Vacaspatya 6
Vācaspatya 6
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.1 — 3 parts
6.1.1
a0 yathā| "tataḥ sa kaṇṭhīkkṛta
vyāpi hālāhalaṃ viṣam | abhavatkālakaṇṭhadevaḥ kṛpayā bhūtabhāvanaḥ | tasyāpi darśayāmāsa ślāghyaṃ janmakhalasyaḥ
yaccakāra gale nīlaṃ tacca sādhorvibhūṣaṇam |" 1mayūra 2 halāhale
4 khañjane ca pakṣibhede trikā0 striyāṃ jātitvāt ṅīṣ
teṣāṃ kaṇṭhavarṇatvāt tathātvam | vā kap | dātyūhe pu0strī
kālakanṭaka puṃstrī kālaḥ kand iva kāryati kai-ka | kālaṭor̤ā) jalasarpe | striyāṃ jātitvāt ṅīṣ
kālakarṇī strī kālaḥ kaṅkarṇo'syāḥ ṅīp | alakṣmībhede
"alakṣmīḥ kālakarṇī ca" durā0| sārtheka hrasvaḥ| kālakaṇikā tattārthe hema0 | alakṣmīśabde'nuktastadutpatyādiratvābhidhīyate pādme uttarakhaṇḍe devīṃ prati śivavākyam
"māṃ praṇamya punardevā mamancuḥ kṣīrasāgaram | tasmin
mamathyamāne tu mayā devaiśca bhāvigi ! | jyeṣṭhā devī samutpannā raktastrāgvāsasāvṛtā | utpannā sā'bravīddevān kiṃkarttavyaṃ ? mayeti vai | tāmabravaṃstadā devāḥ sarve devagaṇā
stadā | yeṣāṃ gṛhāntare nityaṃ kalahaṃ saṃpravarttate | tante
sthānaṃ prayacchāmo vāsastatra śubhāgane ! | yasya gehaṃ
kapālānisthaśakeśādicitritam | paruṣaṃ bhāṣate nityaṃ
masatyavṛtavādinaḥ | sandhyākāle ca ye pāpāḥ svapanti
malacetasaḥ | teṣāṃ veśmani saṃtiṣṭha duḥkhadāridradāyinī
kapālakeśabhasmāsthicāṅgārāṇi yatra ha | tat te satataṃ
sthānaṃ bhaviṣyati na saṃśayaḥ | akatvā pādayoḥ śaucaṃ yasyākrāmati dummatiḥ | taṃ bhajasva sadā devi! kuruṣeṇāhatā śvaśam | tṛṣṇāṅkurakapālāśravālukāyasadharmmabhiḥ | dantadhāvana
karttāro bhaviṣyanti narādhamāḥ | ramasva kalinā devi ! teṣāṃ
6.1.2
veśmasu nityaśaḥ | tilapiṣṭañca naktañca kālaṅgiyapuṣṭaśunam
alākaṃ tidurāṅkañca bilvakośātakīphalam | alābūṃ
(varttalām) śrīphalaṃ se vai khādayanti narādhamāḥ | teṣāṃ gṛhe
tava sthānaṃ devi ! dāridryade ! sadā | ityādiśya surāḥ
sarve te jyeṣṭhāṃ kalisakhāmasa" | tasyā uddālakamuninā
saha vivāhādikathā ca pādme 161a0
"samudramathanādutthāni ratnānyāyuḥ surottamāḥ | śreṣṭañca
kaustubhaṃ teṣu viṣṇave pradaduḥ surāḥ | yāvadvastrīcakārāṇau
lakṣmīṃ bhāryārthamātmanaḥ | tāvadvijñāpayāmāsa lakṣmīstaṃ
cakrapāṇinam | lakṣmīrūvāca | vyasaṃskatya kathaṃ jyeṣṭhāṃ
kaniṣṭhā pariṇīyate | tasmānnamāpajānetāmalakṣmīṃ madhusūdana ! | vivāhyodhya māṃ paścādeva dharmmaḥ sanātanaḥ
