Vacaspatya 15.10.2

15.10.2

“kiṃpadasya jijñāsite śaktiḥ etadeva svīyajijñāsājñāpamāya kiṃpaṭaghaṭitapraśnavākyaṃ prayujyate | tatohemyavācakakiṃpaṭasya samabhivyāhṛtapadopasyāpyatāvacchedakadharmmāvacchitravidheyatāniṅkapitoddeśyatāvacchedakatvena vaktṛ jijñāsito dharmaḥ pravṛttinimittaṃ upasthāṣyatāyacchedakatvānasapalakṣyatānugamakaṃ śābdabodhe tadabhānāt | eyañca
kaḥ pacatītyataḥ pākakartitvāvacchinnavidheyatāniṅkapitoddeśyatāvacchedakatvena jijñāsito yo dharmmānnāhānupacatītyākāro'nvayabodhaḥ pratipādyate kiñciddharmmānacchiśeoddeśyatānirūpitapākakṛtitvāvacchinnavidheyatāśālijñānaṃ bhavalityākārikāyā jijñāsāyāstādṛśabodhaviṣayakatayā
tādṛśecchāviṣayībhūtajñānajanakādvrāhmaṇaḥ pacatītyuttaravākyānnirviriti tādṛśapraśnānantaraṃ tathaivottaraṃ prayujyate | na caivaṃ prameyaḥ pacatītyuttaravākyasya kathaṃ tādṛśapraśnānantaraṃ na prayujyate tajjanyajñānasyāpi tādṛśecchāviṣayatvāditi vācyaṃ jijñāsāviṣayībhūtasvasamabhivyāhṛtapadopasthāpyavidheyavyūnavṛttadharmāvacchinna eva tādṛśakiṃpadasya śaktatrabhyupagamāt | abhedena svāthīnvayiddeśyavācakapadāntarasamabhivyāhṛtakiṃpadasya śakyatāvacchedakagarbhe ca svārthabhedānvayitāvacchedakatvopalakṣitadharmanyūnavṛttitvamapi dhammīṃśe viśeṣaṇaṃ deyamataḥ ko brāhmaṇaḥ pacatītyādipraśnānantarañcaitraḥ pacatītyādikamuttaravākyaṃ prayujyate natu manuṣyaḥ pacatītyādikaṃ manuṣyatvāderbrāhmaṇatvādyanyūnavṛttitvāsadanavacchinneddeśyakatvena jñānaviṣayecchāyāstatrāpratīteḥ evaṃ yatroddeśyapratāvacchedake