<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Gemology](https://indike.org/pramana/in.art.ratna) › [Manimala](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala) › 1

# Manimala 1

Maṇimālā 1

- **Language:** Sanskrit

### [1.1](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.1)

maṇimālā  
maṅgalācaraṇam  
ajñānadhvāntahantrī vidhivirigiriśaiḥ stūyamānā praśāntā  
śvetāmbhoje vasantī himakarasuruciḥ śvetabhūṣāvṛtā yā  
vīṇādaṇḍaṃ dadhānā kabhu dṛr̤hamamalaṃ pustakaṃ vibhratī tāṃ  
vande vāṇīṃ prasannā pariharati yathājātatāṃ śaṃ dadāti  
mūlam  
ratna' nidhārayet koṣa maṇauṣasañcayaṃ  
sadratnānāmato jātiṃ guṇaṃ teṣāṃ parīkṣayet

### [1.2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.2)

sukhadā maṇayaḥ śuddhā duḥkhadā doṣaśālinaḥ  
ato maṇīnāṃ vakṣyāmi lakṣaṇādīni tattvataḥ

### [1.3](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.3)

tatrādau ratnajātayaḥ  
vajramuktāgomedasapadmarāgāḥ samarakaṃtāḥ proktāḥ  
apicandranīlamaṇivaravaiṭryyāśca puṣyarāgāśca

### [1.4](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.4)

karketanaṃ sapulakaṃ rudhirākhyasamanvitaṃ tathā sphaṭikaṃ  
vidrumamaṇiśca yatnāduddiṣṭaṃ saṃgrahe tajjñaiḥ

### [1.5](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.5)

mūlam  
ākṛtivarṇai prathamaṃ guṇadoṣe tatphalaṃ parīkṣā ca  
mūlyañca ratnakuśalairvijñeyaṃ sarvvaratnānāṃ

### [1.6](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.6)

kulagneṣūpajāyante yāni cāpahate'hani  
doṣaistānyupayujyante hīyante guṇasampadā

### [1.7](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.7)

parīkṣā pariśuddhānāṃ ratnānāṃ pṛthivībhujā  
dhāraṇaṃ saṃgrahvo vāpi kāryyaḥ śriyamabhīpsatā

### [1.8](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.8)

śāstrajñāḥ kuśalāścāpi ratnabhājaḥ parīkṣakāḥ  
ta eva mūlyamācāyāśvettāraḥ parikalpitāḥ

### [1.9](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.9)

ratnānāṃ guṇadoṣaprabhāvato janānāmiṣṭāniṣṭe bhavitumarhata iti prakaṭīkarttuṃ  
atraiva syamantakopākhyānamuddhṛtam  
mūlam  
syamantakopākhyānam  
anamitrānnighnaḥ nighnasya prasenastrājitau | tasya ca satrājitasya bhagavānādityaḥ sakhā abhavat

### [1.10](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.10)

ekadā tu ambhoghestīrasaṃśrayaḥ sūryaṃ satrājitastuṣṭāva  
tanmanaskatayā ca bhāsvānabhiṣṭyamāno'gratastasya tasthau | aspaṣṭamūrttidharaṃ cainamālokya satrājitaḥ sūryyamāha yathaiva vyomni  
tvāṃ vahnipiṇḍopamamahampaśyaṃ tathaivādyāgrato gatamapyatra na  
kiñcidbhagavatā prasādīkṛtaṃ viśeṣamupalakṣayāmi

### [1.11](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.11)

mūlam  
ityevamukte (bhagavatā) sūryyeṇa nijakaṇṭhādunmucya syamantakanāmā maṇiravatāryya ekānte nyastaḥ| tatastamātāmroḍyūlahrasvavapuṣaṃ īṣadāpiṅgala nayanamādityamadrākṣīt| kṛtapraṇipātastavādikaśca satrājitamāha bhagavān varamasmatto'bhimataṃ  
vṛṇīṣveti| sa ca tadeva maṇiratnamayācata| sa cāpi tasmai tat  
dattvā viyati svaṃ dhiṣṇyamāruroha

### [1.12](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.12)

satrājito'pi amalamaṇiratnasanāthakaṇṭhatayā sūryya iva  
tejobhiraśeṣadigantarāṇyudbhāsayan dvārakāṃ viveśa

### [1.13](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.13)

mūlam  
dvārakāvāsijanapadastu tamāyāntamavekṣya bhagavantamanādipuruṣaṃ puruṣottamaṃ avanibhārāvatāraṇāyāṃśena mānuṣarūpadhāriṇaṃ praṇipatyāha bhagavan ! bhagavantamayaṃ nūnaṃ draṣṭumāyātyādityaḥ| ityākarṇya prahasya ca tānāha bhagavān nāyamādityaḥ  
satrājito'yamādityadattaṃ syamantakākhyaṃ mahāmaṇiṃ bibhradattropāyāti| tadenaṃ viśrabdhāḥ paśyata ityuktāste yayuḥ

### [1.14](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.14)

sa ca taṃ syamantakākhyaṃ mahāmaṇimātmaniveśane cakre

### [1.15](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.15)

pratidinañca tanmaṇiratnapravaramaṣṭau kaṇṇakabhārān sruvati

### [1.16](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.16)

mūlam  
tatprabhāvācca sakalasyaiva rāṣṭrasya upasargā anāvṛṣṭivyālāgnicauradurbhikṣādibhayaṃ na bhavati

### [1.17](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.17)

acyuto'pi tadratnamugrasenasya bhūpateryogyametaditi lipsāmañcakre gotrabhedabhayācca śakto'pi na jahāra

### [1.18](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.18)

satrājito'pyacyuto māmetat yāciṣyatītyavagataratnalobhaḥ  
svabhrātre prasenāya tadratnaṃ dattavān

