Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 16.1.10

Vācaspatya 16.1.10

Language
Sanskrit

16.1.10

kirmīrahādayo'pyatra | [ṅgrejambīrabhede striyā0
kirmīritvac pu0 kirmīrā tvilā tvagayasya | nāgarakila śauklye krīḍāyāñca tudā0para0aka0seṭ | kilati akilīt cikela pranikilati [yām babhūvañcāsa cakāra cakre keliḥ
kila preraṇe curā0saka seṭ | kelayati te acīkilat” kelakila avya0 kila–ka | 1vārttāyām 2anuśayyārthe, 3niścaye,
4sambhāvye 5prasiddhyarthadyotane 6hetau 7arucau 8alīke
hatiraskāre ca | “damayantī kilakiñcita kila” naiṣa0 ;
“amū kila tvaṃ tridaśadviṣātaraḥ;, vācaḥ | “tahaṅgaṃ tadavayato” kilāsmabhyo'pi “tadapi na kila bāla pallavāyeti”
māghaḥ, “dhruvaṃ kilāṣyājabanoharaṃ vapuḥ,. śaku0
1kiletyāgamārucinyakkarasaṃbhāvyahetulaukeṣu” gaṇarale
uktvā tattadviṣaye udāhṛtaṃ yathā āgame, “kaṃsaṃ jaghāna kila
vāsudevaḥ” kaṇṭhakārddha kaṃsahananamāgamasiddhamityarthaḥ
arucau “eṣaṃ kila kecidvadanti” keṣāñcidevaṃ kathanaṃ
vaktu raruciviṣaya ityarthaḥ nyakkāre “sa kila yotsyate”
tasya yoddhanarhatirārhiladyotanāt tiraskārogamyate
sambhāvanāyām “pārthaḥ kila vijeṣyate kurūn” pārtha
karttṛkakuruvijayaḥ sambhāvanāviṣayaityarthaḥ | hetau “sa
kilaivamuktavān” tatkathanasyāndhata hetutā dyotyate | alīke “prasaktaḥ siṃhaḥ kila tāṃ cakarṣa”raghuḥ | siṃhakartṛkaṃ
nandinīkarṣaṇaṃ vastuto'līkaṃ kālpanikatvāt | kāvyaviśeṣeṇasya asya śabdāntarasahakāreṇa prayogaviśeṣo nirūktakāreṇa nirūcāya yathā “kiletividyāprakarṣe evaṃ
kiletyāpi na nanu ityetābhyāṃ saṃprayujyate'nupṛṣṭe na kilaivam | nanu kilaivam” | iti praśnānantaraṃ tasyānabhyupagame