Vacaspatya 4.15.13
Vācaspatya 4.15.13
- Language
- Sanskrit
4.15.13
triṃṇadvarṣavayaskādadhyetumupakramya saṃvatsaramadhītyādhyā'pādhyāya
eka triṃśadvarṣavayaska ityadhyayanarahite'pyatote vayasyapādhyāyatvaṃ
vyavaharati | tadvadiyamyāvyavahāraḥ | evaṃ tarhi nena nyāyena
kālarahitapralage kālavyavahāraḥ kiṃ na syāt ? | kālarahitaṃ
ca pralayādikaṃ vasvantātaṃ māṇḍūkyādiśrutayo'bhyupa
gacchanti | tathā ca śrūyate, "yaccānyattrikālātītaṃ tadapyoṅkāra eveti" | prābhākarāścāpūrvasya kālatrayāsaṃsṛṣṭākāñcidavasyāmāhuḥ | tasmātkālaḥ sukhena janyatāṃ sa ca
sāmānyaviśeṣābhyāndvividhaḥ | tasya cobhayavidhasye śvarākhyācintyātmānārdutpattiṃ manurāraha "kālaṃ kālavibhaktiñca
nakṣatrāṇi grahāṃstathā | sṛṣṭiṃ sasarja caivemāṃ khraṣṭumicchannimāḥ prajāḥ" iti | tat yaḥ sāmānyakālaḥ sa viśeṣātugatatvānnadapekṣayā nityo 'ruṇagatyādibhiranumeyo bhūtotpattinimittakāraṇamiti tārkikajyotiṣikādayaḥ pratipedire
tatra jyotiṣikā evamāhuḥ "prabhavaviratibhavyañcānavakhyā
nitāntaṃ viditaparamatattvā yatra te yogino'pi | tamakṛnita nimittaṃ viśvajanmātyayānāmamṛtamamabhibande bhaya haiṃḥ
kālamīśam | guruvavarṣamāsādirūpaḥ samaṃ pravṛttāsu cailakṣṇyādeḥ
kālo'yamanādyantā ngadgabhairanubhīyate khela" iti kālavi
śeṣu ca saṃvatsaraḥ prādhānabhūtaḥ | anye sarvve guṇabhūtāḥ
tathācāruṇa keta ke samāmnāyate "naha va prabhavā kācidayathā syandate yathā | tāṃ nadyobhisamayanti saṅgha, sā na
nirvvarttate | evaṃ nānārūpaguṇānāḥ kālāḥ saṃvatsaraṃ
śritāḥ | aṇaśaśca mahānāśusarve samayayanti tam | sa taiḥ
sabbaiḥ samāviṣṭa ūruḥ san ninyarttate' iti | ayamarthaḥ
Linked texts (1)
- Kālanirṇaya (Kālamādhavīya) — Mādhava, Sanskrit