Vacaspatya 4.1.17
Vācaspatya 4.1.17
- Language
- Sanskrit
4.1.17
kāryyatājñānaṃ nitye ca kālaśaucādi svaviśeṣaṇaṃ tathācaitatsandhyāyāmahaṃ kṛtisādhyasandhyānandanaḥ sandhyāsamaye śaucādimattvāt pūrvvavanmayā'nuṣṭhitaveti, kāryyatājñānaṃ śaucādikhaviśeṣaṇajñānāmadhyam | taduktaṃ "sa kāryyaviśeṣaḥ puruṣaviśeṣaṇamavagataḥ pravarttiheturiti” saṃjātabādhasya ka viṣabhakṣaṇe caityavandane ca bhramadaśāyāmiva neṣṭasādhanatājñānamasti yena tajjanyakāryyatājñānāt pravartteta | dṛṣṭasya ca
hyamro kāmanādira heṇeṣṭasādhanatājñānābhāvācca tathā bodhaḥ
anye tvātmano jīvanapratisandhānajanyaṃ śrame kṛtisādhyatājñānaṃ na sambhavatīti jovamavyatiriktatvaṃ svaviśeṣaṇe
viśeṣaṇamiti, tanna śrame svecchādhīnakṛtisādhyatvajñānābhāvena sādhyatvābhāvāt | dṛṣṭasādhanatāliṅgaṃ kāryyatājñānaṃ
pravarttakamityapare tanna nitye tadabhāvāt | natu viṣamakṣaṇavyahattaviṣṭasādhanatvameva kṛtisādhyatājñāne viṣayatayā viśeṣaṇamastu svaviśeṣaṇavattājñānajanyatvāpekṣayā laghutvāt | kiñcopāyaviṣayā cikīrṣā dūṣṭasādhanatājñānasādhyā upāyecchāvat vṛṣṭaucchāvat | bhogacikīrṣāyāṃ tadabhāvādaprayojakamiṣṭasādhanatvamiti ceta na tatrāpi svaviśeṣaṇapattijanyatvābhāvena
tanna tasyāprayojakatvāt kṛtihetucikīrṣāyāṃ tatprayojakaṃ na
bhogacikīrṣāyāṃ tathā, upāyacikīrṣātaeva kṛtisambhavāditi cenna tulyamiti caivaṃ sādhyatvasādhanatvayorvirodhenaikatra
jñātumaśakyatvāt asiddhāvasyasya hi sādhyatvaṃ, siddhatāvaśāyāṃ tadabhāvāt viddhatādaśāyāñca sādhanatvam
na sāmānābhāvena gotve'pi tasyāprasiddheḥ | pākamātraṃ pakṣaḥ
Linked texts (1)
- Tattvacintāmaṇi — Gaṅgeśa Upādhyāya, Sanskrit