Pramāṇa · Search · About · API

Vacaspatya 4.15.5

Vācaspatya 4.15.5

Language
Sanskrit

4.15.5

tāni kālosahitānyeka daśa tattva ni sāṃkhyā'saṅkapaścaviṃśatitattvāni ṣor̤iśa viśatyakṣaramāha “nānāvidhadharmmamayo yā jayatīti kāla ksanegādo | bhāvi bhavad
bhūtamayaṃ janayati jagadeva ya kālonaḥ” iti | taṭṭīkākāra
dūtthaṃ vya caṣṭe | “nanveṣa kālo neśā yasyādhiṣṭhitito
'syāgataḥ bata cyāha bhāvibhavadbhūtamayamiti | bhūtādi
rūpeṇa trividhatvāt acetanatvenāsyāvidvatvaṃ siddhamiti
bhāvaḥ | kena kāryeṇāyya vijijñāsyāha “jamayati jagadeva
kālo'taḥ” iti | cirakṣimādipratyayāepādhihāreṇa kakṣa
yattvāditattat kārya' dūti | dūtya pañcaśrutisahakṛtaśaivagamaiḥ
kaṇādapāstasya bādhe sati uttaramīmāṃsāgatahitīyādhyāyaprathamādhikaraṇasyāyeo'nusṭayate tasya ca nyāyasya
saṃpādako śloko "sāṃkhyasmṛtyā'sti saṅkoco na vā vedasamanvaye | dharme vedaḥ sa'manāthaḥ saṅkoco'lpakathayā | pratyacaśrutimūlārthismanvādismṛtibhiḥ smṛtiḥ | amūlā kāpilā
ba'dhyā na saṅkoca 'nayā tataḥ” iti | ayamarthaḥ | māsveda dikaragnihotnādidharmī brahmaṇo jagatkartṛtvaṃ ca pratipādyate | sāṃkhyasmṛtyādistu pradhānasya jagatkāraṇatvaṃ
pratipādyati tatra nayā bhaktyā vedasya saṅkoco'sti na
veti saṃśaye smṛterjagatkā raṇatvamantareṇānavakādyatvāt prābalyaṃ
vedasya tu dharme'pi caritārtha śāddorbalyam | tataḥ pratyattanusāreṇa vedaḥ saṃkucita iti pūrvaḥ pakṣaḥ | pratyattaśrutibhirvahu bhiranugṭahītānmanvādismṛtayo brahmaṇaḥkāraṇatāmācakṣate sāṃkhyāsmṛtistvekā mūlaśūnyā ceti durvalatvāt
saiva bādhyā nāpi nāsti vedasya saṅkoca dūti siddhānta
dūti | atha tākikābhiprāyamaṅgīkuryyantaḥ santu parasya

Linked texts (1)