Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 13.1

Vācaspatya 13.1

Language
Sanskrit

13.1.1

ativiṣāyāṃ strī medi0
kāśmīraka tri0 kāśmīre bhavaḥ manuṣyastatsthovā buñ
kāśmīradeśodbhave 1manuṣye 2tatsye ca | “tataḥ kāśmīrakān dhīrān caliyān kṣatriyarṣabhaḥ” bhā0sa0 26a0
kāśmīraja ma0 kāśmīre jāyate jana-ḍa 7ta0 | 1kuṣṭhe
(kur̤a) 2kuṅkume bhede ca medi0| 3puṣkaramūle viśvaḥ
kāśmīra janman na0 kāśmīre janma yasya | kuṅkumabhede amaraḥ
kāśmīryya li0 kāśmīreṇa nirvṛttādi madhugāṇoṇcaturayyāṃ śya
1kāśmīranirvṛttādau 2kuṅkumabhede na0
kāśya na0 kaśaṃ japamayaṃ yatnaṃ kṛtavān vā cāśya aṇa-ṇyat
kaśya + svārthe'ṇ vā | 1madye hemaca0 | kāśyāṃ bhavaḥyat
2 kāśirāje pu0 | svārtheka | tatraiva | “śalākāñjasārddhapeṇa
samagrastasya kāśyakaḥ | kāśaprasya kāśyapaḥ patro rājā
dīrghatapāstathā” harivaṃ0 28a0
kāśyapa na0ṛṣiṣu madyaṃ pivatyatna pā-vajrarthe ka | māṃsi hemaca0 | māṃsaśca madyapānānna bhacārāttathātvam | kāśya
rājabhedaṃ pāti narakāt pā kaḥ kāśyasya nṛpasya
putrabhede kāśyapraśabde udā0| kaśyapasyā gotrāpatyam vidā0
añ | 2kaśyapagotrāpatye puṃstrī ; 3kaśāde mattau pu0
trikā0 | 5mṛgabhede puṃstrī medi0 striyāṃ jātitvāt
ṅīṣ | kaśyapasyedam aṇ | 6kaśyapasambandhini tri0
“eṣa eva ditergarbha ojaḥ kāśyapamarpitam”bhāga03,15,
33ślo0| striyāṃ ṅīp | sā ca 7pṛthivyām strī tasyāḥ
tatsamvandhatayā tatsutatvakathā bhā0 ānu0154a0uktā
yathā “imāṃ bhūmiṃ dvijātibhyo ditsurvai dakṣiṇāṃ purā
aṅgo nāma nṛpo rājettataścintāṃ mahīṃ yayau | dhāriṇī sarvabhūtānāmarthaṃ prāpya baro nṛpaḥ | kathamikchati māṃ

13.1.2

dātuṃ dvijebhyo brahmaṇaḥ sutām | sā'haṃ tyaktvā gamiṣyāmi bhūmiṣvaṃ brahmaṇaḥ padam | ayaṃ narāṅgo nṛpatirmā
bhūrhit tato'gamat | tatastāṃ kaśyapo dṛṣṭvā prajantīṃ
pṛthivīṃ tathā | praviveśa mahīṃ sadyo muktātmānaṃ samāhitaḥ| ṛdvā sā sarvato jajñe tṛṇauṣadhisamanvitā | adhom̐ttarā
mahandhyā.bhūmirānīttato nṛpa! | evaṃ varṣasahasrāṇi divyāni satataṃ nṛpa !| tiṣṭhataḥ kāśyapo rājan ! bhūmirāsīdatanvitā | athāgamya mahārāja ! namaskṛtya ca kaśyapam| pṛthivī kāśyapī jajñe sutā tasya mahātmanaḥ”
8tadgotrāpatyastriyāṃ strī ṅīṣ ‘kāśyapībālākyamāṭharī
putrāt kāśyapī bālākya māṭharīputraḥ” śata0brā014,6,4,310
6kaśyapapalyāṃ strī kāśyapeyaḥ | kaśyapagolotpanne
vipakṣacittasābhinne 10ṛṣibhede pu0 tatkathā bhā0vyā0
42a0 yathā
“kāśyapo'bhyāgamaddidvatsaṃ rājānaṃ cikitsitum
śrutaṃ hi tena tadbuddhyā taṃ rājasattamam ; takṣakaḥ
pannagaśreṣṭho neṣyate yamasādanam ; taṃ daṣṭaṃ pannagendreṇa
kariṣye 'hamapajvaram | tatra me'rthaśca dharmaśca bhaviteti
vicintayan | taṃ dadarśa ca nāgendrastakṣakaḥ kāśyapaṃ pathi
gacchantamekamanasaṃ dvijo bhūtvā vayo'tigaḥ | tamabravīt
pannagendraḥ kāśyapaṃ sunipuṅgavam ; kva bhavāṃstvarito yāti
kiñca kāryaṃ cikīrṣati | kāśyapa uvāca ! nṛpaṃ kurukulotpannaṃ parīkṣitamarindamam ! takṣakaḥ pannagaśreṣṭhastejasādya pradhakṣyati | taṃ daṣṭaṃ pannagendreṇa tenāgnisamatejasā | pāṇḍavānāṃ kulakaraṃ rājānamamitaujasam
gacchāmi tvaritaṃ saumya ! sadyaḥ kartumapajvaram | takṣaka
uvāca | ahaṃ sa takṣako brahmaṃ'sta' dhakṣyāmi mahīpatim

