Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 32.24

Vācaspatya 32.24

Language
Sanskrit

32.24.1

candravaṃśeye ajamīḍhanṛpaprapaule rājajān sa rājavara āgnīdhronābhikiṃ puruṣa harivarṣelāvṛtaramyakahiraṇmaya kurubhadrāśvaketumālasaṃjñānava puttrānajanayat” bhāga0 5ska0 28a0 18 so0 tatputtakururājyatvena 7uttarakurunāmne tadvarṣaṃ ca | tatpramāṇañca uttarakuruśabde 1944pṛ0darśitam | purāvarṣasaṅkhye viṣṇupu0“nābhiśva prathamaṃ varṣaṃ tataḥ kiṃ puruṣaṃ sthitam | harivarṣaṃ tathaivānyat merordakṣiṇataḥ sthitam | ramyakañcottaraṃ varṣaṃ tathaivānu
hiraṇmayam | uttarāḥ kuravaścaiva yathā vai bhārataṃ tathā
elāvṛttañca tanmadhye sauvarṇomeruruttamaḥ” iti| atastatputtranavakanāmnā navānāṃ varṣāṇāṃ khyātiriti | tatsanniviveśādikaṃ tatraivoktaṃ yathā
“bhadrā śvottaragironuttarāṃśca tathā kurun | atītyottaramambhodhiṃ samabhyeti mahāmune ! | vaḍakṣuśca paścimagirenatītya sakalāṃstataḥ | paścimaṃ ketumālākhyaṃ varṣamabhyeti
śailarāṭ | tathā cālakanandāpi dakṣiṇenetya bhāratam
prayāti sāgaraṃ bhitvā saptabhedā mahāmune | ānīla
niṣadhāyāmau mālyavadgandhamādanau | tayormadhyagato meruḥ
karṇikākārasaṃsthitaḥ | bhāratāḥ ketumālāśca bhadrāśvāḥ
kuravastathā | padmāni lokapadmasya maryādāścaiva bāhyataḥ
jaṭharodeva kūṭaśca maryādāparvvatāvabhau | tau dakṣiṇottarāyāmāvānīlanivadhāyatau | meroḥ paścimadigbhāge yathāpūrvī tathā sthitau | triśṛṅgojārudhiśvaiva uttare varṣaparvvatau | pūrvva paścāyatāvetāvardhavālpavyavasthitau | ityete
munivaryyoktā maryādāśaparvvatāstathā | jaṭharādyāḥ sthitāmeroryeṣāṃ dvau dvau caturdiśam | merormūlahigaṃ ye sa

32.24.2

proktāḥ keśarāparvatāḥ | śailendrānyān śṛṇu ! teṣāmatīveha
manoramāḥ | śailānāmanaradrogyaḥ siddhacāraṇasevitāḥ
suramyāṃśca tathā teṣu kānanāni purāṇi ca | lakṣmoviṣṇu gissṛṣṭyādi devānāṃ suvikramam ! | tānyāyatanaramyāṇi
juṣṭāni harikinnaraiḥ | gandharvva yakṣarākṣośca tathā daityadadānavāḥ | krīḍanti tāsu ramyāsu śailadroṇīṣvaharniśam
bhaumāhyete smṛtāḥ svargā dharmiṇāmaṇvayā mune ! | naiteṣu
pāpakarmaṇo vrajanti janmaśatairapi | bhadrāśve bhagavān vi
ṣṇurāste hayaśirā dvija ! | varāhaḥ ketumāle tu bhārate
kūrmmarūpadhṛk | matsyarūpañca govindaḥ kuruṣvāste sanātanaḥ
viśvarūpeṇa sarvvatra sarvvaḥ sarvveśvarohariḥ | sarvvādhārabhūto'sau metreyāste'khilātmakaḥ | kāni kiṃpuruṣādyāni varṣāṇyaṣṭau mahāmune ! | na teṣu śokonomoho
nodvegaḥ cudbhayādikam | susthāḥprajā nirāsaṅgāḥ sarvva duḥ
khavivarjitāḥ | daśadvādaśavarṣāṇāṃ sahasrāṇi sthirāyuṣaḥ | na teṣu varṣavarṣeṣu bhaumāmvambhrāṃsi teṣu vai
kṛtatretādikā naiva teṣu sthāneṣu kalpanā | sarvveṣveteṣu
varṣeṣu sapta sapta kulācalāḥ | nadyaśca śataśastebhyaḥ prasratā
yā dvijottama !”| . vijitya yaḥ prājyamayacchaduttarān
kurunakupyaṃ vasu vāsavopamamaḥ” kirā0 padyādikarttari tri0
kurutrayañcaśabdeudā0
[bhūnake (bhūkho) śabdamālā
kuruvandaka puṃ0 kurava dūva viklīrṇaḥ kando'sya kan
kuruvallā strī śyāmāyāmnibhede “kālī kapālinī kullā
kuruvallā virodhinī” śyāmākavacam
kurukṣetra na0 kuruṇā candravaṃśyanṛpabhedena kṛṣṭaṃ kṣetram, kurudeśāntargataṃ vā kṣetram śāka0 madhyamapadalopaḥ | tīrthabhede
taddihatiḥ bhā0 śalya0 53a0

32.24.3

“ṛṣaya ūcuḥ | prajāpateruttarave dirucyate sanātanī rāma !
śamantapañcakam | samījire tatra purā divaukaso vareṇa
satreṇa makhāvarapradāḥ | purā ca rājarṣivaraśca dhīmatā
vahūni varṣāṇyamitena tejasā | prakṛṣṭametat kṛṣatā mahātmanā tataḥ kurukṣetramitīha paprathe | rāma uvāca
kimarthaṃ kuruṇā kṛṣṭaṃ kṣetrametanmahātmanā | etadicchāmyahaṃ
śrotuṃ kathyamānaṃ tapodhanāḥ ! | ṛṣaya ūcuḥ | purā kila
kuruṃ nāma karṣantaṃ satatotthitam | abhyetya śakrastridivāta
paryyapṛcchata kāraṇam | indra uvāca | kimidaṃ varttase
rājan ! prayatnena pareṇa ca | rājarṣe ! kimabhipretaṃ yaneyaṃ
kṛṣyate citiḥ | kurusvāca | iha ye puruṣāḥ kṣeve mariṣyanti śatakrato ! | te gamiṣyanti sukṛtān lokān pāpavivarjjitān | ṛpayaūcu tataḥ śakro jagāma tridivaṃ
punaḥ | rājarṣirapyanirviṇṇaḥ karṣatyeva yasundharām | yāga
syāgasya caivenaṃ bhūyo bhūyo'vahasya ca | śatakraturanirviṇṇaḥ
dṛṣṭvā dṛṣṭvā jagāma ha | yadā tu tapasogreṇa cakarṣa vasudhāṃ
nṛpaḥ | tataḥ śakro'bravīddevānāścaryyenaiścikopitam | etacchrutvā'bruvandevāḥ sahastrākṣamidaṃ vacaḥ | vareṇa cchandyatāṃ
śakra ! rājarṣiryadi śakyate | yadi hyatra pramītā vai svargaṃ
gacchanti mānavāḥ | asmānaniṣṭvā yajñairbhāgino no na
bhaviṣyati | kāmasya ca tataḥ śakrastadā rājarṣimabravīt | vyarthaṃ khedena bhavataḥ kriyatāṃ varanaṃ mama
mānavā ye nirāhārā dehaṃ tyacyantyanandritāḥ | yudhi vā
nihatāḥ samyagapi tiryyaggatā nṛpa ! | te svargagāmco
rājendra ! bhaviṣyanti mahātmane ! | tathā'stviti tato rājā

32.24.4

kuruḥ śakramathāca ca | tatastamabhyanujñāya prahṛṣṭenāntarātmanā | jagāma tridivaṃ bhūyaḥ kṣipraṃ bajraniṣūdanaḥ | evametadduda śreṣṭha ! kṛṣṭaṃ rājarṣiṇā purā | śakraṇa cābhyanujñātaṃ brahmādyaiśca suraistathā | nātaḥ parataraṃ puṇyaṃ bhūmeḥ
sthānaṃ bhaviṣyati | iha tapsyanti ye kecit tapaḥ paramavaṃ narāḥ | dehatyāgena te sarvve yāsyanti brahmaṇaḥ kṣayam
ye punaḥ puṇyabhājo vai dānaṃ dāsyanti mānavāḥ | teṣāṃ
sahasraguṇitaṃ bhaviṣyatyacireṇa vai | ye ceha nityaṃ
manujā nivatsyanti śubhaiṣiṇaḥ | yamasya viṣayaṃ te tu na
drakṣyanti kadācana | yakṣyanti ye ca kratubhirmahadbhirbha tujemvarāḥ | teṣāṃ triviṣṭape yaśo yāvadbhūmiścariṣyati
api cātra svayaṃ śakro jagau gāthāṃ surādhipaḥ | kurukṣetranibaddhāṃ vai tāṃ śṛṇuṣva halāyudha ! | pāṃśavo'pi kurukṣetrādvāyunā samudīritāḥ | api duṣkṛtakamīṇaṃ nayanti
paramāṃ gatim | surarṣabhā brāhmaṇāsattamāśca tathā nṛpādyā
naradevamukhyāḥ | dṛṣṭvā mahārhaiḥ kratubhirnṛsiṃha ! saṃtyajya
dehān sugatiṃ prapannāḥ | tarantukārantukayoryadantaraṃ rāmahradānāntu macakrakasya | etat kurukṣetrasamantapañcakaṃ prajāpateruttaravedirucyate | śivaṃ mahāpuṇyamidaṃ divaukasāṃ
susaṃmataṃ sarvvaguṇaiḥ samanvitam | ataśca sarvva nihatā nṛpā
raṇe yāsyanti puṇyāṃ gatimakṣayāṃ sadā | ityuvāca svayaṃ
śakraḥ saha brahmādibhistathā ! tañcānumoditaṃ sarvva brahmaṣiṇāmahe śvaraiḥ
"kurukṣetre pariṇāhi sthale'gnyādheyamanvārambhaṇīyāntaṃ
bhavati” kātyā0 24|6

Linked texts (6)