Vacaspatya 15.1
Vācaspatya 15.1
- Language
- Sanskrit
15.1
“kikirā kīrṇāḥ na bhā0supāṃ sulugityādi
nā jām | etena kikirāśabdakalpanaṃ cintyam
kikīrddi(dī)vi pu0 kikītiśabdena dīvyati diva-in
ruṇa0 |kaṇakakīrditīti nirddeśāt ni0dīrghaḥ | cāṣe si0
kauṃ0 atna paryāntarapaṭabostusvadīpevinimaye kirkīdīrityapi tanvaiva si0 kau0 | “sārka yakṣmā prapata cāṣeṇa
kikīrddinā” ṛ010,163,12
kikiṭa li0 kutsite | “kikiṭākāreṇa dhānyāḥ paśayobhavanti ”taitti0 saṃ0
kikikiśa pu0suśrutokte daihike kamibhede |“keśaromanakhādāṃśca
dantādāḥ kikikiśāstathā” kamiṃśabde vihatiḥ
kikisāṭ pu0 “rāṇimantastu” ityupakrame “godhūmakaḥ
kikisād iti suśrutokte sarpabhede | sarpaśabde vihatiḥ
kikhi pu0strī0 (khyāṃka śeyāli) śṛgālabhede trikā0
kiṅkaṇī strī kiṅkitāṇati kaṇa-śabde in ṅīp
kṣudraghaṇṭikāyāṃ hemaca0
kiṅkara tri0 kiñcit karoti aṇ | 1dāse seṣake striyāntu
ṭāp | kiṅkarasya patnī ṅīṣ | 2kiṅkarī dāsyapatnyām strī
“avehi māṃ kiṅkaramaṣṭamūrttaḥ” raghuḥ | “viprasya kiṅkaro
bhūyo veśyobhūpasya bhūmipa ! | sarvveṣāṃ kiṅkaraḥ śūdro
mlāñcāsya viśeṣataḥ” purā0| kiṅkarasya gotnāpatyaṃ naḍā0
phak ; kaiṅkarāyaṇa tadgotrāpatye puṃstrī
kiṅkanda pu0khādyatarvvakṣa bhyabhede | “bhajyamānasya nirghoṣaḥ kiṅkandotthastathaiva ca”bhāga06,24,5, naḍādau kiṅkandeti vā pāṭhaḥ
tato gotrāpatye phak | kaiṅkandāyaṇa tadgotrāpatye puṃstrī0
kiṅkiṇī strī kiṅkiṇī+pṛṣo0hrasvam | 1kṣudraghaṇṭikāyām
ama0 | tadākāraphale 2tiktakuttahande rājani0“rathena
kāñcanāṅgena kalpitena yathāvidhi | hveṣā'bhiyovayuktena
kiṅkiṇījālamālināḥ” bhā0ā0228a0“saubhāgyaṃ mahadāpnoti kiṅkiṇīṃ pradadvannaraḥ” viṣṇu dha0pu0“bhannaṃ bhīmena
marutā bhayato'bhyaketanam | patitaṃ kiṅkiṇījālam”
veṇī0 | 3kharbūrasāyāṃ drākṣāyāṃ “rudradharaḥ jalajambū dṛṣṭo
halāyudhaḥ “kaṭphalaṃ kiṅkiṇī drākṣā lakucaṃ mocameva
ca” hararī0|“kaṃsajjuḥ kiñca iva yasyāṃ sutau gaurā0toṣa
tanmañcārohe 5devīstutibhede sā ca “kiṃ kiṃ duḥkhaṃ
sakalajanani ! cīyate na hyatāyām” ityādiruktiḥ
kiṅkiṇīkā sto kaṇa-śabde īkan prakṛteḥ kiṅkinnādeśaḥ
kṣudraghaṇṭikāyām | “tasyāṅga yaṣṭiḥ samabhūccakāsīt
kiṅkiṇīkaḥ” kumā0 | abhūmipālān bhojāṃstu samānātittat kiṅkiṇīkinaḥ hariva0 38 | asya puṃstvamapi
“kiṅkiṇīkāvibhūṣitān”
kiṅkiṇīkāśrama puṃ0 bhā0 prasiddhe tīrthabhede | “vaimānika
ustṛ śya kiṅkiṇīkāśrame tathā nivase'psarasāṃ
divye kāmacārī mahoyate” bhā0anu025a0
kiṅgira puṃsto kiñcit girati viyoginaṃ rāgaya yā ka-ka
1bhramare 2kokile 3aśve ca sārasvataḥ striyāṃ jātitvāt
ṅīṣ| 3kāmi pu04gajakumbhe na05raktayakṣau puṃ06hastiti0
kiṅkirāta puṃ0 kiṅgiraṃ raktayakṣamarttati ata—aṇ | aśokavṛkṣe jaṭā0bharanasitaśiraḥ “śekharaiḥ kiṅkirātaiḥ” rakṣā0
kiṅgirāla pu0 kiṅgirāya raktāyai alati kāryyāgeti
ala-ac 1ta0 | yarpūre vaidya0 tasya niryāsayogena
raktavarṇasthiratvakaraṇāt tasya tathātvam
kiṅkirin pu0 kiṅkara+ini | (vadāṃca) vikkatahṛṣṭe jaṭā0
kiṅkhila avya0 kim+kila+hasvaḥ | “kiṅkileti koṣāmajjayoḥ”gaṣaralokte 1kope 2aśraddhāyāñca | “na sarpaye na
śrahṛṣe kiṅkhila bhavān haṣavaṃ yājayet” bhavatakarttakaṃ
mūdayājanaṃ kopaviṣaya. aśraddhāviṣayaśca | tadarthaka
kiṅkhilaśabdayoge liṅ
kiñca avya0 kim ca vhasva0 | 1ārambhe, 2samuccaye, 3vākyale,
4sambhāvanāyāñca medi0 5avāntare jaṭā0
kiñcana avya0 kim+cana mugdha0 padadvayamityanye | 1avākye,
'lpe ca kim+cana-aṇ