### [1.16-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.16-2)

mūlam  
tacca śucinā dhriyamāṇamaśeṣasuvarṇasrāvādikaṃ guṇamutpādayati anyathā ya eva dhārayati tameva hantīti| asāvapi prasenaḥ syamantakena kaṇṭhāsaktenāśvamāruhyāṭavyāṃ mṛgayāmagacchat| tatra ca siṃhāt badhamāpa| sāśvañca taṃ nihatya  
siṃho'pyamalamaṇiratnamāsyāgreṇādāya gantumudyataḥ ṛkṣādhipatinā jāmbavatā dṛṣṭo ghātitaśca| jāmbavānapyamalaṃ tanmaṇiratnamādāya khabilaṃ praviveśa sukumārakasaṃjñāya ca bālakāya  
krīr̤anamakarot

### [1.20](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.20)

mūlam  
anāgacchati ca tasmin prasene kṛṣṇo maṇiratnamabhilaṣitavān na ca prāptavān nūnametadasya karmma nānyena praseno  
hanyata dūtyakhila eva yadulokaḥ parasparaṃ karṇārkarṇya kathayat

### [1.21](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.21)

viditalokāpavādavṛttāntaśca bhagavān yadusainyaparivāraḥ  
prasenāśvapadvīmanusasāra dadarśa cāśvasametaṃ prasenaṃ nihataṃ  
siṃhena| akhilajanapadamadhye siṃhapadadarśanakṛtapariśuddhiḥ siṃhapadamanvasasāra

### [1.22](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.22)

mūlam  
ṛkṣavinihatañca siṃhamapyalpe bhūmibhāge dṛṣṭvā tataśca tadratnagauravādṛkṣasyāpi padānyanvayayau | giritaṭe ca sakalameva  
yadsainyamavasthāpya tatpadānusārī ṛkṣavilaṃ praviveśa | arddhapraviṣṭaśca dhātryāḥ sukumārakasamullāpayantyā vāṇīṃ śuśrāva

### [1.23](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.23)

siṃhaḥ prasenamavadhīt siṃho jāmbavatā hataḥ  
sukumāraka mā rodīstava hyeṣa syamantakaḥ

### [1.24](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.24)

mūlam  
ityākarṇya labdhasyamantakodanto'ntaḥpraviṣṭaḥ kumārakakrīr̤anakīkṛtañca dhātrīhaste tejobhirjvalyamānaṃ syamantakaṃ  
dadarśa

### [1.25](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.25)

tañca syamantakābhilāṣacakṣuṣamapūrvaṃ puruṣamāgatamavekṣya  
dhātrī trāhi trāhīti vyājahāra

### [1.26](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.26)

tadārttanādaśravaṇānantarañcāmarṣapūrṇahṛdayaḥ sa jāmbavanājagāma tayośca parasparaṃ yudhyatordvayoryuddhamekaviṃśatidinānyabhavat  
mūlam  
te ca yadusainikāstatra saptāṣṭa dināni tanniṣkrāntimudīkṣyamāṇāstasthuḥ| aniṣkrāmamāṇe ca madhuripau asāvavaśyamatra vile'tyantanāśamāpto bhaviṣyatyanyathā tasya kathametāvanti dināni śatrujaye vyākṣepo bhavatīti kṛtādhyavasāyā  
dvārakāmāgatya hataḥ kṛṣṇa iti kathayāmāsuḥ

### [1.27](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.27)

tadbāndhavāśca tatkālocitamakhilamuparatakriyākalāpaṃ  
cakruḥ

### [1.28](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.28)

tacca cāsya yudhyamānasyātiśraddhādattaviśiṣṭapātropayuktānnatoyādinā kṛṣṇasya balaprāṇapuṣṭirabhūt

### [1.26-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.26-2)

mūlam  
itarasyānudinamatigurupuruṣabhidyamānasyātiniṣṭhuraprahārapīḍitākhilāvayavasya nirāhāratayā balahāniḥ| nirjitaśca  
bhagavatā jāmbavān praṇipatyāha, surasurayakṣagandharvvarākṣasādibhirapyakhilairbhagavān na jetuṃ śakyaḥ kimutāvanigocarairalpavīryyairnarāvayavabhūtaiśca tiryyagyonyanusṛtibhiḥ kiṃ punarasandigdhairavaśyaṃ bhagavato'smatsvāmino nārāyaṇasya sakalajagatparāyaṇasyāṃśena bhagavatā bhavitavyamityuktaḥ

### [1.30](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.30)

mūlam  
tasmai bhagavānakhilamavanibhārāvatāramācacakṣe

### [1.31](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.31)

prītyā'ṅgitakaratalasparśane na cainamapagatayuddhakhedaṃ cakāra

### [1.32](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.32)

sa ca praṇipatyainaṃ punarapi prasādya jāmbavatīṃ nāma kanyāṃ  
gṛhāgamanāghryabhūtāṃ grāhayāmāsa

### [1.33](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.33)

syamantakamaṇimapyasau praṇipatya tasmai pradadau | acyuto'pyatipraṇatāt tasmādagrāhyamapi tanmaṇiratnamātmaśodhanāya  
jagrāha

### [1.34](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.34)

mūlam  
saha jāmbavatyā dvārakāmājagāma | bhagavadāgamanodbhūtaharṣotkarṣasya dvārakāvāsijanasya kṛṣṇāvalokanānukṣaṇamevātipariṇatavayaso'pi navayauvanamivābhavat | ānakadundubhiśca  
diṣṭyādiṣṭyeti ca sakalayādavāḥ striyaśca sabhājayāmāsuḥ

