Vacaspatya 29.1
Vācaspatya 29.1
- Language
- Sanskrit
29.1.1
a0 yathā
“evamuktā tataḥ kuntī pāṇḍuṃ parapurañjayam | pratyuvāca
varārohā bhartuḥ priyahite ratā | piturhave'nvahaṃ
bālā niyuktā'tithipūjane | ugraṃ paryyacarannala brāhmaṇaṃ saṃśitavratam | nigūḍhaniścayaṃ dharmmaṃ yantaṃ durvāsasaṃ viduḥ | tamahaṃ saṃśitātmānaṃ sarvvayatnairatoṣayam
sa me'bhicārasaṃyuktamācaṣṭa bhagavān varam | mantrānvimañca me prādādamantro'yaṃ mvamidam | yaṃ yaṃ devaṃ tvametena mantreṇāvāhayiṣyasi | akāmo vā sakāmo vā
vaśaṃ te samupaiṣyati | tasya tasya prasādātte rājñi ! puttro
bhaviṣyati | ityuktyāhaṃ tadā tena piturgehe'smi bhārata !
brāhmaṇasya vacastathyaṃ tasya kālo'yamāgataḥ | anujñātā
tvayā devamāhvayeyamahaṃ nṛpa ! | tena mantreṇa rājarṣe ! yathā
syāddau prajā hitā | āvāhayāmi kaṃ devaṃ brūhi
satyaratāṃṃvara ! | tvatto'nujñāpratīkṣāṃ māṃ viddhyasmin
karmmaṇi sthitām | pāṇḍuruvāca | adyaiva tvaṃ varārohe ! prayatasva yathāvidhi | dharmmamāvāhaya śubhe ! sa hi
deveṣu puṇyabhāk | adharmeṇa na no dharmmaḥ saṃyujyeta
kathañcana | lokaścāyaṃ varārohe ! dharmo'yamiti manyate
dhārmikaśca kurūṇāṃ sa bhaviṣyati na saṃśayaḥ | dharmeṇa
cāpi dattasya nādharme raṃsyate manaḥ | tasmāddharmaṃ
puraskṛtya niyatā tvaṃ śucismite ! | upacārābhicārābhyāṃ
dharmmamāvāhayasva vai | vaiśampāyana uvāca | sā tathoktā
nathetyuktā tena bharnā varāṅganā | abhivādyābhyanujñātā
pradakṣiṇamavarttata” | “saṃvatsarahate garbhaṃ gāndhāryyā
29.1.2
janamejaya | āhvayāmāsa vai kuntī gabhārthaṃ dharmmamacyutam | sā baliṃ tvaritā devī dharmāryopajahāra ha | jajāpa vidhivaccātha dattaṃ durvāsasā
purā | ājagāma tato devo dharmo mantrabalātsataḥ
vimāne sūryyasaṅkāśe kuntī yatra jayasthitā | vihasya
tāṃ tato brūyāḥ kunti ! kinte dadāmyaham | sā taṃ vikṛtyamānāpi putraṃ dehyabravīdidam | saṃyuktā sā hi
dharmeṇa yogamūrtti dhareṇa ha | lebhe putraṃ varārohā sarvvaprāṇabharttā hitam | aindre (jyeṣṭhābhe) candrasamāyukte muhūrtte 'bhijito'ṣṭame | divāmadhyagate sūrye tithau pūrṇa'tipūjite | sañjayatyannaśaṃ kuntī suśrāva pravaraṃ sutam
jātamātre sute tasmin vāyuvācāśarīriṇī | eṣa dharmmabharttā śreṣṭho bhaviṣyati narottamaḥ | vikrāntaḥ satyavāk
caiva rājā pṛthvyāṃ bhaviṣyati | yudhiṣṭhira iti khyātaḥ
pāṇḍoḥ prathamajaḥ sutaḥ | bhavitā prathito rājā triṣu
lokeṣu viśrutaḥ | yaśasā tejasā caiva vṛttena ca samanvitaḥ
dhārmikaṃ taṃ sutaṃ labdhvā pāṇḍustāṃ punarabravīt
prāhuḥ kṣatraṃ balajyeṣṭhaṃ balaśreṣṭhaṃ sutaṃ vṛṇu | tatastayoktā
bharttā tu vāyumevājuhāva sā | tatastvābhāgato vāyurbragāḍho mahābalaḥ | kinte kunti ! dadāmyadya brūhi yatte
hṛdi sthitam | sā salajjā vihasyāha putraṃ dehi surottama ! | balavantaṃ mahākāyaṃ sarvvadarpaprabhañjanam | tasmājjñajñe mahābāhurbhīmo bhīmaparākramaḥ | tamapyatibalaṃ
jātaṃ vāyuvācāśarīriṇī | sarvveṣāṃ balināṃ śreṣṭho
jāto'yamiti bhārata | idamadbhutaṃ cāsījjātamātre
vṛkodare | yadaṅkāt patito mātuḥ śilāṃ gātrairacūrṇayat | kuntī vyāghrabhayodvignā sahasotpatitā kila
29.1.3
nāvabudhyata saṃsuptamutsaṅge sve vṛkodaram | tataḥ sa vajrasaṅghātaḥ kumāro nyapatadbhirau | patatā tena śatadhā
śilā gātrairvicūrṇitā | tāṃ śilāṃ cūrṇitāṃ dṛṣṭvā
pāṇḍurvismayamāgataḥ | yasminnahani bhīmastu jajñe
bharatasattama ! | duryodhano'pi matvaiva prajajñe vasudhādhipa !
