Vacaspatya 35

Vācaspatya 35

Language: Sanskrit

35.2

2śuka mapakṣipi medi0 jātitvāt striyāṃ ṅīṣ | tataḥ tena kṛtamityarthe saṃjñāyāṃ
kulālā0 buñ | kaulātnaka tatkṛte śarāvādau tri0
kulālādi pu0 saṃjñāyāṃ tena kṛtamityarthe yuñpratyayanimitte
pāṇinyukte śabdagaṇabhede sa ca gaṇaḥ “kuśāla varaḍa
caṇḍāla niṣāda karmmāra sainā virimbū bairinutha
devarāja pariṣat badhū madhu dūda kadru kaṇḍūhu aṅgāna
kumbhakāra śapāka” kaulālakaṃ yāvadbrukam ityādī
kulālī strī kulamalati kala-ac ṅīṣ | 1nīlopalabede,
kapilāṅgajaprasta rabhede, amaraḥ 2āragyakurkālikāyām,
rājami0 3kumbhakārabhārthyāyāñca | khārthe kan hukhaḥ
kulālikāpyala hemaca0
kulāha puṃstrī0 kulamāhvati ā+hva-ḍa | 1putpautavarṇe
jabbājālau cakre hemaca0 tataḥ saṃjñāyāṃ kan

35.2-2

śakabāhe, (rākkāṅgabher̤ā) iti khyāte śyākabhede yanḍūpālaḥ | “āmavātarajāvātaromanāśī kulāhakaḥ”
rājanighnaḥ [ vṛttabhede ratmamālā
kulāhala pu0 kulamāhvayati āhva'te rūpa | (kuśurasodmā)
kuli pu0 kula-ḍan kicca | 1kṛse nikā0 | 2kaṇṭakāri
kāyāṃ strī śabdaratnā0 kadikārāntatvāt vā ṅīṣ
kulika tri0kulamadhītatvena prāyaśtyena yāsyasya ṭhan | 1kulaśreṣṭhe joha02 viśiṣṭakula, pradhāne amaraḥ| (kuvekār̤ā) iti
prasiddhe 3śākabhede pu0 medi0 aṣṭānāmantargate 4nāgabhede
pu0“śeṣaḥ padmro mahāpadmaḥ kulikaḥ śaṅkhapālakaḥ | vāsukistakṣakaccaiva kāliyomaṇibhadrakaḥ | airāvato dhṛtarāṣṭra
karkoṭakadhanañjayau” tithita0 pu0 “tato'dhastāt pātāle
nāgalokapatayo vāsukipramukhāḥ śaṅkhakulikamahāśaṅkha
śvetadhanañjayadhṛtarāṣṭra śaṅkhacūr̤akambalāśvataradevadattādayo mahābhogino mahāmarṣe nivasanti” bhāga0 5|24

35.1

“kuliko'rddha candreṇaucityāṃbatābhūṣaṇaprabhaḥ” hebhā0 tadrūpamuktam | tantre tu tasya pāṭalatoktā| udyatārāśabde
1556 pṛ0 taddāmyamuktamḥ
konairvityarthaḥ” “vya vyādhināśakulikapraharārddha pātaviṣkā -
mbavayaghaṭikāsvayameva varjyam” taḍu0ci0 tasya sarvakarmāṇi varjyatoktāha
kuliṅga pu0 kau pṛthivyāṃ vikṛtiti caraṇārthaṃ gacchati ac
kuliṅgākṣī strī0 kuliṅgaḥ kutucitaliṅgamacī cakṣuryasyāḥ
kulija li0 kule jāte ṣāṭkārikāyāṃ vā jāyate jana-ḍa
lina pu0 kula+acdharthe balā0 pace ini
kulinda pu0 bhūmi 1 deśabhede “kulindāḥ kālavāyai va kuṣṭhakāḥ
kulira pu0 kula-bā0 daran+kin

35.3

markaṭe śabdaratnā0
kuliśa puṃ0 na0 kulau kule śete śī-ḍa, kulinaḥ parvatān
"abhedyatāñca kuliśakṣatānām" kumā0 2 matsayabhede pu0
trikā0

35.1-2

asthisaṃhāravṛkṣe ratnamā0
kuliśadruma pu0 kuliśa iva drumaḥ | suhīvṛkṣe śabda ci0
kuliśadhara pu0 kuliśaṃ dharati dhṛ-ac | vajradhare indre
kuliśabhṛdādayo'pyatra pu0
kuliśanāyaka pu0 "lopādadvayamapyākṛṣya vivṛddhanitambibhrūḥ
yoniñca pīḍayet kāmī bandhaḥ kuliśanāyakaḥ" ratimañjaryyukta bandhaprakārabandhebhede | kuliśakāmuka iti pāṭhaḥ sādhuḥ
kuliśapāṇi pu0 kuliśaḥ pāṇāvasya | indre devarāje
kuliśāṅka syā strī bauddhānāṃ vidyādevībhede hemaca0
kuliśāsana pu0kuliśamiva dṛḍhamāsanamasya| śākyamunau trikā0
kulī strī kula-ka gaurā0 ṅīṣ

