Vacaspatya 12.1-3.3
Vācaspatya 12.1-3.3
- Language
- Sanskrit
12.1-3.3
vaktavyam kaṭukauṣadhopaśamanīyasya rogasya sitaśarkaropaśamanīyatve kasya vā rogiṇaḥ sitaśarkarāpravṛttiḥ sādhīyasī na syāt | kiñca | kāvyasyopādeyatvamagneyapuvaṇe'pyuktam | “naratvaṃ durlabhaṃ loke vidyā tatra sudurlabhā
kavitvaṃ durla bhaṃ tatra śaktistattra sudurlabheti” “trivargasādhanaṃ
nāṭyamiti” ca | viṣṇupurāṇe “kāvyālāpāśca ye
kecidgīta kānya khilāni ca| śabdamūrttidharasyaite
viṣṇorāṃśā mahātmanaḥ” iti vṛttiḥ | tasya lakṣaṇaṃ tatrai va
“vākyaṃ rasātmakaṃ kāvyaṃ doṣāstasyāpakarṣakāḥ| utkarṣahetavaḥ proktā gupālaṅkāra rītayaḥ” sū0
athai tu guṇālaṅkārarītiyuktaṃ doparahitaṃ vākyaṃ kālakṣaṇamiti vadanti | ānandaviśeṣajana kavvākyaṃ kāvyamiti
rasagaṅgādharaḥ
tadbhedāḥ prathamaṃ trividhāḥ uttamamadhyamādhamabhe dāt
yathāha kāvyapra0
"idamattamamatiśāyini vyaṅge vācyāddhvanirbudhaiḥ kathitaḥ
atādṛśi guṇībhūtavyaṅgatra kāvyaṃ tu madhyamam
vyaṅgyacitre vācyacitnamavyaṅgyantvavaraṃ smṛtam”
rasagaṅgādhare tu arthacitratvāpekṣayā vyaṅgyacitrasyālpacamatkārikāritvāsambhāvanāśraloktayā kāvyabhedaścaturvidhyamuktam | sā0 da0 mate avyaṅgyasya kāvyatvābhāvāt dhvaniguṇībhū tavyaṅgyabhedena dvaividhyamiti bhedaḥ
tadbhedāḥ sodāharaṇaṃ darśitā tatra yathā
"kāvyaṃ dhvaniguṇībhūtavyaṅgyaceti dvidhā matam” | sū0
tatva | "vācyātiśayini vyaṅgye dhvanirutkāvyamuttamam” mū0
"śabdādadhikacamatkāriṇi vyaṅgyārthe vyajyete'sminniti
vyutpattyā dhvatirnāmottamaṃ kāvyam” dṛttiḥ
“bhedau anerapi dvrāvudīritau lakṣaṇābhidhāyūle
"avitrakṣitavācyo'nyovivakṣitānyaparavācyaśca”| sū0
Linked texts (4)
- Agnipurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Sāhityadarpaṇa — Viśvanātha Kavirāja, Sanskrit
- Subhāṣitaratnabhāṇḍāgāra — Kāśīnātha Pāṇḍuraṅga Paraba 1886, Sanskrit
- Indische Sprüche — Otto von Böhtlingk 1863, Sanskrit