Vacaspatya 4.1.15

4.1.15

śramānubhavāt kṛtereva kāraṇatvāt | na tu tajjanyakriyāyāḥ,
sukhe vyabhicārācca na hi sukhaṃ kṛtisādhanacikīrṣāviṣayaḥ
upāyacikīrṣījanyā hi kṛtiḥ na tu sukhacikīrṣījanyā
cikīrṣījanyakṛtisādhyatvaṃ na bhrame, dehayoniyatnādapi tadutpatterityapare tatra balavadveṣeṣṭāsādhanatvena cikīrṣājanyakṛtisādhyatvāt dveṣasya yatnajanakatvāt hetvasiddhestu
yattu' dṛṣyotpādittānubhavabalāt | yattu śramaḥ kṛtitvena
kṛtisādhyona cikīrṣādhīnakṛ‌tittena, yadācikīrṣite'pi śrame
cikīrṣādhīnakṛtitvena kāraṇatā syāttadā cikīrṣitameva
bhojanaṃ kṛtvā sādhyate nācikīrṣitaṃ gamanādīti na syāt
śramavyanane'pi tajjanyatvaprasaṅgāt bhojanādiśca cikrīrṣādhīnakṛttiviśeṣastu yadi kṛttimātraṃ vyabhicarati jovayonikṛtastadanutpādāt | yadvā śramo na bhojanakṛtisādhyaḥ
kintu tañcirantarotpannājjovanayoniyatnādeveti tanna
nahi kṛtitvena bhramajanakatvaṃ nāpi kasyanarādeva śramotpattiḥ jīvanayoniyatnena vāpi bhārādvahanādi karma
kurvvatastādṛśaśramānubhavena tasya bhramājanakatvāt | tasmādbhojanādivat śramaviśeṣāṇāmapi bhojanādikṛtisādhyatva
mananyagatikatvāt | vṛddhasya svedādyanumitaḥ śramastajjanya
iti cet na svedādeḥ śramāvyahetu katvāt anyathā
jāgare'pi tadanuvṛttau śramānuvṛttiprasaṅgāditi bhayaṃ svecchādhīnatvasya kṛtiviśeṣaṇatvāt | śramaśca niyamato
'nyecchādhīnakatisādhyaḥ śrame duḥkhatvena dūcchāvirahāt
ataevānyecchājanyakṛtisādhyatvena śramonāntarīyuka ityucyate | svacikīrṣādhīnatvantu na kṛtau viśeṣaṇaṃ, gauravāt