35.1-3

kaṣṭakārikāyām
amaraḥ 2ddahalyāṃ rājani0| 3palībyoḍabhaginyām
(bar̤aśālī) hemaca0
kulīka puṃstrī0 kula-vā0īkan kiśca| pakṣibhāle striyāṃ jātitve'pi ṭāp| "śobhāya savākālabhate mayū kaulīkān
goṣādordevānāṃ patnībhyaḥ kulīkā devajāmibhyaḥ” yaju024
24 kuloka+svārthe 'ṇ kaulīkān pakṣiṇaḥ” tistaḥ
kulīkāḥ pakṣiṇīrdevajāmibhya devasvasṛbhyaḥ” veda dī0
kulīna puṃstrī0 kule jātaḥ kha

35.35

satkulaje kule striyāṃ
ṅīṣ | talloke 2kulācārayukte 3uttamakulajāte
tri0 | krau pṛthivyāṃ kīnaḥ | 4bhūmilagne tri0 | saṃjñāyāṃ
kan | kulīnaka yanagṛha pu0 hemaca0 [ka| jale hema0
kulīnāsa na0 kuliśīnaṃ bhūnābhaṃ syati so-ankarmaṇi
kulīpaya tri0 jalacarajantubhede "bhilāya kulopavān, makarāya nakrān" yaju0 24,21 | "kulīpavān jalajān
bhilāya” vedadī0| nākromakaraḥ kulīpayaste 'nupārasya"
yaju0 24

35.27

“nākraḥ makaraḥ kulīpayaste trayaḥ jalacara
viśeṣāḥ" vedadī0
kulīra puṃstrī0 kula-saṃkhyāne īran kicca | 1karkaṭe (keṃkar̤ā)
jalacarajantubhede amaraḥ striyāṃ ṅīṣ | 2karkaṭarāśau
ca | karkaṭaśabde vivṛtiḥ
kulīramukhī strī kulīraḥ kulīrāvayava iva udgamasyāḥ
gaurā0 ṅīṣ | (kāṃkaḍā śiṅgā) vṛkṣe ratnamā0 kulīraviṣāṇītyapyatna strī
kulīrāṅka pu0 kulīramaṅkita aṅ-kvip | karkaṭarāśau tannot
pannatvena khacakṣutigarbhadināñcanena tallakṣakatvāttathātvam
kulīśa puṃna0 kuliśa+pṛṣo0 | vajre- sārasundarī
kuluka na0 kula-vā0 uluk kicca | jihvārmale hemaca0
kulukaguñjā strī kau bhūmau lukkā guptā guñjāya | ḍalukānbhau
dvārā0
kuluṅga puṃstrī kulaṅga+pṛṣo0 | hariṇabhede striyāṃ ṭāp
"śobhāya kuluṅga cāraṇyo'jo nakulaḥ śakāḥ "yaju0 24
32 | "kuluṅgaḥ kuraṅgaḥ hariṇaḥ" vedadī0 "vāyve bhyaḥ
kuluṅgān" yaju0 24

35.22

kuluñca tri0 kuṃ bhūmiṃ kṣemastadmādirūpāṃ luñcati harati, kutsitaṃ luñcati vā luñca-ac | caurabhede “uṣṇīṣiṇe giricarāya kuluñcānāṃ pataye namaḥ' yaju0 16

35.5

kulūta pu0 bhūmi deśabhede saca deśaḥ vṛ0saṃ0 kūrmavibhāge
vāyavyāmaṃśamantrāñca uktaḥ yathā “diśi paścimottarasyām"
ityupakrame "hyaśma kakulūtakāṅkaṅgikorarājyaṇḍasiṃhayamasthāśca" "aiśānyāṃ nairurunahaṭāñcabhityapakrame
"abhisāradaradakaṅkaṇakulūtasairandhravanarāṣṭrāḥ” ! tena kulūtadeśodvidhā | tatra bhavaḥ aṇ | kaulūta tatra bhave tri0
bahuṣu tasya luk kulūtāḥ | teṣāṃ rājā aṇ | kaulūta
tadrāja bahuṣu tasya luk | kulūtā tadrājāḥ
kulecara pu0 kule jalasamīpe carati cara-ac kalukta0
udbhide gāmabhede "plavakakulecara vaṃśakarīraprabhṛtīni kaphaharāṇi sṛṣṭamūtrapurīṣāṇi” suśrutaḥ
kuleśvara pu0 6ta0 | 1śive 2vaṃśapatau ca śabdamā0
kuleya tri0 kule bhavaḥ yā0 ḍha | kulajāte “babhūva tat kuleyānāṃ dvayakāryya supasthitam” bhā0 ā0 178a0
kulotkaṭa puṃstrī0 kulena utkaṭaḥ | 1kulīnāthe śabdasa0
2tatkṛtkulajāte tri0
kuloddaha tri0 kulaṃ vaṃśabhāraṃ rakṣaṇādināudvahati ud+
vaha-ac | kulapālake kulaśreṣṭhe "pulomabhātukṛpaya
bhūrayeti kuloddahaḥ” bhā0vi055 a0
kulpha puṃna0 | kala-saṃkhyāne phaka asya uśca | 1rogabhede
2gulaphe ca ujjvalada0|" aṣṭhīvantau pari kulphau ca dehat”
a07,50,2, "athayeka dakṣiṇā arurvakṣaṇaprādyāsa" ityapakrame "kulphāyavendrāya haviḥ” śata0brā0 11/5/2/2/
“ayacenottara arustiyupakrame “kulphāyavaindrāgna haviḥ
tasmādinau hau kulphāviti ca" 11|5|2

