Vacaspatya 38.12
Vācaspatya 38.12
- Language
- Sanskrit
38.12.1
ninditācaraṇe 2daiyapraraṇe ca
śavda0 | tadyukta li0
kuvṛttikṛt pu0kutsitāmīpadāyyarūpaṃ caraṇaṃ karoti kṛ-kip
(kām̐ṭākaramūcā) 1 karañcabhede gaṅgaci0 | 2ninditaceṣṭākārake li0 yadvṛci0
kuvedhi(thī) strī īṣada vedhyate matsyā asyām vedhā-in,
vā ṅīp ) matsyadhānyām (khālui) amaraḥ
kuvera na0 kutsitaṃ veramasya | anaḍe ḍasaraṭikapāle devabhede
kuveraśabde vivṛtiḥ kuberotpatyādikaṃ rāmā0 u0 kā0
3 sa0 varṇitaṃ yathā
“jñātvā tasya tu taddṛttaṃ bharadvājo mahāmuniḥ | dadau
viśravase bhāryyā svasutāṃ devavarṇinīm | pratigṛhya tu
• dhammaṇa bharadvājasutāntadā | prajāsaṃvicchikayā muktvā
hṛṣṭo'bhūtsa vicinnayan | sadā parabhayā yukto viśravā muni
puṅgavaḥ | sa tasyāṃ vīryyasampannamapatyaṃ paramādbhutam
janayāmāsa dharmajñaḥ sarvvabrahmaguṇairyutam | tasmin jāte
tu saṃhṛṣṭaḥ sa babhūva pitāmahaḥ | dṛṣṭvā śreyaskarīṃ
buddhi dhanādhyakṣo bhavidhyati | nāma cāsyākarot prītaḥ
sāddhaṃ devarṣibhistadā | yasmādviśravaso'patyaṃ sādṛśyā
dviśravā dūva | tasmādvai śravaṇo nāma bhaviṣyatyeṣa viśrutaḥ
sa tu vaiśravaṇastatra tapodhanagatastadā | avardhatāhuti
huto mahātejā yathā'nalaḥ | tasyāśramapadasthasya buddhirjajñe mahātmanaḥ | cariṣye paramaṃ dharmma dharmmo hi paramā gatiḥ | sa tu varṣasahasrāṇi tapastaptvā mahāvane
manvito niyamairupre sakāra sumahattapaḥ | pūrṇe varṣa sahasrānte taṃ taṃ vidhimakalpayat | jalāśī mārutāhāro
nirāhārastathaiva ca | evaṃ varṣa sahasrāṇi janma stānyevamanvagam | atha prīto mahātejāḥ sendraiḥ suragaṇaiḥ
saha | gatvā tasyāśramapadaṃ brahmedaṃ vākyamabravīt
38.12.2
parituṣṭo'smi te vatsa ! karmaṇā'nena suvrata ! | varaṃ vṛṇīṣva bhadrante varā'hasta' mahāmate ! | athāmravīddevavarudhaḥ pitāmaṅgamupasthitam | bhagavan ! lokapālatvamiccheyaṃ lokarakṣayām | athābravīddhamadhyakṣaṃ parituṣṭena cetasā
brahmā suragaṇaiḥ sārdhaṃ bāḍhamityeva dṛṣṭahat | aha
vai lokapālānāṃ caturthaṃ sraṣṭumudyataḥ | yamendravaruṇānāñca padaṃ yasya cepsitam | tadgaccha vatsa ! dharmajña !
nidhīśatvamavāpnu hi | śakrāgnya payamānāñca caturthastvaṃ
bhaviṣyasi | etañca puṣpakaṃ nāma vimānaṃ sūryyavarcisam | pratigṛhṇīṣva yānārthaṃ tridaśaiḥ samatāṃ vraja
svasti te'stu gamiṣyāmaḥ sarvva eva yathāgatam | kṛtakṛtyā
vayaṃ tātaḥ dattvā tava varadvayam | ityuktvā sa gato brahmā
svasthānaṃ tridivaiḥ saha | gateṣu brahmapūrveṣu deveṣvatha nabhastalam | dhaneśaḥ pitaraṃ prāha prāñjaliḥ prayatātmavān
bhagavan ! labdhavānasmi varamiṣṭaṃ pitāmahāt | nivāsaṃ
na me devo vidadhe sa prajāpatiḥ | taṃ paśya bhagavan ! kañcinnivāsaṃ sādhu me prabho ! | na ca pīḍā bhavedyatra prāṇinoyasya kasya cit | evamuktastu pulastyo vinayā suni
puṅgavaḥ | vacanaṃ prāha dharmajñaḥ śrūyatāmiti sattasa ! | dakṣiṇasyodadhestīre trikūṭo nāma parvataḥ | tasyāgre tu
viśālā sā mahendrasya purī yathā | laṅkā nāma purī ramyā
nirmitā viśvakarmaṇā | rākṣasānāṃ nivāsārthaṃ yathendrasyāmarāvatī | tatra tvaṃ vasa bhadrante laṅkāyāṃ nātra
saṃśayaḥ | hemaprākāraparikhāyantraśastrasamāvṛtā | ramaṇīyā purī sā hi rukmavaidūryyatoraṇā | rākṣasaiḥ sā
parityaktā purā viṣṇubhayārditaiḥ | śūnyā rakṣogaṇaiḥ
38.12.3
sarvai rasātalanalaṅgataiḥ | śūnyā saṃprati laṅkā sā prabhustasyā na vidyate | sa tvaṃ tatra nirāśātha gaccha putra !