### [1.35](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.35)

bhagavānapi yathānubhūtamaśeṣayādavasamāje yathāvadācacakṣe  
syamantakañca satrājitāya dattvā mithyābhiśastiviśuddhimavāpa  
jāmbavatīñcāntaḥpure niveśayāmāsa | satrājito'pi mayāsyābhūtamalinamāropitamiti jātasantrāsaḥ svasutāṃ satyabhāmāṃ  
bhagavate bhāryyāṃ dadau

### [1.36](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.36)

mūlam  
tāñcākrūrakṛtavarmāśatadhanvapramukhā yādavāḥ pūrvvaṃ varayāmāsuḥ  
tatastatpradānādavajñātamātmānaṃ manyamānāḥ satrājite vairānabandhaṃ cakruḥ | akrūrakṛtavarmmāpramukhāsta śatadhanvānamūcuḥ ayamatidurātmā satrājito yo'smābhirbhavatā cābhyarthito'pyātmajāmasmān bhavantaṃ cāvigaṇayya kṛṣṇāya dattavān | tadala manena  
jīvatā, ghātayitvainaṃ tanmahāratnaṃ tvayā kiṃ na gṛhyate  
vayamapyabhyupapatsyāmaḥ yadyacyutastavāpi vairānūbandhaṃ kariṣyatīti

### [1.37](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.37)

mūlam  
evamuktastathetyasāvapyāha | jatugṛhadagdhānāñca pāṇḍunandanānāṃ viditaparamārtho'pi bhagavān duryyodhanaprayatnaśaithilyārthaṃ kṛtyakaraṇāya bāraṇāvataṃ gataḥ

### [1.38](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.38)

gate ca tasmin suptameva satrājitaṃ śatadhanvā jaghāna  
maṇiratnañcādade | pitṛvadhāmarṣapūrṇā ca satyabhāmā śīghraṃ syandanamārūr̤hā vāraṇāvataṃ gatvā bhagavate'haṃ pratipāditeti accāntimatā śatadhanvanā asmatpitā vyāpāditaḥ tacca syamantakamaṇiratnamapahṛtaṃ | tadiyamasyāvacchāsanā | tadālocya yadatra  
yuktaṃ tat kriyatāmiti kṛṣṇamāha

### [1.36-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.36-2)

mūlam  
tayā caivamuktaḥ parituṣṭāntaḥkaraṇo'pi kṛṣṇaḥ satyabhāmāmamarṣatāmralocanaḥ prāha satye ! mamaiṣāvahāsanā nāhametāṃ  
tasya durātmanaḥ sahiṣye | nahyanullaṅghya varapādapaṃ tatkṛtanīḍāśrayiṇo vihaṅgā vadhyante

### [1.40](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.40)

tadalamatyarthamamunāssatpurataḥ śokapreritavākyaparikareṇa  
ityuktvā dvārakāmabhyetya baladevamekānte vāsudevaḥ prāha mṛgayāgataṃ prasenamaṭavyāṃ mṛgapatirjaghāna | satrājito'pyadhunā  
śatadhanvanā nidhanaṃ prāpitaḥ | tadubhayavināśāt tanmaṇiratnamāvābhyāṃ sāmānyaṃ bhaviṣyati

### [1.41](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.41)

mūlam  
taduttiṣṭha āruhyatāṃ rathaḥ śatadhanurnidhanāyodyamaṃ kuru  
ityabhihitastatheti samanvopsitavān| kṛtodyogau ca tāvubhāvupalabhya śatadhanvā kṛtavarmmāṇamupetya pāṇipūraṇakarmanimittamacodayat | āha cainaṃ kṛtavarmmā nāhaṃ valabhadravāsudevābhyāṃ  
saha virodhāyālamū ityuktaśvākrūramacodayat| āha cāsāvapi  
nahi kaścit bhagavatā pādapracāraparikampitajagattayeṇa asuravaravanitāvaidhavyakāriṇā pravalaripucakrāpratihatacakreṇa cakriṇā  
mūlam  
madamuditanayanāvalokitākhilaviśātanena atiguruvairivāraṇākarṣaṇāviṣkṛtamahimorusīreṇa sīriṇā ca saha sakalajagadvandyānāmamaravarāṇāmapi yoddhuṃ samarthaḥ kimutāham  
tadanyataḥ śaraṇamabhilaṣyatām

### [1.42](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.42)

ityuktaḥ śatadhanurāha yadyasmatparitrāṇāsamarthaṃ bhavānātmānamavagacchati tadayamasmanmaṇiḥ saṃgṛhya racyatām | ityuktaḥ  
so'pyāha yadyantāyāmapyavasthāyāṃ na kasmaicidbhagavān kathayiṣyati  
mūlam  
tadahamenaṃ grahīṣyāmi | tathetyukte akrūrastanmaṇiratnaṃ  
jagrāha

### [1.43](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.43)

śatadhanurapyatulavegāṃ śatayojanavāhinīṃ vaḍavāmāruhyāpakrāntaḥ | śaivyasugrīvameghapuṣpabalāhakāścacatuṣṭayayukta rathāvasthitau baladevavāsudevau tamanvaprayātau

### [1.44](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.44)

sā ca vaḍavā śatayojanapramāṇaṃ mārgamatītya punarapi  
vāhyamānā mithilāvanoddeśe prāṇānutsasarja | śatadhanurapi  
tāṃ parityajya padātirevādravat

### [1.45](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.45)

mūlam  
kṛṣṇo'pi balabhadramāha tāvadatraiva syandane bhavatā stheyam  
ahamenamadhamācāraṃ padātireva padātimanvagamya yāvad ghātayāmi| atra hi bhūbhāge dṛṣṭadoṣā hayā naite'śvā bhavatemaṃ  
bhūmibhāgamullaṅghya neyāḥ

