Pramāṇa · Search · About · API

Vandyaghatiya 1

Vandyaghaṭīyā 1

Language
Sanskrit

1.1

“atha ṭīkāsarvasvaṃ daśaṭīkāvit karotyamarakośe
śrīmatsarvānando vandyaghaṭīyārttiharaputraḥ ||”
“trīṇi vyākaraṇānyadhītya sakalaṃ sāhityamālokya ca
prājñādhyāpakabhāṣitāni hṛdaye nyasyākṛtedaṃ sa hi
prājñenānu sanātanena bahuśaḥ pratyakṣaraṃ śodhitaṃ
jijñāsā yadi śabdavartmani tadā cainat samālocyatām ||”
vandyaghaṭīyasarvānando'marakośasya svakālasuprasiddhāsu daśasu ṭīkāsvaparitoṣādidaṃ ṭīkāsarvasvābhidhānaṃ vyākhyānaṃ praṇītavān; sa hi asyopoddhāta
itthamāha—
“atha ṭīkāsarvasvaṃ daśaṭīkāvit karotyamarakośe
śrīmansarvānando vandyaghaṭīyārtiharaputraḥ ||”
iti
asya mahāprayatnaniṣpannatvaṃ guṇavattvaṃ ca
“trīṇi vyākaraṇānyadhītya sakalaṃ sāhityamālokya ca
prājñādhyāpakabhāṣitāni hṛdaye nyasyākṛtaidaṃ sa hi
prājñenānusanātanena bahuśaḥ pratyakṣaraṃ śodhitaṃ
jijñāsā yadi śabdavartmani tadā cetat samālocyatām ||”
ityāsmin granthāntimapadye spaṣṭamuktam
vargāvasāne ‘vandyaghaṭīyasarvānandakṛtau ṭīkāsarvasve’ iti sarvānando
vandyaghaṭīyapadena viśeṣitaḥ | vandyaghaṭīyaśca sa bhavitumarhaḥ, yo vandyaghaṭyāṃ
nāma nagare grāme vā bhavaḥ | tamamaṃ vandyaghaṭīyavyapadeśaṃ vaṅgadeśaprasiddhena vānāñjevyapadeśena sambaddhaṃ kalikātābhijano mahāmahopādhyāyaḥ śrīharaprasādaśāstrī
(em. e.) manyata iti 1893—94 tamavarṣīyāyāṃ madagrouprapukrīyasaṃskṛtadrami
lagranthānveṣaṇanivedanāyāṃ dvitīyapustakasya 335 tame pṛṣṭhe varṇitam
ṭīkāsarvasvasya praṇayanasamayastu 1159 tamakraistābdatulyaḥ 1082
tamaḥ śakābda iti, 4261 tamaḥ kalisaṃvatsara iti ca sarvānandaḥ svayameva
nivedayati, yasmāt sa kālavarga ‘daive yugasahasre dve brāhmaḥ’ (ślo0 21) iti
ślokavyākhyāyām
“idānīṃ caikāśītivarṣādhikamaṣṭaśakaparyanyena (1081) śakābdakālena
ṣaṣṭivarṣādhikadvicatvāriṃśacchatāni (4260) kalisandhyāyā bhūtāni”
yasya jñānadayāsindhoragādhasyānaghā guṇāḥ
sevyatāmakṣayo dhīrāḥ ! sa śriyai cāmṛtāya ca

1.2

samāhṛtyānyatantrāṇi saṃkṣiptaiḥ pratisaṃskṛtaiḥ
sampūrṇamucyate vargairnāmaliṅgānuśāsanam

1.3

prāyaśo rūpabhedena sāhacaryācca kutracit
strīpunnapuṃsakaṃ jñeyaṃ tadviśeṣavidheḥ kvacit

1.4

bhedākhyānāya na dvandvo naikaśeṣo na saṅkaraḥ
kṛto'tra bhinnaliṅgānāmanuktānāṃ kramādṛte

1.5

triliṅgyāṃ triṣviti padaṃ mithune ca dvayoriti
niṣiddhaliṅgaṃ śeṣārthaṃ tvantāthādi na pūrvabhāk