yathāsukham | nirdoṣastatra te vāso na bādhastatra kasya cit
etacchrutvā sa dharmātmā dharmiṣṭhaṃ vacanaṃ pituḥ | nivāsayāmāsa tadā laṅkāṃ parvatasūrddhani | nairṛtānāṃ sahasraistu hṛṣṭaiḥ pramaditaiḥ sadā | acireṇaiva kālena saṃpūrṇā tasya śāsanāt | sa tu tatrāvasan prīto dharmātmā
nairṛtarṣabhaḥ | samudraparikhāyāṃ ca laṅkāyā viśravātmajaḥ | kāle kāle tu dharmātmā puṣpaṃkeṇa dhaneśvaraḥ
abhyāgacchadvinītātmā pitaraṃ mātarañca ha |”
kuveraka pu0 kuvera iva kāyati kai-ka | 1nandovṛkṣe amaraḥ
svārthe ka | 2dhanadeśanandovṛkṣe medi04arhadgopadmaśasrabhede hema0
kuverākṣī strī0 kuverasyākṣīva piṅgalatvāt pattra samā0
ṅīṣ | 1pāṭalādṛkṣe amaraḥ 2latāvaraṅge rājani0
kuverācala pu0 ita0 | kailāsaparvate trikā0 kuveraparvatādayo'pyatra pu0
[lā-ka | utpale hemaca0
kuvela na0 kuveṣu alajapuṣpeṣu madhye raṃ śobhāṃ lātikuvaidya pu0 kutsita0 | suśrutoktakriyāyogyaṅgamanena seoktathā
viparītācāriṇi vaidye tatpañcaṣadoṣādikaṃ suśrute uktaṃ yathā
“yastu kevalaśāstrajñaḥ karma svapariniṣṭhitaḥ | sa saṃstantāmupasthāpya prāpya bhīrurivāhavam | yastu karmasu
niṣṇāto dhārthācchāstrabahiṣkṛtaḥ | na satsu pūjāṃ māpnoti vadhaṃ cārhati rājataḥ | ubhāva tāvapiputtāva samarthau
svakarmaṇi | arddha vedadharāyetāvekapakṣāyiva dvijau
oṣadhyo'mṛtakalpāste śastrāṇyaśinipopamāḥ | bhavantyaparupahatāstasmādetau vivarjayet | svedyādicchanbhiṣo yaḥ
38.12.4
snehādiṣu ca karmasu | sa nihanti janaṃ lobhāt kuvaidyo yamadogtaḥ | yastva bhayatto matimān na samartho'rthasādhane | āhave karma nirvoḍhuṃ dvicakraḥ syandano yathā”
“kuvaidye kitave śaṭhe | cāṭacāraṇadāseṣu dattaṃ bhavati
niṣphalam” smṛtiḥ
kuśa dutāvau ruditau vā curā0 pakṣe svāditr0para0saka 0seṭ
kuśayati te ku'śati ācukuśat-ta akuśīt
ku'śayāṃ babhūva āsa cakāra cakre cakre ga | praniku'śati
kuśa lepe ṭi0 para0saka0 seṭ | kuśyati | akuśat-akośīt | cukrośa | kuśiḥ kośaḥ
kuśa pu0na0 kau śete śī-ka, ku' pāpaṃ syati śo-ḍa vā
1svanāmakhyāte tṛṇe amaraḥ | “kuśovaktṛṣṭagarbhaklodavati
2rāmasute 'ripunāgāṅkuśaṃ kuśamiti” raghuḥ
śyālo, ca pu0 medi0 itasasaṃhavācane 4dvīpabhede pu0
5jale na0 medi0 | kuṇeśayaḥ | 6saptodare śaṅkarācāryyaḥ
“kauśaṃ barhiḥ” kātyā0 1|2