13.1.3

nivarttasva na śaktā'si mayā daṣṭaṃ cikitsitum | kāśyapa uvāca | ahaṃ taṃ nṛpatiṃ gatvā tvayā daṣṭamapajvaram
kariṣyāmīti me buddhividyābalasamanvitaḥ
takṣaka uvāca | yadi daṣṭaṃ mayeśaktaḥ kiñcitsucikitasitum | tato vṛkṣaṃ mayā daṣṭamimaṃ jīvaya kāśyapa ! | paraṃ
mantrabalaṃ yatte taddarśaya yatasva ca | nyagrodhamenaṃ dhakṣyāmi
paśyataste dvijottama ! | kāśyapa uvāca | daśa nāgendra !
vṛkṣaṃ tvaṃ yadyetadabhimantrase | admahamenaṃ tvayā daṣṭaṃ jīvayiṣye bhujaṅgama ! | sautiruvāca | evamuktaḥ sa nāgendraḥ
kāśyapena mahātmanā | adaśadvṛkṣamabhyetya nyagrodhaṃ pannagottamaḥ | sa vṛccastena daṣṭastu pannagena mahātmanā
āśīviṣaviṣopettaḥ prajajvāla samantataḥ | taṃ dagdhvā sa
nagaṃ nāgaḥ kāśyapaṃ punarabravīt | kuru yatnaṃ dvijaśreṣṭha !
joyayainaṃ vanaspatim | sautiruvāca | bhasmībhūtaṃ tato
vṛkṣaṃ pannagendrasya tejasā | sarvaṃ bhasma samāhṛtya kāśyapo
vākyamabravīt | vidyābalaṃ pannagendra ! paśya me'dya vanaspatau | ahaṃ sañjīvayiṣyāmi pannagastvaṃ bhujaṅgama ! | tataḥ
sa bhagavāñ vidvān kāśyapo dvijasattamaḥ | bhasmarāśīkṛtaṃ vṛkṣaṃ vidyayā samajīvayat | aṅkuraṃ kṛtavāṃstatra tataḥ
parṇadvayānvitam | palāśinaṃ śākhinañca tathā viṭapinaṃ
punaḥ | taṃ dṛṣṭvā jīvitaṃ vṛkṣaṃ kāśyapena mahātmanā
uvāca takṣakastambrahmam̐stadetadadbhutaṃ tvayi | dvijendra ! yadidaṃ
hanthā mama vā mahināsya vā | kiṃ tvamarthamabhiprepsurāryyaḥ sa

13.1.4

tatra tapodhana ! | yatte'bhimaṣitaṃ prāptuṃ phalaṃ tasmāttapottamāt | ahameva pradāsyāmi tatte yadyapi durlabham | vipraśāpābhibhūte ca kṣīṇāyuṣi narādhipe | ghaṭamānasya te
vipra ! siddhiḥ saṃśayitā bhavet | tato yaśaḥ pradīptante triṣu
lokeṣu viśrutam | niraṃśukhiva ghamrmmāṃśurantarddhānamito
vrajet | kāśyapa uvāca | dhanārthī yāmyahaṃ tatra tanme
dehi bhujaṅgama ! | tato'haṃ vinivarttiṣye svāpateyaṃ pragṛhya vai !
takṣaka uvāca | yāvaddhanaṃ prārthayase tasmādrājñastato'dhikam
ahameva pradāsyāmi nivarttasva dvijottama ! | sautiruvāca
takṣakasya vacaḥ śrutvā kāśyapo dvijasattamaḥ| pradardhyau sumahātejā rājānaṃ prati buddhimān | divyajñānāt sa tejasvī
jñātvā taṃ nṛpatiṃ tadā | kṣīṇāyuṣaṃ pāṇḍaveyamapāvarttata
kāśyapaḥ”
kāśyapanandana pu0 kaśyapasyāyam aṇ karmma0

Linked texts (1)