Vacaspatya 4.15.12

4.15.12

svadheti pitaro, devajana iti devajanavido rūpa'mati gandharvāḥ,
gandharvvatyasarasastaṃ yathāyathopāsate tadeva bhavatoti” | taittirīyāśca paṭhanti ‘kṣema dūti vāci, yogakṣemam iti prāṇāpānayorityādi” | parabrahmaṇyyāropitaṃ yadyattattadrūpam
asti tena sarvveṣu hyupāsanayā parameśvaro rūpavānubhavatautiṅgirasyādhikāravato'nayo dhikaraṇayoḥ prapañcitam | evaṃ
ca sati yo yadā yatkarmārabhate sa tadā tatkarmmopayukta
kālātmakasyeśvarasya mūrttimiṣṭadevatārūpeṇānusmaret | ata
eva mantraśāstreṣu nānāvidhāni dhyānānyupadiṣṭāni | loke'pyavidvadgopālāṅgarna sarvvo'pi jana ekaikāṃ devatāṃ svaṃktyā
pūjayati tadetadbhagavānāha “yajante sātvikādevān yakṣarakṣāṃ
si rājasāḥ pretān bhūtagaṇāṃścānye yajante tāmasā janāḥ”
iti tasmā dārabhyamāṇakarmma phalapradona jeṣṭadevatārūponityaḥ
kālaḥ karmmārambheṇa anusmarttavya dūti siddham
atha janyaṃ kālaṃ nirūpayāmaḥ | nanu kālasya janyatve
sati kathaṃ pralaye kālavyavahāraḥ | pralayatvasya janyānadhikarapālarūpatvāt | pralayo'tītaḥ pralayobhāvoti
kālānityatvavādimakṣavāpi samodoṣaḥ | nityasya kālasya
tapanaparispandādyupādhibhiḥ paricchede satyetāvān
kāla iti kāleyattā varṇayitavyā | na ca pralaye
tadupādhayaḥ santi | katastatra kathaṃ pralayakāle iyattāni
rṇayaḥ | atha satkāryavādāmyupagamenopādhayo'pi vāsanā
rūpeṇa santi tarhi kāle'pi tatsamānaṃ, na caitāvatā nityatāprāptiḥ upādhiṣu tadanaṅgaḥkarāt | atha manyase iyatsārahite'pi pralayakāle bahu kālenyetāvāttvāpayogādiyattā vyahriyate | tatopādhyāyatvādivadṛṣṭāntaḥ | yathā kaścinmāṇavakaḥ