Shilpadipaka 6
Śilpadīpaka 6
- Language
- Sanskrit
Contents
- 6.43 — 1 part
6.1
tṛtīya prakaraṇam
vyayāṃśakatārādhipatyotpattināḍīvedhādilakṣaṇam
nakṣatraṃ vasubhirbhakte yaccheṣaṃ tad vyayo bhavet
ekaikāyasya saṃsthāne vyayaśca vividhaḥ smṛtaḥ1
6.2
samo vyayaḥ piśācaśca rākṣasastu vyayā'dhikaḥ
vyayo nyūno yakṣaścaiva dhanadhānyakaraḥ smṛtaḥ
6.3
atha vyayāṣṭasaṃjñāniśāntaḥ pauraḥ pradyotaśca śriyānandī manoharaḥ
śrīvatso vibhavaścaiva cidātmako vyayāḥ smṛtāḥ1
6.4
āyamiśritavyayaphalamāhadhvaje śāntaḥ śubhaḥ satyaṃ nityaṃ kalyāṇakārakaḥ
bhogapūjābaliṃ dadyād gītavādyaṃ surālaye2
6.5
anyadapyāhadhūmrasthāne yadā śānto dhātudravyaphalapradaḥ
siṃhasthāne yadā pauro nityaṃ śrībhogadāyakaḥ 3
6.6
anyadapyāhapradyotaḥ śvānasaṃsthāne nityaṃ strīsutasaukhyadaḥ
śriyānando vṛṣasthāne sarvakarmaphalapradaḥ 4
6.7
anyadapyāhamanoharaḥ khare yojyaḥ sarvasampattidāyakaḥ
śrīvatsaśca gaje yojyo gajasiṃhabalādhikaḥ 1
6.8
vyadapyāhavibhavo dhvāṅkṣa saṃsthāne sarvakarmaphalapradaḥ
cidātmakaṃ vyayaṃ nitya-māyeṣvaṣṭasu varjayet2
6.9
tha aṃśakānayanammūlarāśau vyayaṃ kṣiptvā gṛhanāmākṣarāṇi ca
tribhireva haredbhāgaṃ yaccheṣaṃ syāttadaṃśakaḥ
6.10
indro yamaśca rājā ca aṃśakāstraya eva ca
tripramāṇaṃ tridhoktaṃ ca jyeṣṭha-madhyama-kanyasam
6.11
prāsāde pratimāliṅge jagatīpīṭhamaṇḍape
vedīkuṇḍesruci caiva indradhvajapatākayoḥ
6.12
svargādi bhogayukteṣu nṛtyagītamahotsave
anyeṣu śubhakāryeṣu indrāṃśaka niyojayet
6.13
kṣetrādisaṃjñā nāgendre bāṇāgāre ca bhairave
gṛhe mātṛgaṇadevyā yamāṃśaka mihocyate
6.14
vividha vaṇijaḥ karma madyamāṃsādikodbhavam
ityuktaṃ kramaśaḥ sthāne dātavyaṃ ca yamāṃśakam
6.15
pura-prākāra-nagare kheṭakūṭe ca parvate
harmyādi rājasadane praśaste rājakarmaṇi
6.16
siṃhāsane ca śayyāyāṃ gajāśvarathavāhane
rājopaskara harmyeṣu rājāṃśaka mihocyate
6.17
atraiva tārāvicāraḥ rājavallabhavāstuśāstreyāvad gṛharkṣa gaṇayet svadhiṣṇyāt
tārāvibhakte navabhiśca śeṣāḥ
budhaistṛtīyā sakale vivarjyā yā
pañcamī saptamikā na śastā 1
6.19
śāntā manojñā krūrā (kurā ?) vijayā kalahodbhavā
padminī rākṣasī vīrā (bālā ?) ānaṃdā navamī smṛtā
athādhipatyānānayanam sacchilparatne kṣīrārṇave cayadāyavyayasaṃyoge yadaikpaṃ vasubhirbhajet
śeṣastvadhipatiḥ kecid viṣamaḥ sa bhayāvahaḥ
6.20
adhipatyarthaṃ anyavidhi ca saṃjñāni tatraiva(gehasyodayaruṃ kṣetraphalane guṇayedbudhaḥ
aṣṭabhistu hareccheṣaṃ śubhaḥ so'dhipatiḥ samaḥ
6.21
)
vikṛtaḥ karṇakaścaiva dhūmrado vitathasvaraḥ
viḍālo dundubhiścaiva dāntaḥ kānto'dhināyakaḥ
6.20-2
