Vacaspatya 4.1.13

4.1.13

necchā| tathātve svataḥ prayojanatvahānyāpatteḥ tadeva hisvataḥ prayojana-yadavagataṃ sat svavṛttitayeṣyate | kiñcāṅga
tadharmmakalpanopi kāraṇaṃ, na ca sukhādāvicchākāraṇatvaṃ
vyanāgatatvāt kintu tadavagamaḥ | tarhi sukhādijñāne tatsvarūpasaṃdevecchā prayojakama'stvati cen ? na, yathātā dṛśeśyatva' sukhajñānādipūtūṣadyate anyataratvāt tṛṇāraṇimaṇinyāyādā tayacchā jāyatām | jātavācyāca ma
ṣatyāmapipraṇale svarūpaṃ na kṛti binā | kṣemasādhāra yaścettat
kṛtisādhyatvaṃ na tu sateḥ pūrvvam| nanu katau naṣṭāyāṃ sannapi dharmmo na kāryya', tathā ca kathaṃ kāryya' pūrvva kāmino'nvayaḥ sraphilena kriyātulyatvāditicet ? na, yahṛtti
kāmyasādhanatvaṃ tat kāryyatāvajeḥ prayojakatvāt na tu
kāryatāviśiṣṭasya kāmyasādhanateti vyāptiḥ | nanu pākādo
kṛtisādhyatājñānaṃ na pravattaṇa, vyanantaraṃ pāke sati katisādhyatājñānaṃ tasmat sati kṛtirittyanyonyāśrayāt
kṛtisādhyatāṃsāṃdhya cikīrṣākayorasamvāntvetti cet na
pākamatka'tasādhyomatakṛti' vinā'sattve sati madiṭṭasādhanatvāt deśādyananna'tatve sati madiṣṭasādhanatvādvā madabhojanavat vyanumānāt svakṛtisādhālajñānaṃ, yasya yadiṣṭasādhanaṃ yatkṛti vinā yadā na sambhavati tattadā tatkṛti
sādhyamiti vyāpteḥ yasiddhasyeṣṭasādhanatvābhāvāt | banavada
niṣṭānanakatvañca liṅgaviśeṣaṇaṃ tena madhuviṣasampṛktānna
bhojane na vyabhicāraḥ atītapāke vyatisādhyatonnāyyaṃ ca
na vyabhicāraḥ sāmānyatastasyā'pi kṛtisādhyatvāt | vyatīṃtatādaśāyāñścātautodane rūpāniṣṭhe saṃṣṭasādhanatvābhāvān ataeva nidāghadūnadeho'rpati yārṭi toyadāntoya