1.6

svaravyayaṃ svarganākatridivatridaśālayāḥ
suraloko dyaudivau dve striyāṃ klīve triviṣṭapam

1.7

“naraṃ ca nārāyaṇameva cādau svataḥ sutau dvau janayāmbabhūva”
“bhvādā vaḥ pavargīyo vārdhivandativahniṣu
baṃhibṛṃhibadhobandivāhlambyambikṣumbiṣu
bahtau behatau caiva kavatau rambatau tathā
klībiśīvaticaskeṣu kumbilumbyorbudhidvaye
sthairyye bade biṭe śabde barṭai ca paribhāṣaṇe
balatau syād vaṇe cauṣṭhyaḥ prāṇane balatāvapi
brūñyekasminnadādau syād budhibistyorbusau śyani
tudādau bilatāveva brīvabhrātyoḥ kriyādiṣu
srambe pambe bṛhe śulye syāt kumbilubitumbiṣu
(va ? brū) sabarhayorbaste ca prāṇanārthe bhaved bale.
amarā nirjarā devāstridaśā vibudhāḥ surāḥ
suparvāṇaḥ sumanasastridiveśā divaukasaḥ

1.8

āditeyā diviṣado lekhā aditindanāḥ
ādityā ṛbhavo'svapnā amartyā amṛtāndhasaḥ

1.9

barhirmukhāḥ kratubhujo gīrvāṇā dānavārayaḥ
vṛndārakā daivatāni puṃsi vā devatāḥ striyām

1.10

ādityaviśvavasavastuṣitābhāsvarānilāḥ
mahārājikasādhyāśca rudrāśca gaṇadevatāḥ

1.11

vidyādharo'psaroyakṣarakṣogandharvakinnarāḥ
piśāco guhyakaḥ siddho bhūto'mī devayonayaḥ

1.12

asurā daityadaiteyadanujendrāridānavāḥ
śukraśiṣyā ditisutāḥ pūrvadevāḥ suradviṣaḥ

1.13

sarvajñaḥ sugato buddho dharmarājastathāgataḥ
samantabhadro bhagavān mārajillokajijjinaḥ

1.14

ṣaḍabhijño daśabalo'dvayavādī vināyakaḥ
munīndraḥ śrīghanaḥ śāstā muniḥ
śākyamunistu yaḥ

1.15

sa śākyasiṃhaḥ sarvārthasiddhaḥ śauddhodaniśśva saḥ
gautamaścārkabandhuśca māyādevīsutaśca saḥ

1.16

brahmātmabhūḥ surajyeṣṭhaḥ parameṣṭhī pitāmahaḥ
hiraṇyagarbho lokeśaḥ svayaṃbhūścaturānanaḥ

1.17

dhātābjayonirvihiṇo viriñciḥ kamalāsanaḥ
sraṣṭā prajāpatirvedhā vidhātā viśvasṛgvidhiḥ

1.18

viṣṇurnārāyaṇaḥ kṛṣṇo vaikuṇṭho viṣṭaraśravāḥ
dāmodaro hṛṣīkeśaḥ keśavo mādhavaḥ svabhūḥ

1.19

daityāriḥ puṇḍarīkākṣo govindo garuḍadhvajaḥ
pītāmbaro'cyutaḥ śārṅgī viṣvakseno janārdanaḥ

1.20

upendra indrāvarajaścakrapāṇiścaturbhujaḥ
padmanābho madhuripurvāsudevastrivikramaḥ

1.21

devakīnandanaḥ śauriḥ śrīpatiḥ puruṣottamaḥ
vanamālī balidhvaṃsī kaṃsārātiradhokṣajaḥ

1.22

viśvambharaḥ kaiṭabhajid vidhuḥ śrīvatsalabelled: [vatsa]lāñchanaḥ
vasudevo'sya janakaḥ sa evānakadundubhiḥ

1.23

balabhadraḥ pralambaghno baladevo'cyutāgrajaḥ
revatīramaṇo rāmaḥ kāmapālo halāyudhaḥ

1.24

nīlāmbaro rauhiṇeyastālāṅko musalī halī
saṅkarṣaṇaḥ sīrapāṇiḥ kālindībhedano balaḥ