athotpatti tatraivanavaghnaṃ gṛha nakṣatraṃ rudrasaṅkhyā samanvitam
pañcabhistu haredbhāgaṃ śeṣamutpattiḥ pañcadhā
6.21-2
sūparṇa otuḥ siṃhaḥ śvā susarpākhu mṛgamīḍhakāḥ
varṇādhipāḥ kramā dṛṣṭau bhakṣyo yaḥ pañcamo mataḥ
6.22
aśvo'śvinī śatabhayorbharaṇīpauṣṇayorgajaḥ
kṛtikāpuṣyayośchāgo rohiṇīmṛgayorahiḥ 1
6.23
śvāno mūlārdrayoryoniḥ sārpāditye biḍālakaḥ
pūrvāphāmaghayorākhuruphottarabhayostu gauḥ 2
6.24
hastasvātyostu mahiṣī vyāghraścitrāviśākhayoḥ
jyeṣṭhānurādhayoreṇaḥ pūṣāḍhāśravaṇe kapiḥ
6.25
uṣāḍhābhijitorbabhuḥ siṃha pūṣādhaniṣṭhayoḥ 3
( meṣamarkaṭayo vairaṃ govyāghraṃ gajasiṃhayoḥ
6.26
śvāneṇaṃ sarpanakulaṃ viḍālondurakaṃ mahat
mahiṣāśvamiti tyājyaṃ mṛtyuḥ strīprabhuveśmasu
6.27
) 1
vairaṃ cottaraphālgunyaśviyugalayoḥ svātībharaṇyordvayo
rohiṇyuttarāṣāḍhayoḥ śrutipunarvasvorvirodhastathā
citrā-hastabhayośca puṣyaphaṇinījyeṣṭhāviśākhadvayoḥ
prāsāde bhavanāsane ca śayane nakṣatravairaṃ tyajet
6.28
aśvinyādikabhatrayaṃ phaṇinibhaṃ cakraṃ trināḍyudbhavaṃ
hyekasyāṃ varakanyayośca yadi bhaṃ tanmṛtyudaṃ cāṃśataḥ
nāḍī sevakamitragehapuratastvekā śubhā savyadhā
āyāditrikapañcasaptanavabhistvaṃge gṛhaṃ saukhyadam
6.29
atha kramaprāsakūṭapradhānaṃ nāḍīkūṭaṃ rāmadaivajñamatejyeṣṭhāryamṇeśanīrādhipabhayugayugaṃ dāsrabhaṃ caikanāḍī
puṣyendutvāhrimitrāntakavasujalabhaṃ yonibudhye ca madhyā
vāgvagnivyālaviśvoḍuyugayumatho pauṣṇabhaṃ cāparā syād
dampatyorekanāḍyāṃ pariṇayanamasanmadhyanāḍyāṃ hi mṛtyuḥ2
6.30
iti vividha aṅga
nakṣatra
ārdrā puna. u. phā hasta jyeṣṭhā
mūla śata. pū. bhā. aśvi.
bhara. mṛga pu. pū. bhā citrā
anu. pu. pā. dhani. u.bhā.
kṛ. ro. āpūśle. maghā svāti
viśā. u.pā. śra. revatī
ādi
madhya
aṃta
ādi
madhya
aṃta
atha gṛhāṇāmutsaṅgādisaṃjñā rājavallabhavāstuśāstre(utsaṅganāmābhimukhapraveśaḥ
syātpṛṣṭhabhṛṅgo bhavanasya pṛṣṭhāt
vināśahetuḥ kathito'pasavyaḥ
sṛṣṭyā praśasto bhavane'khile ca
6.31
)
prāveśaḥ pratikāyako varuṇadigvaktro bhavet sṛṣṭito
vāmāvarta udāhato yamamukho'sau hīnabāhurbudhaiḥ
utsaṅgo naravāhanābhivadanaḥ sṛṣṭyā yathā nirmitaḥ
prāgvaktro'pi ca pūrṇabāhurudito gehe caturdhā pure
6.32
dvāra-khaṭakīsthāpanavicāraḥ rājavallabhavāstuśāstredvārāgre khaṭakīmukhaṃ ca tadadho dvāḥṣoḍaśāṃśādhikaṃ
sarvaṃ vā śubhamicchatā ca satataṃ kāryaṃ tu paṭṭādadhaḥ
4tannaṃ na śubhaṃ tulātalagaṃtaṃ kukṣau tathā pṛṣṭhakam
kāṣṭhaṃ pañcaka evaṃ nītamahitaṃ yanmūla pūrvottaram
6.33
dvārordhvaṃ yad dvāramasya pramāṇaṃ saṃkīrṇaṃ
vā śobhanaṃ nādhikaṃ tat
2hrasvadvārāṇyeva yāni 3pṛthūni teṣāṃ
4śīrṣāṇyekesūtrauṇi kuryāt
6.34
