Vacaspatya 4.15.7

4.15.7

smṛtyādīnāṃ catuṣṭayaṃ saphalam, etaiścaturbhiḥ sauraiṣyādinyanavadṛḍhaṃ pramīyata iti sambandhāryaḥ | nanu ghaṭ‌yādīni
maṇḍalasādhakatve mātropanyastāni na tu kālasādhakatveneti cet maivaṃ, maṇḍalasya sārvajanīnapratyakṣasiddhatvena
tatra ṣaṭ‌yādyanupayogāt, ka lavivakṣayaitat kālanirmātṛkramaṇḍale tānyupanyastāni, tathā ca maṇḍaladvārā
kālaḥ pramīyate | kālavivakṣā cottaramantreṇatisphuṭā
tatrānantaro mantra evāmnāyate, "sūryo marīcimādatta
sarvvamārkūjana dadhi, tasyāḥ pākaviśeṣeṇa vṛtaṃ kālaviśeṣaṇamiti" tasyāyamarthaḥ | bhuvanagataṃ sarvvabhūtajātamadhikṛtyarasanauryapākādibhisrataṭaṭukṇasamarthaṃ marīciṃ sūryyaḥ
svakaroti tatkṛtena bhūtapākabhedena nimeṣādiḥ parārddhaparyantaḥ kālaviśeṣo'sābhiravagato bhavatīti | kālapratipādakāni ca śrutyādīnyudāharāmaḥ | tatra manuḥ "kālaṃ
kālavibhaktiñceti" sṛṣṭirūpakaraṇe kālaṃ vyavajahāra
yājñavalkyo'pi, "āhuḥkālaḥ prakīrttitaḥ 'iti | etanmayākhyeya śrutirudāhārthyām | śrutireṣa 'ṛtaṃ satye vicinoti kālaḥ" iti bahu cāḥ | "ahameva kālonāhaṃ kālasyeti" taittirīyāḥ | "kā ca sandhyā kaya sandhyāyāḥ kāla"
iti sāmagāḥ | yogaśāstre'pi saṃyamaviśeṣodvāraṇādhyānasamādhitrayarūpāryyogino'naṃtārdakālaṃ pratyakṣataḥ paśyantīti'yabhihitam tathā ca pātañjalasūtram "pariṇāmatrayasaṃyamādatītānā gatādijñānamiti” | sākṣipratyakṣamapi,
ahamasmin kāle nivasāmi, ityanubhavasyātasārvvajanīnaḥ | na
cāsau bārhyandriyakaṃtaḥ kālasya rūpārihīnatvāt | nāpi
mānasastārkikairanaṅgīkārāt | nāpyanumānādijanyaḥ