā vimodormimārutenābhimarśatāḥ | priyante tīragā yasya
prāṇinaḥ sthirajaṅgamāḥ | taṃ caṇḍavegaviṣavīryyamavecyatena duṣṭāṃ nadīñca khalasaṃyamanāvatāraḥ | kṛṣṇaḥ kadambamadhikahya tato'tituṅgādāsphovya gāḍhavasano'thapattaddhiśode ! sarpahṛdaḥ puruṣasāranipātave gasaṃkṣobhitoraga
viṣocchasitāmburāśiḥ | paryyakta mutoviṣakaryāyata
bhīṣaṇormi dīrman ! dhatuḥśatamamantavalasya kintat | tasmin
hṛde viharato bhujadaṇḍamūrva vādyauṣamaṅga ! varavāraṇābhikramasya | ātya tattvahadanābhibhavaṃ nirīkṣya cakṣuḥśrayā
samasarattadamuṣyabhāthaḥ | taṃ prekṣaṇīyasukumāraghanāvadātaṃ
śrīvatsapītavasanaṃ smitasundarāsyam | krīḍantamapratibhayaṃ
kamalodarāvi saṃdaśya marmasu ruṣā bha jagasvakhāda | taṃ
nāgabhogaparipatamahaceṣṭamālokya tatpriyasakhāḥ paśūpā
bhṛśārttāḥ | kṛṣṇa 'rpitātmasuhṛdartha kalatrakāmā duḥkhānuśokabhaya mūḍhadhiyonipetuḥ | gāvovṛṣā vatsataryyaḥ krandamānāḥ suduḥkhitāḥ | kṛṣṇe nyastekṣaṇā bhītā rudantya
iva tasthire” itya gopādīnāmākulatāmupanarthyatra
“itthaṃ svagokulamananyagatiṃ nirīkṣya saṅkarṣaṇamāra
matiduḥkhitamātmahetoḥ | āmnāya matyaṃ padavīmanuvarttamānaḥ sthitvā saṅgattaṃ saṭatiṣṭhadaruddhabandhāt | taṃ
prathyamānavapuṣā vyathitātmabhogasyaktonnamadhya kupitaḥ
khaphaṇān bhujaṅgaḥ | tasmai śvasan śvasanarandhipiyāmbarīṣa
stambhecyoṅga khamukhoṅgirabhīṣaṇākhyaḥ | taṃ jihvayā dviśikhayā parilalihānaṃ he sṛkkaṇī ativiṣānalakarāladṛṣṭim | kroḍanṛca parisasāra yathā khagendrobabhrāma
so'pyavasaraṃ labhamāno'śaḥ | evaṃ paribhramahataujasamudyatāṃsamānamya tatpṛthuśiraḥsadhirūr̤ha āyaḥ | tatpūrvaratnanikarasphu rathātatāsmpādāgbu jo'khilakalādigururmanartta
tannṛtta sudratamavekṣya tadā tadīyagandhavvasiddhamunicāraṇa
devavadhyaḥ | prītyā mṛdaṅgapaṇavānakavādyagītapuṣpopahāranutibhiḥ sahasopaseduḥ | yahūcacchirona namate'ṅguśrātai kacīyyī dasatannamahaṃ khavadaṇḍadharo'ṅghripāteḥ
bocābuboṣabhata utsaṣannāsato'sṛksomaman paramakallasannāpa nāgaḥ | tasyāṅghribhirbhararujaddhamataḥ śiraḥsu
badgan sasṛjmati nirṛṣato ruṣo'ṅgaiḥ| nṛtyan padā'nunayan damayāmvabhūya puṣpaiḥ prapūjita dūveha pumān purāṇaḥ”
kāliyamananādayo'pyatra bhāve lyuṭ 6ta0| kāliyasya ramahe ne na0
kāliyahrada pu0 6ta0 | kāliyanāgādhiṣṭhite bṛndāvanasya
yamunāntargate hradabhede kāliyadamanaśabde vivṛtiḥ
tasya kāliyasya tapradāśrayaṇakathābhāga0 10, 17 a0 yathā
“nāgālayaṃ ramaṇakaṃ kathaṃ tatyāja kāliyaḥ | kṛtaṃ vā kiṃ
