Vacaspatya 12.1-3.2

12.1-3.2

sthāvarajaṅgamātmakalokavṛttasya, śāstrāṇāṃ chandovyākaraṇābhidhānakoṣakalācaturvarga gajaturagakhaḍ gādilakṣaṇapravyānāṃ, kāvrānāñca mahākavisambandhinām, ādiyuktasyāditihāsādīnāñca vimarśanādyutpattiḥ, kāvyaṃ karttuṃ
vicārayituñca ye jānanti tadupadeśena karaṇe yojane ca
paunaḥpunyena pravṛtciriti layaḥ samuditāḥ na tu vyastāstasya kāvyasyodbhave nimmāṇe samullāse ca heturnata
hetavaḥ” itiḥ
sā0da0 anyaprakāra kāvyasya prayojanaṃ suktaṃ yathā
“caturvvargaphalaprāptiḥ sukhādalpadhiyāmapi | kāvyādeva
yatastena tatsvarūpaṃ nirūpyate” sū0
“caturvvargaphalaprāptirhi kāvṛto rāmādivat pravarttitavyaṃ
na rāvaṇādivadityādikṛtya makṛtyapravṛttinivṛttyu padeśadvāreṇa
supratītaiva | uktañca “dharmmārthakāmamokṣeṣu vaicakṣaṇyaṃ kalāsu ca | karoti kīrttiṃ prītiñca sādhukāvyaniṣevaṇāmiti”| kiñca kāvyānaṅga prāvirbhāvagaṅgādhārācaraṇaśauravindastavādinā “ekaḥ śabdaḥ suprayuktaḥ samyagjñātaḥ svarge
loke ca kāmadhug bhavati' ityādi vedavākya bhyaśca suprasiddheya
arthaprāptiśca pratyakṣasiddhā | kāmaprāptirārthadvāraiva | mokṣaprāptiśca tajjanyadharmma phalānanusandhānāt mokṣopayogivākye vyutpattyādhāyakatvācca | caturvvargāptirhi vedaśāstrebhyo nīrasa tayā duḥkhadeva pariṇatabuddhīnāmeva jāyate
paramānandasandohajanakatayā sukhādeva sukumārabuddhīnāmapi
punaḥ kāvyādeva | nanu tarhi pariṇatabuddhibhiḥ satsu
vedaśāstreṣu kāvyeṣu kimiti yatnaḥ karaṇīya ityapi na