Vacaspatya 4.15.8
Vācaspatya 4.15.8
- Language
- Sanskrit
4.15.8
aparokṣapratyayatvāt | ataḥ sāmagryabhāve'pyaparokṣadarśanātsākṣipratyakṣametadityopaniṣadāmanyante | itihāse'pi
mahābhārate “praharo ghaṭikābhyo ghaṭako ghaṭikādhiko
sa kālaḥ kṛtaśaucebhyaḥ pitṛṇāṃ dattamakṣayya'mati” | purāṇe'pi “anādireva bhagavānkālo'nanto'jaraḥ paraḥ” iti
vihāya paucevāyākhyakāle khakhanajocitām deśaviśeṣebhyaḥ
cīradadhyādiṣaṇmaṣīṣvādikṣānucchiṣiṣetānubhānuśarādikāstviṣece ca samācaranti | tadevamanekapramāṇapramite kāle
pramāṇābhāvakathaścaturthaḥ pakṣaḥ kathamavaguhyeta ? | nāpi
prayojanābhāvāditi pañcamaḥ pakṣo yujyate | tārkikaistāvat sarvotpattinimittakāraṇatvamuktvoditam | loke lakṣyādyupayogaḥ kālaviśeṣasya sarvvavakrā'dabhvyaṃviṣyate | spaṣṭapravedyaprapāṣādyupayogo jyotiḥśāstraprasiddhaḥ | nautathārttakarmopayogastu pradarya yiṣyate | tasmā t śāṃsvamaḍājñāñcalatastvaṃ bhavet ityayaṃ ṣaṣṭhaḥ pakṣaḥ pariśiṣyate | tathāca pāṣā
tmanaḥ khasya buddheraparādhaṃ pugyāśani mādhavācārye samāro
payan kayā vā gilayāna daṇḍyo'si | tadevaṃ kālasya pradhyā
khyātu maśakyatvāccirṣayogamaḥ saphala iti sthitam | nanu
katarakālo'tra nirṇoyate | kiṃ kevalaḥ kālaḥ kiṃ vā
kālakākaḥ | nanu kimityaprasiddhabhāṣayā bhīṣayasi, na
bhīṣayāmyahaṃ kintvāstyeva kalayitavyabhedātkāladvaividhyam
yena prāṇidehādayo'tītavarttamānā'dirūpeṇa kalayitavyāḥ
sa kevalaḥ kālaḥ | sa ca tattvapraka śavyacanena pūrvvam udāhṛtaḥ "kalayati jagadeva kālotaḥ" iti | tādṛśo'pi
kāyotpattisthitivināśakāriṇā yena kalayitavyaḥ sa
Linked texts (1)
- Kālanirṇaya (Kālamādhavīya) — Mādhava, Sanskrit