### [1.46](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.46)

tathetyuktvā balabhadro ratha eva tasthau| kṛṣṇo'pi dvikrośamātraṃ bhūmibhāgamanusṛtya dūrasthasyaiva cakraṃ chittvā śatadhanuṣaḥ  
śiraściccheda| taccharīrāmbarādiṣu ca bahuprakāramanviṣyannapi  
syamantakaṃ maṇiṃ nāvāpa yadā tadopagamya balabhadramāha vyarthevāsmābhiḥ ghātitaḥ śatadhanurna prāptaṃ akhilajagatsārabhūtaṃ  
tanmaṇiratnaṃ| ityākarṇya udbhūtakopo baladevo vāsudevamāha  
mūlam  
dhik tvāṃ yastvamarthalipsuḥ | etacca te bhrātṛtvāmmarṣaye tadayaṃ  
panthā svecchayā gamyatāṃ na me dvārakyā na tvayā na bandhubhiḥ  
kāryyam | alamebhirmamāgrato'līkaśapathaiḥ | ityākṣipya taṃ  
tathā prasādyamāno'pi na tasthau videhapurīṃ praviveśa

### [1.47](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.47)

janakaścārghyapūrvvakamevainaṃ gṛhaṃ praveśayāmāsa | sa tatraiva ca  
tasthau | vāsudevo'pi dvārakāmājagāma | yāvacca janakarājagṛhe  
mūlam  
balabhadro'vatasthe tāvat dhārttarāṣṭro duryodhanastatsakāśādgadāśikṣāmaśikṣata

### [1.48](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.48)

varṣatrayānte ca babhrūgrasenaprabhṛtibhiryādavairna tadratnaṃ kṛṣṇenāpahṛtamiti kṛtāvagatibhirvidehapurīṃ gatvā baladevaḥ  
saṃpratyāyya dvārakā mānītaḥ

### [1.46-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.46-2)

akrūro'pi uttamamaṇisamudbhūtasuvarṇavyānaparaḥ tato  
yajñānīje

### [1.50](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.50)

savanagatau hi kṣatriyavaiśyau nighn brahmahā bhavatītyato  
dīkṣākavacaṃ praviṣṭa eva tasthau dviṣaṣṭi varṣāṇi

### [1.51](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.51)

mūlam  
evaṃ tanmaṇiratnaprabhāvāt tatra upasargadurbhikṣamarakādikaṃ  
nābhūt

### [1.52](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.52)

athākrūrapakṣīyairbhojaiḥ śatrughne sātvatasya prapautre vyāpādite bhojaiḥ sahākrūro dvārakāmapahāya apakrāntaḥ

### [1.53](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.53)

tadapakrāntidinādārabhya tatropasargavyālānādṛṣṭimarakādyupadravā vabhūvuḥ | atha yādavavalabhadrograsenasamaveto'mantrayat  
bhagavānuragāriketanaḥ kiyadidamekadaiva pracuropadravāgamanametadālocyatām

### [1.54](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.54)

mūlam  
ityukte andhakanāmā yaduvṛddhaḥ prāha asyākrūrasya pitā  
śvaphalko nāma yatra yatrābhūt tatra tatra durbhikṣamarakānāvṛṣṭyādikaṃ ca nābhūt

### [1.55](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.55)

kāśirājasya viṣaye'tyantānāvṛṣṭyāṃ śvaphalako'nīyata  
tatastatkṣaṇādeva devo vavarṣa | kāśirājasya patnyāśca garbhe  
kanyā pūrvvamāsīt

### [1.56](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.56)

sāpi pūrṇe'pi prasūtiqāle naiva niṣcakrāma | evañca tasya  
garbhasya dvādaśa varṣāṇyaniṣkrāmato yayuḥ | kāśirājastu tāmātmajāṃ garbhasthāmāha putri ! kasmānna jāyase niṣkramyatām āsyaṃ  
mūlam  
te draṣṭumicchāmi | svakāñca mātaraṃ kimiti ciraṃ kleśyasi  
ityuktā sā garbhasthaiva vyājahāra tāta ! yadyevaikāṃ gāṃ dine dine  
brāhmaṇebhyaḥ prayacchasi tadāhamanyaistribhirvarṣairasmādgarbhāt  
tāvadavaśyaṃ niṣkramiṣyāmīti | etacca tadvacanamākarṇya rājā  
brāhmaṇāya dine dine gāṃ prādāt | sāpi tāvatā kālena  
jātā | tatastasyāḥ pitā gāndinīti nāma cakāra | tāñca  
gāndinīṃ kanyāṃ śvaphalkāyopakāriṇe gṛhāgatāyārghyabhūtāṃ  
prādāt | sā ca gāndinī pratidinaṃ yāvajjīvaṃ brāhmaṇāya  
gāṃ dattavatī | tasyāmayamakrūraḥ śvaphalkāt jajñe | tasyaivaṃ  
guṇamithunādutpattiḥ

### [1.57](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.57)

mūlam  
tat kathamasminnapakrānte'tra marakadurbhikṣādyupadravā na bhaviṣyanti | tadayamānīyatāmiti alamacātiguṇavatyaparādhānveṣaṇena iti

### [1.58](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.58)

yaduvṛddhasyāndhakasya etadvacanamākarṇya keśavograsenavalabhadrapurogamairyadubhiḥ kṛtāparādhatitikṣābhavamabhayaṃ dattvā  
śvaphalyakiḥ svapuramānītaḥ | tatra cāgata eva tatsyasyamantakamaṇeḥ anubhāvādanāvṛṣṭimarakadurbhikṣavyālādyupadravaḥ śaśāma  
kṛṣṇaśca cintayāmāsa svalpametat kāraṇaṃ yadayaṃ gāndinyāṃ  
śvaphalkenākrūro janitaḥ sumahāṃścāyamanāvṛṣṭidurbhikṣamarakādyupaśamanakārī prabhāvaḥ

### [1.56-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.56-2)

mūlam  
tannūnamasya sakāśe sa mahāmaṇiḥ syamantakākhyastiṣṭhati  
tasya hyevaṃvidhāḥ prabhāvāḥ śrūyante| ayamapi yajñādanantaraṃ  
anyat kratvantaraṃ tasmāt yajñāntaraṃ yajatīti| alpopādānaścāsya| asaṃśayamacāsau varamaṇistiṣṭhatīti kṛtādhyavasāyo'nyat prayojanamuddiśya sakalayādavasamājamātmagehe  
evācīkarat| tatra copaviṣṭeṣvakhileṣu yādaveṣu pūrvvaprayojanamupanyasya paryyavasite ca tasmin prasaṅgāgataparihāsakathāmakrūreṇa saha kṛtvā janārddanastamakrūramāha

### [1.60](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.60)

mūlam  
dānapate ! jānīma eva vayaṃ yathā śatadhanvanā akhilajagatsārabhūtaṃ syamantaratnaṃ bhavataḥ sakāśe samarpitaṃ | tadetadrāṣṭropakārakaṃ bhavataḥ sakāśe tiṣṭhatīti tiṣṭhatu sarvva eva vayaṃ  
tatprabhāvaphalabhujaḥ kintveṣa valabhadro'smānā śaṅkitavān  
tadasmatprītaye darśaya ityabhihitaḥ sarataḥ so'cintayat  
kimatrānuṣṭheyam | anyathā cet bravīmyahaṃ tatkevalāmbaratirodhānamanviṣyanto ratnamete drakṣyantīti ato'nveṣaṇaṃ na  
kṣemamiti saṃcintya tamakhilajagatkāraṇabhūtaṃ nārāyaṇamāhākrūraḥ bhagavan ! mamaitat syamantakamaṇiratnaṃ śatadhanuṣā  
samarpitam

### [1.61](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.61)

mūlam  
apagate ca tasmin adya śvaḥ paraśvo vā bhagavān māṃ  
yāciṣyatīti kṛtamatiratikṛcchreṇaitāvantaṃ kālamadhārayam  
asya ca dhāraṇakleśenāhamaśeṣopabhogeṣvasaṅgimānaso na vedmi  
svasukhakalāmapi

### [1.62](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.62)

etāvanmātramaśeṣarāṣṭropakāri dhārayituṃ na śaknotīti  
māṃ bhagavān maṃsyata ityātmanā na coditam

### [1.63](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.63)

tadidaṃ syamantaratnaṃ gṛhyatām icchayā yasyābhimataṃ  
tasya samarpyatām | tataḥ so'dharavastranigopitātilaghu kaṇkasamudgakaṃ prakaṭīkṛtavān

### [1.64](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.64)

mūlam  
tataśca niṣkrāmya syamantakamaṇiṃ tacca yadusamāje mumoca  
muktamātre ca tenātikāntaśa tadakhilamāsthānamuddyotitam

### [1.65](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.65)

athāhvākrūraḥ sa eṣa maṇiyaryaḥ śatadhanvanāsmākaṃ samarpitaḥ  
yasyāyaṃ sa enaṃ gṛhṇātviti | tanmaṇiratnamālokya sarvvayādavānāṃ sādhu sādhviti vismitamanasāṃ vāco'śrūyanta  
tamālokya mamāyamacyutenaiva sāmānyaḥ samanvīpsitaḥ iti  
valabhadraḥ saṃspṛho'bhavat

### [1.66](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.66)

mūlam  
mamaivedaṃ pitṛdhanamityatīva ca satyabhāmāpi spṛyāñcakāra| balasatyānanāvalokanāt kṛṣṇo'pyātmānaṃ cakrāntarāvasthitamiva mene

### [1.67](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.67)

sakalayādavasamakṣañcākrūramāha etaddhi maṇiratnamātmaśodhanāyaiṣāṃ yadūnāṃ darśitam| etacca mama valabhadrasya ca  
sāmānyaṃ pitṛdhanañcaitat satyabhāmāyā nānyasya

### [1.68](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.68)

etacca sarvvakālaṃ śucinā brahmacaryyaguṇavatā dhriyamāṇamaśeṣarāṣṭrasyopakārakam aśucinā dhriyamāṇamādhārameva  
hanti

### [1.66-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.66-2)

mūlam  
ataḥ aha asya ṣor̤aśastrīsahasraparigrahāt asamartho  
dhāraṇe

### [1.70](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.70)

kathañcaitat satyabhāmā svīkarotu | āryyeṇa valabhadreṇāpi  
madirāpānādyaśeṣopabhogaparityāgaḥ kathaṃ kāryyaḥ | tadayaṃ  
yadunoko'yaṃ valabhadro'haṃ satyā ca tvāṃ dānapate prārthayāmaḥ  
etadbhavāneva dhārayitu samarthaḥ | tvatsthañcāsya rāṣṭrasyopakārakaṃ  
tadbhavānaśeṣarāṣṭropakāranimittametat pūrvvavat dhārayatu  
tvayānyathā na vaktavyamityukte dānapatiḥ tathetyuktā jagrāha  
mūlam  
tanmahāratnaṃ tataḥ prabhṛti cākrūraḥ prakaṭenaivātīva  
tejasā jājvalyamānenātma kaṇṭhāsaktenāditya ivāṃśumālī  
cacāra

### [1.71](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.71)

ityetāṃ bhagavato mithyābhiśasticālanāṃ yaḥ smarati na  
tasya kadācidalpāpi mithyābhiśastirbhavati avyāhatendriyaścākhilapāpamokṣamavāpnoti

### [1.73](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.73)

iti syamantakopākhyānam  
iti syamantakopākhyāna.  
navaratnāni  
mūlam  
vajramāṇikyavaidūryyaṃ muktāgomedavidrumaṃ  
marakataṃ puṣparāgañca nīlañceti yathākramaṃ  
atha vajraṃ  
mūlam  
mahāprabhāvaṃ vivudhairyyasmādvajramudāhṛtaṃ  
vajrapūrvvā parīkṣyeyaṃ tato'smābhiḥ prakīrtyate

### [1.74](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.74)

haimamātaṅgasaurāṣṭrāḥ pauṇḍrakāliṅgakośalāḥ  
veṇātaṭīyasauvīrau vajrasyāṣṭavidhākarāḥ

### [1.75](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.75)

mūlam  
ātāmrā himaśailajāḥ śaśinibhā veṇūtaṭīyāḥ śubhāḥ  
sauvīrāsu sitābjameghasadṛśāstāmrāśca saurāṣṭrajāḥ  
kāliṅgāḥ kanakāvadātarucirāḥ pītaprabhāḥ kauśalāḥ  
śyāmāḥ puṇḍrabhavā mataṅgaviṣaye nātyantapītaprabhāḥ

### [1.76](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.76)

pṛthivyāpau viyattejo maruccaiveti pañcabhiḥ  
vajramutpadyate brahman kathitaṃ vajrakovidaiḥ

### [1.77](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.77)

mūlam  
mahāprabhāvaṃ sadalaṃ suśobhaṃ pārthivaṃ viduḥ  
snigdhaṃ mṛdu dhanaṃ svacchamāpyamāṅgaḥ paraṃ budhāḥ

### [1.78](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.78)

vimalaṃ śuci tīkṣṇāgraṃ vaiyataṃ vajramucyate  
padmabhūtātmakaṃ vajraṃ taijasaṃ prāyaśo bhavet  
laghu tīkṣṇaṃ kharasparśaṃ vāyavyaṃ parikalpyate

### [1.76-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.76-2)

samastāṃ pṛthivīṃ pāti pārthivasya vidhāraṇāt  
tṛptirlakṣmīryaśaḥ kīrttirāpyavajrasya dhāraṇāt

### [1.80](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.80)

mūlam  
utsāhapriyadṛṣṭitvaṃ vāyavyasya vidhāraṇāt  
tathā sammattayaḥ sarvvā vaiyatasya vidhāraṇāt  
pratāpaḥ śauryyamutsāhastaijasasya vidhāraṇāt

### [1.81](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.81)

himakundendudhavalaṃ ṣaṭkoṇrāṣṭadalaṃ tathā  
tīkṣṇaṃ vāribhavaṃ vajraṃ ghanamaṅkāśakāntimat  
andhakāre ca dīpyeta tajjñeyaṃ vajramuttamaṃ

### [1.82](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.82)

guṇāḍhyaṃ tīkṣṇadhāraṃ yatsarpadapaṃnivāraṇaṃ  
tasya dhāraṇamātreṇa viṣarogaḥ praśāmyati

### [1.83](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.83)

mūlam  
koṭisūryyapratīkāśaṃ koṭicandrasuśītalaṃ  
andhakāraharaṃ vajraṃ viddheyaṃ mahaduttamaṃ  
tasya dhāraṇāmātreṇa sarvvarogaḥ praśāmyati

### [1.84](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.84)

tapte dugdhe jale taile ghṛte kṣipto'pi yaḥ paviḥ  
śītatāṃ nāyayetsadyaḥ sa jñeyaḥ suradurlabhaḥ

### [1.85](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.85)

brahmakṣatriyaviṭ śūdrabhedāttasya caturvidhāḥ  
kramaśo lakṣaṇaṃ teṣāmucyate dvijasattama

### [1.86](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.86)

mūlam  
vipraśca śaṅkhakumudasphaṭikāvadātaḥ  
syāt catriyaśca śaśavakravilocanābhaḥ  
vaiśyaśca kāntakadalīdalasantrikāśaḥ  
śūdraśca dhautakaravālasamānadīptiḥ

### [1.87](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.87)

viprakṣatriyavaiśyānāṃ śūdrajāteryathākramaṃ  
śvetā raktā tathā pītā kṛṣṇā chāyāścaturvidhāḥ

### [1.88](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.88)

yajñairdānaistapobhiśca yadāpnoti tadāpnuyāt  
guṇayuktasya vajrasya viprajāteśca dhāraṇāt

### [1.86-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.86-2)

mūlam  
jayaḥ parākramastasya śatrunāśaśca jāyate  
guṇavat kṣatrajātīyaṃ vajraṃ vasati yadgṛhe

### [1.60-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.60-2)

kalākuśalatā tasya prajñā kṣemaṃ yaśo mahat  
guśinaḥ pavaratnasya vaiśyajāteśca dhāvaṇāt

### [1.61-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.61-2)

paropakāritā kṣemaṃ dhanadhānyasamṛddhayaḥ  
guṇayuktasya vajrasya śūdrajāteśca dhāraṇāt

### [1.62-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.62-2)

vajraṃ suvarṇayuktaṃ devānāṃmapi parigrahaḥ proktaḥ  
varṇaibhyaśca vibhāgaḥ kāryyo varṇāśrayādeva

### [1.93](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.93)

mūlam  
haritasitapītapiṅgalatāmrāśyāmāḥ svabhāvato rucirāḥ  
harivaruṇaśakrahutavahapitṛpatimarutāṃ svakā varṇāḥ

### [1.94](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.94)

dvau vajravarṇau pṛthivīpatīnāṃ saddhiḥ pradiṣṭau natu sarvvajanyaṃ  
yaḥ syājjavāvidrumabhaṅgaśoṇo yo vā haridrārasasaṃnikāśaḥ

### [1.95](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.95)

īśatvāt sarvvavarṇānāṃ guṇavat sārvvavarṇikaṃ  
kāmatò dhārayedrājā na tvanyo'nyaṃ kathañcana

### [1.66-3](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.66-3)

mūlam  
adharottaravṛttau hi yādṛk syādvarṇasaṅkaraḥ  
tataḥ kaṣṭakaro vajravarṇānāṃ saṅkaro mataḥ

### [1.100](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.100)

koṭyaḥ pārśvā̍ni dhārāśca ṣa  
mūlam  
ṣaṭkoṇaśuddhamamalaṃ śuci tīkṣṇadhāraṃ  
varṇānvitaṃ laghu supārśvamapetadoṣaṃ  
indrāyudhāṃśuvivṛtacchuritāntarīkṣamevaṃvidhaṃ bhuvi bhavet sulabhaṃ na vajraṃ

### [1.101](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.101)

atyarthaṃ laghu varṇataśca guṇavat pārśveṣu samyak samaṃ  
rekhāvindukalaṅkakākapadakatrāsādibhirvvarjjitaṃ  
loke'smin paramāṇumātramapi yadvajraṃ kvaciddṛśyate  
tasmin devasamāśrayo hyavitathastīkṣṇāgradhāraṃ yadi

### [1.102](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.102)

mūlam  
tīkṣṇāgraṃ vimalamupetasarvvadoṣaṃ  
dhatte yaḥ prayatatanuḥ sadaiva vajraṃ  
vṛddhistaṃ pratidinameti yāvadāyuḥ  
śrīmatsutadhanadhānyagopaśūnāṃ

### [1.103](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.103)

yattu sarvvaguṇairyuktaṃ vajraṃ tarati vāriṇi  
ratnavarge samaste'pi tasya dhāraṇamiṣyate

### [1.104](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.104)

ambhastarati yadvajramabhedyaṃ vimalañca yat  
tathā suśuddhaṣaṭkoṇaṃ laghu bhārgavanandana

### [1.105](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.105)

prabhā ca śakracāpābhā yasyārkābhimukhī bhavet  
tadvajraṃ dhārayan rājā sarvvān jayati śātravān

### [1.106](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.106)

mūlam  
yattu vāribhavaṃ nāma dūrvvāpacajalacchavi  
suvarṇamātraṃ tulayā tadvajraṃ koṭibhājanaṃ

### [1.107](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.107)

yadyapi viśīrṇakoṭiḥ savindu rekhāntrito vivarṇo vā  
so'pi ca dhanadhānyasutān karoti sendrāyudho vajraḥ

### [1.108](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.108)

saudāminīvisphuritābhirāmaṃ rājā yathoktaṃ kuliśaṃ dadhānaḥ  
parākramākrāntaparapratāpaḥ samastasāmantabhuvaṃ bhunakti

### [1.106-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.106-2)

atha vajradoṣāḥ  
mūlam  
malo vindustathā rekhā trāsaḥ kākapadastathā  
ete doṣāḥ samākhyātāḥ pañca vajreṣu kovidaiḥ

### [1.110](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.110)

male malinatā khyātā vindau sarvvārthanāśanaṃ  
rekhāyāṃ daṃṣṭriṇo bhītiḥ trāse trāsaḥ kṣayaḥ pade

### [1.111](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.111)

doṣeṣu vindurāvarttaḥ parivartto yavākṛtiḥ  
caturvidhāḥ samākhyātā vindavo vajrasaṃśritāḥ

### [1.112](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.112)

mūlam  
rakto'tha varttulò vindurāvartto madhyavarttulaḥ  
raktaśca parivarttastu rakta eva yavākṛtiḥ

### [1.113](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.113)

vindurāyurdhanaṃ hanyādāvartto bhayamādiśet  
parivartte bhavedvyādhiryave tatphalamucyate

### [1.114](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.114)

raktavarṇe yave khātaṃ gajāśvasya vināśanaṃ  
yave pīte kulasyāntaṃ dhanamāyuḥkṣayaṃ bhavet  
evaṃ doṣāḥ samākhyātā yavavindoraśeṣataḥ

### [1.115](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.115)

mūlam  
savyavaqrā śubhā rekhā vāmavakrā bhayaṅkarī  
chedabhrāntikarī cchedā rekhā śastrabhayapradā

### [1.116](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.116)

pakṣadvayaprahṛṣṭā yā chedā sā parikīrttitā  
rekhā vandhuvināśāya jāyate vajrasaṃśrayā

### [1.117](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.117)

savyā caivāpasavyā ca chedā rekhorddhagāminī  
savyā cātmabhidā jñeyā apasavyā dhanacchidā  
ūrddhā cāsaṃprahārāya chedā chedāya bandhubhiḥ

### [1.118](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.118)

mūlam  
aṅkaḥ kākapadākāro dṛśyate yo malānvitaḥ  
sa mṛtyumādiśatyāśu dhanaṃ vāsagṛhaṃ haret

### [1.119](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.119)

bhagnāgraṃ bhagnadhārañca dalahīnañca varttulaṃ  
kāntihīnañca yadvajraṃ doṣāya na guṇāya tat

### [1.120](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.120)

bhinnabhrāntikaraḥ trāsaḥ sa trrāsaṃ janayed dhruvaṃ  
evaṃ doṣā guṇāḥ proktā vajrāṇāṃ somabhūbujā

### [1.121](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.121)

mūlam  
ekamapi yasya śṛṅgaṃ vidalitamavalokyate viśīrṇaṃvā  
guṇavadapi tanna dhāryyaṃ vajraṃ śreyo'rthibhirbhavene

### [1.122](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.122)

sphuṭitāgraviśīrṇaśṛṅgadeśaṃ malavarṇaiḥ pṛṣatairupetamadhyaṃ  
nahi vajrabhṛto'pi vajramāśu śriyamanyāśrayanāśaṃ vidhatte

### [1.123](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.123)

yasyaikadeśe kṣatajāvabhāso yadvā bhavellohitavarṇacitraṃ  
na tanna kuryādapi vajramāśu sukhasya mṛtyorapi jīvitāntaṃ