35.10

“jānudaghnodvitīyaḥ kulphadaghnastṛ tīyaḥ” śata0brā0 13|8|1

35.12

kullala na0 kuśa-kālaca lavānādeśaḥ | 1pāpe ujjvalada0
"tat me gacchatāddvayaṃ śalya dvaya kulmalaṃ yathā" atha0 20
30.20| taddvati tri0 “apāmaśaṅkaṅkagat kulmāṣāściravocamahaṃ
viṣam” ṛ04,6.5, jihvā yajñā bhavati kulmāṣam5.18.8,
kulmāṣa pu0 kolati kula-kip kula bhrāṣṭro'smin ṣyañ
“aṣṭasvivāśca godhūmā yavo ca caṣakādayaḥ| kulmāṣā
iti kathyante dravyajñaistu 'nnavadbhisugodhūmādiṣu vaidyakam
“kulmāṣā guravo rukṣā vātalā bhinnavarcasaḥ” bhāvapra0
“saktūn vilepīṃ kulmāṣaṃ yavannāpi śubhaṃ pivet”
suśru0| “vajjānāṃ yāvaṣīkulamāṣābhyām” (nājīvyāt)
suśru0| “kathañcitpākaphalīkara kaṅgumulamāṣavyājīpurīṣālemvatkṣatavadvyavahvarati” bhāga0 9,6,19,| kutsitā māṣāḥ pṛṣo0| 2ninditemāṣe ca “sa hebhaṃ kulamāṣān khādantaṃ bibhikṣe” cāndo0 “kulamāṣām
kutsitān māṣān” śā0 bhāṣyam | 3sūryyasya pāripāśvikabhede 4śuktadhānye yavādau ca maddhaci0| 5kāñjike
6sasropariṇāye ca na0 śabdaci0
“kulamāṣāḥ kuleṣu sīdantīti” niruktokte 7kutsitārthe
tri0 “kuluṣaprāyaṃsvihāivetyavakutsite” niruktakāraḥ
kulamāṣāḥ prāveṣāṇamasyāḥ ac striyāṃ ṅīp| kaulamāṣī pūrṇimā | 8māṣādiniṣpanne bhraṣṭabhakte (khecaḍī)
bharataḥ | 6rogabhede śabdaratnā0 10 yavakuśalye ratnamā0
kulmāṣābhiṣuta na0 3ta0| kāñjike kṣīrasvāmī
kulmāsa na0 kulamāṣa+pṛṣo0| kulamāṣaśabdārthe bharataḥ
kulya na0 kula-kyap | 1asthi amaraḥ| 2aṣṭadroṇaparimāṇe
śūrpe ścādiṣe ca medi0| kule bhavaḥ yat| 4kulajāte
5mānye ca tri0 medi0| kula+caturthyā bañcā0ya| 6kulavaḥśajaśṭheṣṭādau tri0| kulyāya hitaṃ yat| 6kulahite
tri0 “vṛttodya kulyāḥ paśūbhūtavargām” bhāga0 7|6

35.22-2

kulyāyāṃ bhavaḥ yat yalopaḥ| 8kulyābhave tri0 “namaḥ
kulyāya ca sarasyāya ca”yaju016,27 kalimedatse 10saridbhede strī vyamaraḥ 11payaḥpraṇālyām 12 jonanyāmauṣadhau 12nadīmātre ca strī0medi0 “sañcacārarathādyāsādya
kulyānāṃ kuru darganam” bhā0va010408ślo0| “hatakulyāya daśnaśca sadyo bahuyavāstathā” bhā0va08530ślo0
karṣakulyā itakulyā dadhikulyā madhukulyā ityādi
kulyāsana na0kuśāya kulācārāyahitaṃ yat kulyamāsanam
“athakulyāsanaṃ vakṣya yat kṛtvā kukṣiko bhuvi | ekahasto māsakastho'dhaḥśīrṣaṃ nābhige kare” iti rudrayāmalokta āsanabhede
kullūka pu0 manvarthamuktāvalīnāmnaṭīkākārakavidvadbhade “śrīmaṅgaṭṭadivākarasya tanayaḥ kulla kabhaṭṭo'bhavat” taṭṭīkoṣakramaḥ
kuluva kula-ulya0| gi0 | comarāhitakadrupe | (ṭāka) rogabhede
2tadyukte tri0 “athaitānaṣṭau virūpānālabhate atidīrghaṃ cātihrasvaṃ cātisyūlaṃ cātikṛśaṃ cātigukta cātikṛṣṇāṃ cātikulaṃ cātilomaśaṃ ca abhūdrvā ayārutyāsale prājāpatyāḥ” yaju010

Linked texts (1)

Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit