Vacaspatya 22.12.16

22.12.16

mekhala kā ṣaḍaṅgulā| ṣaḍaṃṅgilāṅgulavā vā syādyuḥ
sarvatra śobhanāḥ”| yadā ekā mekhalā tadā sā vistārocchraithābhyāṃ ṣaḍaṅgulā vidheyā “ekā ṣaḍaṅgulotsedhavistārā mekhalā mateti “piṅgalokteḥ | yadā tu mekhalātrayapañcasadā krameṇa catasrivyaṅguulamānāḥ karttavyaḥ| śrīhṛccūr̤ottare “mekhalātritayaṃ kāryyaṃ koṣarāmayamāṅgalaiḥ| koṣṭhāḥ-catvāraḥ | rāmāḥ-trayaḥ
yamo--dau | tata sarvanimā, dvagraṅgulā | madhyasthā tyaṅgulāḥ | kuṇḍakaṇṭhasaṃśliṣṭitā caturaṅgulā dūti | satyevaṃ
prathama mekhalāyāḥ kuṇḍakaṇṭhādārabhya navāṅgula utsedhaḥsyāt | lakṣaṇasaṃgrahe'pi “prathamāṣṭāṅgulā vyāsādunnatā sā
navāṅgulaiḥ | madhyā tu tyaṅgalā bāhye tṛtīyā tu yamāṅgulā | mekhalāḥ pañca vā kāryyāḥ ṣaṭpañcāśvilipañcakaiḥ”prathamā kuṇḍasaṃśliṣṭitā śrānarotsedhanavāṅga lā bāhye
tu caturaṅgulaiva | anyāṅgulā-caturaṅgulā | aśyayaḥcatvāraḥ | pakṣau-dau | yonilakṣaṇamuktaṃ svāyambhuve
“mekhalāmadhyato yoniḥ kuṇḍāṣṭāṃ śapraviśsṛtā | aṅguṣṭhamānotkaṇṭhā kāryyāśvatthadalākṛtiḥ | prāgagnyākhyakuṇḍānāṃ proktā yonirudaṅmukhā | pūrvamukhāḥ smṛtāḥyeṣā madhyobha samsthitāḥ | mekhalāyā garbhadeśe kuṇḍārddhārddhadīrghā kuṇḍa tṛtīyāṃśavistṛtā yoniḥkāryā | kaṇṭhauṣṭhaśabdena yonyagramucyate | kaṇṭhaśabdena ca yonimekhalā
aṅguṣṭhocchraḥ, aṅguṣṭhaparyyāyaḥ| ekāṅgulaparimāṇena
yoneragra' mekhalāñca kuryyādityarthaḥ “vistāro'ṣṭāṅgulo
yoneragramaṅguṣṭhamammitamiti” piṅgalokteḥ| nāradīye