### [1.124](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.124)

mūlam  
prathamaṃ guṇasampadāmyupetaṃ prativaddhaṃ samupaiti yatsvarūpaṃ  
alamābharaṇena tasya rājño guṇahīno'pi maṇinaṃ bhūṣaṇāya

### [1.125](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.125)

yasya kṣate bhavecchotho dāho vā jvara eva vā  
tacca cimicimāyeta tadvajraṃ duṣṭamucyate  
karkaśaṃ guru yadvajraṃ na taddhārayate nṛpaḥ

### [1.126](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.126)

trikoṇaṃ kalahāya syāccatuṣkoṇaṃ bhayāvahaṃ  
pañcakoṇo bhavenmṛtyuḥ ṣaṭkoṇaṃ śubhamādiśet

### [1.127](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.127)

mūlam  
didale kalaho nityaṃ cidale sukhanāśanaṃ  
catuīle sukhāvāptiḥ śokaśca pañcame dale

### [1.128](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.128)

ṣaḍ dale rājato bhītirmṛtyuḥ saptadale tathā  
aṣṭadalaṃ bhavecchuddhaṃ vajramityāha pāvakaḥ

### [1.126-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.126-2)

vicchāyaṃ vipadaṅkaroti malinaṃ dhante śucaṃ karkaśaṃ  
duḥkhaṃ snehaviliptamantakaśaṇaṃ śyāvacchavi kleśakṛt  
rekhākākapadāṅkavindusahitaṃ syānmṛtyave dehināṃ  
vajraṃ vajravicakṣaṇastu vibhṛyāttasmādvicāryya svayaṃ

### [1.130](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.130)

mūlam  
aṇunāpi ca doṣeṇa lakṣyālakṣyeṇa dūṣitaṃ  
tanmūlyārddhasamaṃ bhāgaṃ vajraṃ labhate vā na vā

### [1.131](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.131)

prakaṭānekadoṣasya svalpasya mahato'pi vā  
svamūlyācchataśo bhāgo vajrasya na vidhīyate

### [1.132](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.132)

spṛṣṭadoṣamalaṅkāre vajraṃ yadyapi dṛśyate  
ratnānāṃ pavikarmmārthaṃ mūlyantasya bhavellaghu

### [1.133](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.133)

gurbbiṇībhirna dharttavyo yuvatībhirayaṃ maṇiḥ  
jaṭhare vajrasamparkād garbhastāsāṃ vinaśyati

### [1.134](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.134)

mūlam  
ayasā padmarāgeṇa tathā gomedakena ca  
vaidūryyasphaṭikābhyāñca kācaiścāpi pṛthagvidhaiḥ

### [1.135](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.135)

pratirūpāṇi kurvvanti vajrasya kuśalā narāḥ  
parīkṣā teṣu karttavyā vidvadbhiḥ suparīkṣakaiḥ

### [1.136](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.136)

kṣārollekhanaśāṇeṣu kāryyaṃ teṣāṃ parīkṣaṇaṃ  
kṣayate śāṇasaṃgharṣāt cūrṇatāṃ yāti cūrṇitaṃ

### [1.137](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.137)

kṣārābhraṃ lepayitvā tu raudre caiva parikṣipet  
kṛtrimaṃ yāti vaivarṇyaṃ sahajañcātidīvyate

### [1.138](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.138)

mūlam  
pṛthivyāṃ yāni ratnāni ye cānye lauhadhātavaḥ  
sarvāṇi vilikhedvajraṃ vajraṃ tairna vilikhyate

### [1.136-2](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.136-2)

gurutā sarvaratnānāṃ gauravādhānakāraṇaṃ  
vajre tu tadvaiparītya sūribhiḥ paricakṣyate

### [1.140](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.140)

jātirajātiṃ vilikhati jātiṃ vilikhanti vajrakuruvindāḥ  
vajraṃ vaijraṃ vilikhati nānyena vilikhyate vajraṃ

### [1.141](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.141)

mūlam  
vajrāṇi muktāmaṇayo ye ca kecana jātayaḥ  
na teṣāṃ pratibaddhānāṃ bhā bhavatyūrddhagāminī

### [1.142](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.142)

yanmūlyaṃ brāhmaṇe proktaṃ pādenānena vāṅkaje  
anenaiva krameṇaiva maṇimūlyaṃ vidhīyate

### [1.143](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1.143)

caturvidhamidaṃ vajraṃ yaduktaṃ jātibhedataḥ  
caturvidhairnṛpatibhirdhāryyameṇamanukramāt  
ato'nyathā dhṛtiḥ kuryyādrogaśokabhayaṃ tathā

## Linked texts (8)

- [Viṣṇupurāṇa (critical edition)](https://indike.org/pramana/in.purana.visnu*crit.4.13.5.p1) — Sanskrit
- [Garuḍapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.purana.garuda.1.68.10) — Vyāsa, Sanskrit
- [Ānandakanda](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.siddha.anandakanda.2.8.7) — Sanskrit
- [Maṇilakṣaṇa](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manilaksana.2.7) — Agastya, Sanskrit
- [Buddhabhaṭṭīya](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.buddhabhattiya.1.19) — Buddha, Sanskrit
- [Rasendrapurāṇa](https://indike.org/pramana/in.med.rasa.rasendrapurana.46.66) — Rāmaprasāda, Sanskrit
- [Ratnadīpikā (Bhaḍeśvara)](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.ratnadipika-bhadesvara.1.37) — Bhaḍeśvara, Sanskrit
- [Ratnadīpikā (Caṇḍeśvara)](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.ratnadipika.1.39) — Caṇḍeśvara, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1](https://indike.org/pramana/in.art.ratna.manimala.1) · Pramāṇa
