Amarakosha 10.15
Vandyaghaṭīyā 10.15
- Language
- Sanskrit
10.15
vaḍiśadvayaṃ baḍiśe | baḍiṃ vaḍikāṃ grathitāṃ śyatīti baḍiśam | 'śo tanūkaraṇe' | 'āto'nupasarge kaḥ' (3. 2. 3) | strī (tva) vivakṣāyāṃ gaurāditvād ṅīṣ | baḍiśī | matsyavedhanam | karaṇe lyuṭ ||
pṛthuromāṣṭakaṃ matsye | pṛthu roma valkallamasyāsau pṛthuromā | nāntaḥ | matsyatvāviśeṣādalomake'pi pravṛttiḥ | jhaṣa iti | 'kaśa ṇiṣa jhaṣa jaṣa riṣa hiṃsāthāḥ' | pacādyac | “pāṇinīyapratyāhāra iva mahāprāṇajhaṣāśliṣṭo jhaṣālaṅkṛtaśca” [samudraḥ] ityāścaryamañjarī | matsya iti | 'madī harṣe' | 'ṛtantyañjivanyañjapimadyatyājikuyukṛśibhyo'ṅgijyatujalijiṣujiṣṇu jisnunyanyithinulyaśā sānukaḥ' (u0 4. 2)
ityanena syanpratyayaḥ | striyāṃ gaurādiṅīṣ | ‘sūryatiṣya—’ (6. 4. 149) ityādinā ‘matsyasya ṅyāṃ ceti vaktavyam’ (vā0 6. 4. 149) iti yalope matsī iti bhavati | mīna iti | ‘māṅ māne | ‘phenamīnau’ (u0 3. 3) ityanena nan antasya ca ītvam | vaisāriṇa iti | ‘sṛ gatau’ | grahāditvād ṇiniḥ | visārī | tataḥ svārthe ‘visāriṇo matsye’ (5. 4. 16) ityaṇ | ‘inaṇyanapatye’ (6. 4. 164) iti prakṛtibhāvād ‘nastaddhite’ (6. 4. 144) iti ṭilopo na bhavati | aṇḍād jātaḥ aṇḍajaḥ | visāra iti | ‘vyādhimatsyabaleṣūpasaṅkhyānam’ (vā0 3. 3. 17) iti sṛterghañ | śakalaṃ valkalaṃ, tadyogāt śakalī | ata iniḥ | ‘śakalaṃ valkale'rdhe ca’ iti tālavyādāvajayaḥ ||
Linked texts (1)
- Nāmaliṅgānuśāsana (Amarakośa) — Amarasiṃha, Sanskrit