suparṇasya tenaikenāsamañjasam | bādarāyaṇiruvāca| upahāryyaiḥ sarpajanairmāsimāsīha yobaliḥ | vānaspatyo mahābāho ! nāgānāṃ prāṅnirūpitaḥ | svaṃ svaṃ bhāgaṃ prayacchanti nāgāḥ parvvaṇi parvvaṇi | gopīthāyātmanaḥ sarvve
suparṇṇāya mahātmane | viṣavīryya madāviṣṭaḥ kādraveyastu kāliyaḥ | kadaryī kṛtya garuḍaṃ svayaṃ taṃ bubhuje balim | tat
śrutvā kupitorājan ! bhagavān bhagavatpriyaḥ | vijighāṃsurmmahāvegaḥ kāliyaṃ samupādravat | tamāpatantaṃ tarasā viṣāyudhaḥ pratyabhyayādutthitanaikastikaḥ ! dadbhiḥ suparṇaṃ vyadaśahadyāyudhaḥ karālajihvordhvasitogralocanaḥ | sa' tārkaputraḥ sa
nirasya manyumān pracaṇḍavegomadhusūdanāsanam | pakṣeṇa
savyena hiraṇyarociṣā jaghāna kadrūḥ sutamagravikramaḥ
suparṇapakṣāmihataḥ kāliyo'tīvavihvalaḥ | hradaṃ viveśa kālindyāstadagamyaṃ durāsadam | tatraikadā jalacaraṃ garuḍobhakṣyamīpsitam | nivāritaḥ saubhariṇā prasahya kṣudhito'harat | mīnān suduḥkhitān dṛṣṭvā dīnān mīnapatauhṛte | kṛpayā saubhariḥ prāha tatratyakṣemamācaran
atra praviśya garur̤o yadi matsyān sa khādati | sadyaḥ
prāṇairvimucyeta satyametadbravīmyaham | tat kāliyaḥ
paraṃ veda nānyaḥ kaścana lelihaḥ | avātsīdgarur̤ādbhītaḥ
kṛṣṇena ca vivāsitaḥ”
kālī strī kālasya śivasya patnī ṅīp
11.5
śivapatnyām
“karpūraitā bhagaḥkālaḥ iti” bhāga0 2,6,2 śivasya
kālanāmatoktestasyāstathātvam| kālavarṇā strī “kālāttvarṇṇe cet” vārtti0ṅīṣ | 2kṛṣṇavarṇāyāṃ striyām“kā kālī
kā madhurā” vidagdhamu01himācaladuhitari umāyāṃ tasyāśca
janmataḥ nīlotpalagandhivarṇa tayā tathātvam | “sutāmanujagāmāśu gatāṃ kālīṃ durāśramam” | “tāṃ tatra kālīṃ
tanayām bhayaśokānuvāśucām” kāli0 pu0 40 a0
“kāli ! bhikṣāṅganasnāne ! uvveśyādvapuṣorogaceḥ”
“gauratvādgātrayaṣṭeśca kālikāyastathā sutam” iti ca
tatra tasyāgauratvaprāptikathanam | 4durgāmūrttibhede “kālī
karālavadanā viniṣkrāntāsipāśinī | vicitra
khaṭvāṅgadharā naramālāvibhūṣaṇā| dvīpicarmma parīdhānā
śuṣkamāṃśātibhairavā” ityādi devīmā0tadāvirbhāvauktaḥ
sā ca bahuvidhā sidvakālī mahākālī guhyakālī
dakṣiṇākālī bhadrakālī śmaśānakālī rakṣākālī
vibhedāt tathā anye'pi tadbhedā bhairavata0 darśitā yathā
“kālī kapālinī kullā kurukullā virodhinī | vipracittā tathogroprabhā nīlāghanasriṣaḥ | mīlā ghanā
balākā ca mātrā mudrā sitā tathā | etāḥ sarvvā asidharā muṇḍamālāvibhūṣitāḥ”| “kāli ! kāli
mahākāli ! śīdhumāṃsapaśupriye”bhā0 vi0 4,a0
Linked texts (1)
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit