Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 22.12.17

Vācaspatya 22.12.17

Language
Sanskrit

22.12.17

kuṇḍalakṣaṇapradhikārā yoniruktyavatāṅguulam | kuṇḍāḍena ca dīrghā khāt kuṇḍoṣṭhī bodhiyatyat” | kuṇḍoṣṭhīti yathā kuṇḍe dvādaśāṃśena oṣṭho vihita eva'
yonerapi dvādaśabhāgena oṣṭhaḥ kārya ityarthaḥ | tathā
kuṇḍe praviṣṭakoṇe yasyā iti| bodhiyatsum, aśvatyapaṇavat | naibodhyasāre “dīrghāntu sūyyāṅgulā nābhistadaṅga yonā vistareṇa tu | ekāṅgulaucchitā sā tu praviṣṭābhyantare
tathā| kuṇḍadvayasamāyuktā cāmaladvayasammatā| aṅguṣṭhamekhalāyuktā madhye lāñchanatilathā| dakṣasyā pūrvabhāgetu
tu vāmasyā paścimottare| navamasyāpi kuṇḍasya yonihraiṣadakathitā” | sūryyāṅgalā-dvādaśāṅgulā | aṅgayonetidairdhya tṛtīyāṃśena janavistārā | ekenāṅgulenocchratā tathā,
ekenāṅgulena kuṇḍamadhye praviṣṭā | kuṇḍadvayasamāyuktetipūrvoktāmne bahukuṇḍa pakṣāllikhitane naiṛteyadeśinna utsavameva gajakumbhākṛtikhāt kuṇḍaigde gobhām | tenāla kuṇḍasvavyākṛtiryeṭahaya' catuṇiyaṅhvayaṃ vā vyāpyamiti tadupyāhram | ṣaṅkuṇḍamekhaleti, ekāṅguṣṭhamānayā mekhalayā pariveṣṭityarthaḥ ! madhye tviti, yathā suci ghṛtadhāraṇyā bilaṃ
kriyate tathā yonimadhye 'pi vilaṃ karttavyamityabhiprāyaḥ
dakṣasyeti, pūrkhāgna yayāvyakuṇḍeṣu dakṣiṇabhāge uttarābhi
mukhā yoniḥ kāryyā naiṛ tyādikuṇḍe ṣu tu paścimabhāge prāṅ
mukhā vidheyā | navama iti, aṣṭadikṣu kuṇḍoṣṭakaṃ
vidhāya pūryyaśāmadiśorantarāle yadbhavamaṃ kuṇḍaṃ caturasraṃ ku
vā kuṇḍacatuṣṭayaṃ kṛtvā īśāmadiśi yat pañcamaṃ kuṇḍaṃ
tayorapi dakṣiṇabhāge'pi yoniḥ kāryyetyarthaḥ”
tatra viśeṣaphalakhādikaṃ kuṇḍoddyote uktaṃ yathā
“śāradātilake “mahāsrāyāstu rambhāṇi kuṇḍānye tā