Vacaspatya 12.1-3.7
Vācaspatya 12.1-3.7
- Language
- Sanskrit
12.1-3.7
avivakṣitavācyo'rthāntarasaṅkramitavācyo'tyantatiraskṛtavāśceti trividhaḥ| vivakṣitānyaparavācyastvasaṃlakṣyakramavyaṅgyatvenaikaḥ| saṃlakṣyakramavyaṅgyavācyatvena ca śabdārthobhayaśaktimūlatayā pañcadaśeti ṣṭaṣṭādaśabhedo dhvaniḥ” vṛttiḥ
eṣu ca
"vākye śabdārthaśaktyutthastadanye padavākyayoḥ" sū0
"tatra arthāntarasaṅkramitavācyo dhvaniḥ padagato yathā
'dhanyaḥ sa eva taruṇo nayane tasyaiva nayane ca | yadrajanamokṣanavidyā bhavitavyaṃ yasya sammukhe sumukhī' ; atra dvitīyanayanaśabdo bhāgyavatsādiguṇaviśiṣṭanayanaparaḥ | vākyagato yathā | "tvāmasmi vacmi viduṣāṃ samudāyogla
tiṣṭhati | ātmīyāṃ matimādāya sthitirala vidhīya tan"
atra pratipādyasya sammukhībhavādiva labdhe pratipādyatve 'svāmiti' punarvacanamanyavyāvarttakaviśiṣṭaṃ tvadarthaṃ lakṣayati
evaṃ vacmītyanenaiva karttari labdhe 'karoti' punarvacanamanyavyāvarttakaviśiṣṭa madarthaṃ lakṣayati | tathā 'viduṣāṃ
samudāya' ityādibacanenaiva vaktuḥ pratipādane siddhe punaḥ
'bacmīti' bacanaṃ 'upadiṣṭāmi' iti bacanaviśeṣarūpamarthaṃ lakṣayati | etāni ca lakṣitāni svātiśayaṃ
vyañjayanti | etena mama yacanaṃ tavātmanaṃ hitaṃ tadavaśyametat karttavyamityabhiprāyaḥ | tadevamayaṃ vākyagato'rthāntarasaṅkramitagācyo dhvaniḥ| anyantatiraskṛtavācyaḥ padagato yathā
padmagātrān gopayathu payūrddhani”| atra ‘paśyantīti’
kaviprauḍhoktisiddhena kāryyaliṅgālaṅkāreṇa na ko'pyanyo
dātārastvat sadṛśā dūti vyatirekālaṅkāro'saṃlakṣyapadyotyaḥ
evamanye vyaṅgyavyaktimūlasaṃlakṣyakramabhedeṣūdāhāryyam | tadevaṃ