Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 19.26.1

Vācaspatya 19.26.1

Language
Sanskrit

19.26.1

bhāṣaṇe 2 jñāpane ca
kuka ādāne svā0 ātma0saka0 seṭ | kokate | akokiṣṭa
cuke kokaḥ’ pranikokate
kuka tri0 kuka-ka | 1samarthe 2ādāyini ca
kukabha na0 kūkasya bhā yatna | maṣṭo śaṅkhaca0 | tatpānasya sāmarthyādhāyakatvāt tathātvam
kukara pu0 kutsitaḥ ādānādimodhyāyuktaḥ karoyasyāt | karasya
kriyābhāndyasampādake kuṇiroge amaraḥ | ba0vrī0 2tadrogayukte tri0 | ku+ka-ṭa | 3kukarmmakāra ke tri0
kukarmman na0 kutsitaṃ karmma nityasa0 | 1lokaśāstranindite
karmaṇi ba0va0 | 2tadyukte tri0 striyāṃ vā ṅāp
kukola pu0 koḥ pṛthivyā | kolaiva | paryante likṣā0 tasya
bhūmau kolavadeyāvasthānāt tathātvam
kukuṭa pu0ko kuṭati kuṭa-ka, koḥ kuṭaddava vā
itikhyāte śākabhede rājani0 tasya pṛthivyāḥ kuṭatulyatvāt tathātvam
kuku (kū) da pu0 koḥ pṛthivyāḥ kuda īṣadvahaḥ | saṅkalpatālaṅkṛtāyāḥ
kanyāyā dātari nṛpo0 dīrghapāṭhaḥ ityanye | kanyādahya
īṣaṅgū midānasamatvāsasya tathātvam | saṅkalpatālaṅkṛ tāṃ
kanyāṃ dadānaḥ kakudaḥ smṛtaḥ’’ amara pāṭhāntaram
atra prasiddhapadasānnidhyāt kakudapadasya uktārthe śakti
graha iti śabda0 pra0 | prasiddhapadasānnidhyañca prasiddhārtha
padasāmānādhikaraṇyam sāmānādhikaraṇyañca abhedenānvayabodhakatvam | nyāyamate tiṅarthasyābhedena prathamāntārthe
anvayāsambhavena “yo dadāti sa kuku (kū) daḥ ityamara
paṭhi sthite dadātītisthāne dadāna iti pāṭhaḥ kalpitaḥ
vyākaraṇamate tu tiṅantārthasya prathamāntārthe 'bhedenānvayasvīkārācca yathāśrutapāṭhe 'pi kṣatiḥ | vivecitaṃ caitadasmābhiḥ śabdārtharatne tata eva tadavaseyam