Vacaspatya 30.5.5
Vācaspatya 30.5.5
- Language
- Sanskrit
30.5.5
dvādaśa rāgayaḥ” jyo0ta0| su ca dvipadarāśiḥ|“mithunatulāghaṭakanyā dvipadākhyāścāpapūrvva bhāgaśca” tatrokteḥ| “dvipadavayagāḥ sarvve siṃhaṃ vihāya catuṣpadāḥ, salilanilayā
yasyā bhakṣyāḥ sarīsṛpajātayaḥ” tatraivokteḥ tadrāśeḥ siṃhaṃ
vinā sarvve rāśayovakṣyā ajajarā bhakṣyāḥ | saca rāśormūlatrikoṇam | “ucca tryugmaṃ ghaṭabhaṃ trikoṇam” ityu -
kteḥ | tatra tunnādito navāṃśā yyāhāḥ “caraṇāṃ
salikoṇānaṃ tannarādyā navāṃyakā” ityukteḥ kumbhādedyayā tulārāśerevamatvāttasya caratvāñca tathātvam tāśa
laṅkāyāmudayamānaṃ udayaśabde 1120pṛ0 darśitam | deśabhede
tu bhinnakāleneti lagnakālagrahe vikṛtiḥ
kumbhaka pu0 kumbha + khārthe kan, kumbha iva kāyati prakāśate niśśalatvāt ke-ka vā | prāṇāyāmāṅga vāyurodhana vyāpārabhede
kumbhaśabde vivṛtiḥ | “kumbhakoniśvasa śvāsaḥ” yā0smṛ0
kumbhakarṇa pu0 kumbha iva karṇo'sya | rāvaṇānuje rākṣasabhede
sa ca viśravasaḥ kaikasyāṃ jātaḥ tadutpattikathā rāmā0
utta0kā0 sumālikanyayā kaikasyā agnihotrakāle sandhyāsamaye putramabhilaṣantyā prārthitena viśravasā rākṣasa
yoniputtraprāpti rūpo varodattaḥ | yathā “dāruṇāyāṃ tu velā
yāṃ yasmāntvaṃ māmupasthitā | śṛṇu tasmāt sutān bhadre !
yādṛśān janayiṣyasi | dāruṇān dāruṇākārān dāruṇā
bhijanapriyān | prasaviṣyasi suśroṇi ! rākṣasān krūrakarmiṇa” ityupakrame “evamuktā tu sā kanyā rāma !
kālena kenacit | janayāmāsa vībhatsaṃ rakṣorūpaṃ
sudāruṇam | daśagrīvaṃ mahādaṃṣṭraṃ nīlāñjanacayopamam