1.25

madano manmatho māraḥ pradyumno mīnaketanaḥ
kandarpo darpako'naṅgaḥ kāmaḥ pañcaśaraḥ smaraḥ

1.26

sambarārirmanasijaḥ kusumèṣurananyajaḥ
puṣpadhanvā ratipatirmakaradhvaja ātmabhūḥ

1.27

brahmasūrviśvaketuḥ syāt
aniruddha uṣāpatiḥ
lakṣmīḥ padmālayā padmā kamalā śrīrharipriyā

1.28

śaṅkho lakṣmīpateḥ pāñcajanyaḥ
cakraṃ sudarśanam
kaumodakī gadā khaṅgo nandakaḥ kaustubho maṇiḥ

1.29

garutmān garuḍastārkṣyo vainateyaḥ khageśvaraḥ
nāgāntako viṣṇurathaḥ suparṇaḥ pannagāśanaḥ

1.30

śambhurīśaḥ paśupatiḥ śivaḥ śūlī maheśvaraḥ
īśvaraḥ śarva īśānaḥ śaṅkaraścandraśekharaḥ

1.31

bhūteśaḥ khaṇḍaparaśurgirīśo giriśo mṛḍaḥ
mṛtyuñjayaḥ kṛttivāsāḥ pinākī pramathādhipaḥ

1.32

ugraḥ kapardī śrīkaṇṭhaḥ śitikaṇṭhaḥ kapālabhṛt
vāmadevo mahādevo virūpākṣastrilocanaḥ

1.33

kṛśānuretāḥ sarvajño dhūrjaṭirnīlalohitaḥ
haraḥ smaraharo bhargastryambakastripurāntakaḥ

1.34

gaṅgādharo'ndhakaripuḥ kratudhvaṃsī vṛṣadhvajaḥ
vyomakeśo bhavo bhīmaḥ sthāṇū rudra umāpatiḥ

1.35

kapardo'sya jaṭājūṭaḥ
pināko'jagavaṃ dhanuḥ
pramathāḥ syuḥ pāriṣadāḥ
brāhmatyādyāstu mātaraḥ

1.36

vibhūtirbhūtiraiśvaryamaṇimādikamaṣṭadhā
umā kātyāyanī gaurī kālī haimavatīśvarā

1.37

śivā bhavānī rudrāṇī śarvāṇī sarvamaṅgalā
aparṇā pārvatī durgā mṛḍānī caṇḍikāmbikā

1.38

vināyako vighnarājadvaimāturagaṇādhipāḥ
apyekadantaheramba lambodara gajānanāḥ

1.39

kārttikeyo mahāsenaḥ śarajanmā ṣaḍānanaḥ
pārvatī nandanaḥ skandaḥ senānīragnibhūrguhaḥ

1.40

bāhuleyastārakajid viśākhaḥ śikhivāhanaḥ
ṣāṇmāturaḥ śaktidharaḥ kumāraḥ krauñcadāraṇaḥ

1.41

indro marutvān maghavā viḍaujāḥ pākaśāsanaḥ
vṛddhaśravāḥ sunāsīraḥ puruhūtaḥ purandaraḥ

1.42

jiṣṇurlekavarṣabhaḥ śakraḥ śatamanyurdivaspatiḥ
sutrāmā gotrabhid vajrī vāsavo vṛtrahā vṛṣā

1.43

vāstoṣpatiḥ surapatirbalārātiḥ śacīpatiḥ
jambhabhedī harihayaḥ svārāṇanamucisūdanaḥ

1.44

saṃkrandano duścyavanasturāṣāṇmeghavāhanaḥ
ākhaṇḍalaḥ sahasrākṣa ṛbhukṣāḥ
tasya tu priyā

1.45

pulomajā śacīndrāṇī
nagarī tvamarāvatī
haya uccaiḥśravāḥ sūto mātalirnandanaṃ vanam

1.46

syāt prāsādo vaijayantaḥ
jayantaḥ pākaśāsaniḥ
airāvato'bhramātaṅgairavaṇābhramuvallabhāḥ

1.47

hlādinī vajramastrī syāt kuliśaṃ bhiduraṃ paviḥ
śatakoṭiḥ svaruḥ śambo dambholiraśanirdvayoḥ