jāte vṛkodare pāṇḍuridaṃ bhūyo'nvacintayat | kathaṃ nu
me varaḥ putro lokaśreṣṭho bhavediti | daive puruṣakāre ca
loko'yaṃ vyavasthitaḥ | tatra daivantu vidhinā kālayuktena labhyate | indro hi rājā devānāṃ pradhāna iti
naḥ śrutam | aprameyabalotsāho vīryyavānamitadyutiḥ
santoṣayitvā tapasā putraṃ lapsye mahābalam | yaṃ dāsyati
sa me putraṃ ca varīyānu bhaviṣyati | amānuṣāṇyāyudhāṃśca saṃdhāne sa kariṣyati | karmmaṇā manasā vācā
tasmāttapsye mahattapaḥ | tataḥ pāṇḍurmahārājomantrayitvā maharṣibhiḥ | dideśa kuntyāḥ kauravyo vrataṃ
saṃvatsaraṃ śubham | ātmanā ca mahābāhurekenāṭasthito'bhavat | ugraṃ sa tapa āsthāya parameṇa samādhinā | ārādhyaviṣurdevaṃ tridaśānāṃ tameśvaram
bhāryyayā saha dharmmātmā paryyatapyata bhārata ! | tantu kālena
mahatā vāsavaḥ pratyapadyata | śakra uvāca | putraṃ tava
pradāsyāmi triṣu lokeṣu viśrutam | brāhmaṇānāṃ gavāñcaiva suhṛdāmārthasādhakam | durhṛdāṃ śokajananaṃ sarvvabāndhavandanam | sutaṃ te'dyaṃ pradāsyāmi sarvvāmittavināśanam | ityuktvā kauravo rājā vāsavena mahātmanā | jagāma kuntīṃ gambhīlāṃ devarājavacaḥ smaran
udarkastava kalyāṇi ! tuṣṭo devagaṇeśvaraḥ | dātumicchati te
29.1.4
putraṃ yathā saṅkalpitaṃ tvayā | atimānuṣakarmmāṇaṃ yaśasvinamarindamam | nītisannaṃ mahātmānamādityasamatejasam
durādharṣaṃ kriyāvantamatopāṅgu tadarśanam | putraṃ janaya
suśroṇi ! dhāma kṣatriyatejasām | labdhaḥ prasādo devendrāt tamāhvaya śucismite ! | vaiśampāyana uvāca | evamuktā tataḥ śakramājuhāva yaśasvinī | athājagāma
devendro janayāmāsa cārjunam” | kunyā apatyaṃ ḍhak
kaunteya tadapatye “kaunteya pratijānīhi” gītā
kunya
[ naram
kunyu
kunda
kundaka
kundama
kundamālā
kundara
kundinī
kundu
kundura
kunduru
kupa ācchādane irit yā curā0 ubha0pakṣe bhvādi0 para0 saka0
seṭ| kumpayati te kumpati acukrumpat ta akumpīt| kumpayām babhūva āsa cakāra-cakre| sukumpa| prani kumpayat
kupa dyutau curā0ubha0 aka0seṭ| kopayati te acūkūpat ta
kopayām babhūva āsa cakāra cakre | kupitaḥ kopaḥ
kopanam kupitvā prakupya| "prodhuḥ prājñanayo viprāḥ
prakruṣṭāḥ kupitatvacaḥ" bhāga0 2,16,
kupa roṣe divā0 saka0 pa0 seṭ | kupyati harit akupat
akopīt cukopa | "yasmin yasmin ṛtau ye ye doṣāḥ
kupyanti dehinām" suśru0 | "tasya tadvacanaṃ śrutvā kruddhaṃ kupyāmra bakṣu | cukopa balināṃ śreṣṭhaḥ" bhā0sa0 41 a0
"kupitaka pikapola kroḍatāmrastamisraḥ| udbhaṭaḥ “dṛṣṭvā
kupyāṃsa yācante” bhā0grā078a0” asya ārṣe padavyatyayo'pi dṛśyate | "nandate kupyate cāpi tathā ṅgārayatyapi” bhā0 ānu014a0 | “na ca kupye mahāśarma !
na cātmānaṃ vigaharye" bhā0 va0 178 a0 | upasargapūrvvakasya tattadupasargadyotyārthaparatvam yathā prakopaḥ saṃkopaḥ
atikopaḥ ityādi | "krudhaharṣyāsūryārthānāṃ yaṃ prati
29.1.5
kopaḥ” pā0karmma ṇaḥ sampradānatā
kupatha pu0 kutsitaḥ panthāḥ kugatitsamā0 aca samā0
Linked texts (1)
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit