Vacaspatya 34.16.1

34.16.1

darśitaṃ yathā
“atha kulāyinīṃ viṣṭatindaśayati” bhāṣyeṇabhāsam
“tisṛbhyo hiṅkaroti sa parācībhistisṛbhyo hiṅkaroti
yā madhyamā sā prathamā, yottamā sā madhyamā, yā prathamā sottamā, tisṛbhyo hiṅkaroti yottamā sā prathamā, yā prathamā sā madhyamā, yā madhyamā sottamā,
kulāyino liṣṭato viṣṭatiḥ” brā0
“parivarttinyāiva prathamaḥ payyīyaḥ parācībhiḥ | dvitīye payyīye ṛcas yā madhyamā ṛka sā prathamā
kāryyā | yottamā sā madhyamā kāryyā | yā prathamā
sottamā kāryyā | tṛtīyaḥ paryyāyaḥ nigadasiddhaḥ
kulāyinī kulāyo nīḍa pakṣiṇāṃ nivāsasthānaṃ tadyathā vyastavṛkṣādibhirnimmatam evaṃ vyatyāsayuktā ṛcaḥ
kulāyālīsaṅgatī kulāyinī etatṛca 'sā triṣṭatstomasya viṣṭatiriyam”
“asyāṃ viṣṭatau ko'dhikārotyata āha” bhā0
“prajākāmo yā paśukāmo vā stuvīta prajā vai kulāyampaśavaḥ kulāyaṅgakulāyaseva bhavati” brā0
'prajānāmaśvādīnāñca kulāyavadavasthitikṣetṛtvāt kulāyatvena stutiḥ | kulāyinyā stuvāno'pi prajānāṃ paśūnāñca kulāyameva vyāśrayabhūto bhavatye va”
“punarapyadhikāriviśeṣaṃ darśayati” bhā0
“etāmevānujāvarāya kuryyādeva tāsāmevāgraṃ parivatīnāṃ prajānāmapyanvayeti” brā0
“anu paścājjāyata ityānujaḥ kanīyān baddhi jieṭhaḥ
tasmādavaro nikṛṣṭaḥ anujāvarasyāgryāya yajñamānāyeti | agra' parivatīnāṃ loke yāḥ prajāḥ adya
vayovṛddhādibhiḥ śreṣṭhapadaṃ pariyanti parito gacchanti
etāsāmeva śreṣṭha parigacchantīnāṃ prajānāmanvaye sa vajamānaḥ agra śreṣṭha padaṃ payyeṃti parigacchati sarvvautkṛṣṭo bhavatītyarthaḥ”
“satve 'hīneṣu ca bahūnāṃ yajamānānāṃ phalasāmyāt
kulāvinīṃ vidhatte” bhā0