Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 4.15.1

Vācaspatya 4.15.1

Language
Sanskrit

4.15.1

kokile puṃstrī0
rājani0 tasya pakṣiṣu kṛṣṇatvāttathātvam striyāṃ ṅīṣ
7rāle parakavitvake 6 ka samheṃ (kājala sendā) iti ca
pu0rājani0 | 6śanaiścare sedi0 kṛṣṇatvāttasya tathātvam
kalayati savaṃ śu0kala-ac “kālasamayavelāḥstrāta”pā0
nirdeśāt ni0 upadhāīrghaḥ | 11yamarāje 12mahākāle
śive medi0 | 13parameśvare ‘kālo'smi lokakṣayakṛtpravṛddhaḥ” “kālaḥ kalayatāmaham” iti ca gītā “kṛtaḥ
kṛṣṭenaḥ ka laḥ parameho parivattaḥ viṣṇuḥ | “tayobhayo'yaṃ bhagavān kālātmā kālakṛdvibhuḥ” sū0 si0
svanāmakhyāte paratvāparatvadhīhetau nyāyādimatasiddhe
14dravyabhede | tannirūpaṇaṃ kaṇādasūtre upaskāraṭattau ca yathā
‘“aparasminnaparaṃ yugapat ciraṃ kṣipramiti kālaliṅgāni” ka0sū0
“itiśabdo jñānaprakāraparaḥ pratyekamabhisambadhyate tathācāparamiti pratyayo yugapaditipratyayaḥ ciramitipratyayaḥ
kṣipramitipratyayaḥ kālaliṅgānītyarthaḥ | aparasminnaparamityanena parasmin paramityapi draṣṭavyaṃ, tenāyamarthaḥ-bahutaratapanaparispandāntaritajanmati sthavire yuvānamavadhiṃ kṛtyā
'paratvamutpadyate taccāparatvamasamavāyikāraṇasāpekṣam, na ca
rūpādyasamavāyikāraṇaṃ vyabhicārāt layāṇāṃ gandhādīnāṃ
vāyau paratvādyanutpādakatvāt sparśasyāpyaṣṇādibhedena bhinnasya
pratyekaṃ vyabhicārāt na paryātacchandaparimāṇaṃ tathā tasya
vijātīyānārambhakatvāt tapanaparispandānāñca vyadhikaraṇatvāt tadgacchidravyasaṃyoga evāsamavāyikāraṇaṃ pariśiṣyate tacca dravyaṃ piṇḍamārttaṇḍobhayasaṃyuktaṃ vibhu syāt
ākāśasya tatsvabhāvyakalpane kacidapi mūrttabhighātāt