tasmāttu dharmmavyatikramaṃ na kuryyā madhusūdana ! | iti tadvacanaṃ śrutvā sa viṣṇurlokabhāvanaḥ | uddālakāya munaye sudīrgha
tapase tadā | āptavākyānurodhena tāmalakṣmīṃ dadau kila
sthūloṣṭhīṃ śukadaśanāṃ virūpāṃ bibhratīṃ tanum | khaḍdāraktanayanāṃ rūkṣapaṅkadhiroruhām | sa munirnivviṣṇuvākyāttāmaṅgīkṛtya samānayat | vedadhvaniśravaṇāvṛttāntāmathābhāsa dharmmavit | homadhūmasugandhāñcaṃ vedaghoṣeṇa nāditam | āśramaṃ taṃ vilokyātha vyathitā sā'bravīdidam
jyeṣṭhovāca | na hi vāso'nurūpo'yaṃ vedadhvaniyuto mama
nāttrāgamiṣye bho brahman ! nayasyānyata māṃ munen ! uddālaka uvāca | kathaṃ nāyāsi kiñcāt ? varjate samataṃ taya
tava yogyā ca vasatiḥ kā bhavettadvadasva mām | jyeṣṭhovāca
vedadhvanirbhaveku yasmannatithīnāñca pūjasam | yatradānādikaṃ yatra naiva tatra vadāmyaham | parasparānurāgeṇa dāmpatyaṃ
6.1.3
yatna vidyate | pitṛdevācanaṃ yatra tattra naiva vadāmyaham
dānaśīle na vidyate paradravyāpahāriṇaḥ | paradāraratā
yatra tattra sthāne ratirmama | dṛṣṭasajjanaviprāṇāṃ yatra
syādavamānanam | niṣṭhuraṃ bhāṣaṇaṃ yattra tattra samyagvasāmyaham | sūta uvāca | iti tadvacanaṃ śrutvā vimanā
vadano'bhavat | uddālakastatovākyaṃ tāmalakṣmīsuvāca ha
uddālaka uvāca | aśvatthavṛkṣamūle'smin alakṣmi ! adhyatāṃ kṣaṇam | āśramasthānamālokya yāvadāyāsryahaṃ punaḥ
sūta uvāca | iti tāṃ tatra saṃsthāpya jagāmoddālako
muniḥ | pratīkṣantī ciraṃ tatra yadā na taṃ dadarśa sā
tadā ruroda karuṇaṃ bhartustyāgena duḥkhitā | tattasyāḥ
kranditaṃ lakṣmīrvaikuṇṭhabhavane'śṭaṇot | tadā vijñāpayāmāsa
viṣṇuṃ haddinnamānasā | lakṣmīrūvāca | svāmin ! maṅgaginī jyeṣṭhā svāmityāgena duḥkhitā | tāmāśvāsayituṃ
yāhi kṛpābho ! yadyahaṃ priyā | sūta uvāca | lakṣmyā sahatato viṣṇustatrāgāt kṛpānvitaḥ | āśvāsayada
lakṣmīṃ tāmidaṃ vākyamathābravīt | viṣṇuruvāca | aśvattha
vṛkṣamāsādya sadā'lakṣmi ! sthirā bhava | mamāṃśasambhavo
hyeṣa hyāvāsaste mayā kṛtaḥ | manvāre sadā nūnaṃ lakṣmī
ratnāgamiṣyati | asṣṭaśyo'sau bhavedvakṣātu mandavāraṃ vinā
kila"
dīpāvvitāmāvasyāyāṃ tatpūjāvidhānaṃ manvatiṅgāt
yathā "alakṣmīsta' kuruṣveti kṛtasthitsyānavāsini !
kālakṛta pu0 kālaḥ kṛtoyena
6.270
sūrye śabdaratnā0 kālo'dhikrapaḥ kṛto yasya | kṛtāvardhike 2 byādhibhede | "kāle
kālakṛto'nyena phalabhogyona naśyati” yājña0
Linked texts (1)
- Vācaspatya — Vācaspatimiśra, Sanskrit