1.48

vyomayānaṃ vimāno'strī
nāradādyāḥ surarṣayaḥ
syāt sudharmā devasabhā
pīyūṣamamṛtaṃ sudhā

1.49

mandākinī viyadgaṅgā svarṇadī suradīrghikā
meruḥ sumerurhemādrī ratnasānuḥ surālayaḥ

1.50

pañcaite devataravo mandāraḥ pārijātakaḥ
santānaḥ kalpavṛkṣaśca puṃsi vā haricandanam

1.51

sanatkumāro vaidhātraḥ
svarvaidyāvaśvinīsutau
nāsatyāvaśvinau dasrāvāśvineyau ca tāvubhau

1.52

striyāṃ bahuṣvapsarasaḥ svarvaiśyā urvaśīmukhāḥ
hāhā hūhūścaivamādyā gandharvāstridivaukasām

1.53

agnivaiśvānaro vahnirvītihotro dhanañjayaḥ
kṛpīḍayonirjvalano jātavedāstanūnapāt

1.54

barhiḥ śuṣmā kṛṣṇavartmā śociṣkeśa uṣarbudhaḥ
āśrayāśo bṛhadbhānuḥ kṛśānuḥ pāvako'nalaḥ

1.55

rohitāśvo vāyusakhā śikhāvānāśuśukṣaṇiḥ
hiraṇyaretā hutabhug dahano havyavāhanaḥ

1.56

saptārcirdamunāḥ śukraścitrabhānurvibhāvasuḥ
śucirappittam
aurvastu bāḍavo vaḍavānalaḥ

1.57

vahnerdvayorjvālakīlāvarcirhetiśikhā striyām
triṣu sphuliṅgo'gnikaṇaḥ
santāpaḥ sañjvaraḥ samau

1.58

dharmarājaḥ pitṛpatiḥ samavartī parettarāṭ
kṛtānto yamunābhrātā śamano yamarāḍ yamaḥ

1.59

kālo daṇḍadharaḥ śrāddhadevo vaivasvato'ntakaḥ
rākṣasaḥ kauṇapaḥ kravyāt kravyādo'srapa āśaraḥ

1.60

rātriścaro rātricaraḥ karburo nikaṣātmajaḥ
yātudhānaḥ puṇyajano nairṛto yātu rakṣasī

1.61

pracetā varuṇaḥ pāśī yādasāṃpatirappatiḥ
śvasanaḥ sparśano vāyurmātariśvā sadāgatiḥ

1.62

pṛṣadaśvo gandhavaho gandhavāhānilāśugāḥ
samīramārutamarujjagatprāṇasamīraṇāḥ

1.63

nabhasvadvātapavanapavamānaprabhañjanāḥ
prāṇāpānasamānodānavyānāḥ pañca vāyavaḥ

1.64

śarīrasthā ime
raṃhastarasī tu rayaḥ syadaḥ
javaḥ
atha śīghraṃ tvaritaṃ laghu kṣipramaraṃ drutam

1.65

satvaraṃ capalaṃ tūrṇamavilambitamāśu ca
satatānāratāśrāntasantatāviratāniśam

1.66

nityānavaratājasramapi
athātiśayo bharaḥ
ativelabhṛśātyarthātimātrodgāḍhanirbharam

1.68

tīvraikāntanitāntāni gāḍhabāḍhadṛḍhāni ca
klībe śīghrāyasattve syāt triṣveṣāṃ sattvagāmi yat
kuberastryambakasakho yakṣarāḍ guhyakeśvaraḥ
manuṣyadharmā dhanado rājarājo dhanādhipaḥ

1.69

kinnareśo vaiśravaṇaḥ paulastyo naravāhanaḥ
yakṣaikapiṅgailivilaśrīdapuṇyajaneśvarāḥ

1.70

asyodyānaṃ caitrarathaṃ putrastu nalakūbaraḥ
kailāsaḥ sthānamalakā pūrvimānaṃ tu puṣpakam

1.71

syāt kinnaraḥ kimpuruṣasturaṅgavadano mayuḥ
nidhirnā śevadhiḥ
bhedāḥ śaṅkhapadmādayo nidheḥ

Linked texts (12)