niyamaviruddhadvāraphalamāhasarvaṃ dvāraṃ cīyamānaṃ rujāyai
yadvā 'hrasvaṃ tatkarotyarthanāśam
gehādyaṃ yatpūrvavāstusvarūpaṃ
teṣāṃ bhaṅgānnaiva saukhyaṃ kadācit
6.35
dvāradoṣānāha maṇḍanaḥ
dvāraṃ viddhamaśobhanaṃ ca taruṇā koṇabhramastambhakaiḥ
kūpenāpi ca mārgadevabhavanairviddhaṃ tathā kīlakaiḥ
'ucchrāyād dviguṇāṃ vihāya pṛthivīṃ vedho na bhintyantare
prākārāntara-rājamārga'parito ²vedho na koṇadvaye
6.36
dairghye sārddhaśatāṅgulaṃ ca daśabhirhīnaṃ caturddhā ³vidhiḥ
proktaṃ 4vā'tha śataṃ tvaśītisahitaṃ 'yugmaṃ navatyā śatam
tadvat ṣoḍaśabhiḥ śataṃ ca navabhiryuktaṃ tathāśītikaṃ
dvāraṃ matsyamatānusāri daśakaṃ yogyaṃ vidheyaṃ budhaiḥ
6.37
svayamapi ca 'kapāṭodghāṭanaṃ vā pidhānaṃ
bhayadamadhikahīnaṃ śākhayorvā vicāleḥ
puruṣayuvatināśaḥ staṃbha śākhāvihīnaṃ
bhayadamakhilaṃ kāṣṭhāgraṃ yadādhaḥ sthitaṃ syāt
6.38
3devālaṃyaṃ vā bhavanaṃ maṭhañca bhānoḥ karairvāyubhireva bhinnam
4tanmūlabhūmau parivarjanīyaṃ chāyā gatā 'yasya gṛhasya kūpe
6.39
stambhamārgabhūmikoṇadvārakardamabhūruhām| kūpadevagṛhāṇāṃ ca vedho dvāre'tha sammukhe
prāsāda pṛthumānena daṇḍo jyeṣṭhaḥ prakīrtitaḥ
madhyo hīno daśāṃśena 11 pañcamāṃśena, kanyasaḥ
6.40
ekahaste, tu prāsāde daṇḍaḥ pādonamaṅgulam
kuryādarddhāṅgulā ||-|| vṛddhiryāvatpañcadaśāhatam 50
6.41
suvṛttaḥ sāradāruśca granthi-koṭara varjitaḥ
parvabhirviṣamaiḥ kāryaḥ samagranthiḥ sukhāvahā
6.42
daṇḍadīrgha ṣaḍaṃśena, markaṭyarddhena vistṛtā
arddhacandrākṛtiḥ pārśve ghaṇṭe dve kalaśastathā
6.43
pañcāvadhi || ṣaḍguṇā ca dvādaśāntaṃ śeṣāḥ pañcaguṇāstathā| tathā tribhāgavistārāḥ
sarvakāmadāḥ|| ardhacandrākṛti caiva pakṣe kuryād gagārakam | vaṃśordhvaṃ kalaśaṃ
ghaṇṭāpralambanam || cāmarairbhūṣitaṃ kuryād ghaṇṭā pakṣe vicakṣaṇaḥ| patākā pāśa
śatrupakṣakṣayaṃkarī || (vahī 17-20)
atha dhvajamānamdhvajā daṇḍapramāṇeṇa dairye'ṣṭāṃśena vistare
nānāvastrairvicitrādyaistri pañcāgra śikhottamā
6.43.p1
iti śrīvāstuśāstre śilpadīpaka graṃthe vyayāṃśakatārādhipatyotpattināḍīvedha gṛhāṇāmutsaṅgadvārakhaṭakīsthāpanalakṣaṇam nāma tṛtīya prakaraṇam || 3
Linked texts (15)
- Aparājitapṛcchā — Bhuvanadeva, Sanskrit
- Kṣīrārṇava — Viśvakarman, Sanskrit
- Vāstumaṇḍana — Maṇḍana, Sanskrit
- Vāstumaṇḍana (Sūtradhāra Maṇḍana) — Sūtradhāra Maṇḍana, Sanskrit
- Rājavallabhamaṇḍana — Maṇḍana Sūtradhāra, Sanskrit
- Jyotiṣatattvaprakāśa — Lakṣmīkānta Kanyāla Jyotiṣācārya, Sanskrit
- Jyotiḥsāra — Raghunātha Paṇḍita, Sanskrit
- Jyotiḥsāra (Kīrtikāra) — Kīrtikāra, Sanskrit
- Jyotiḥsāra (Tarkavācaspati Bhaṭṭācārya) — Tarkavācaspati Bhaṭṭācārya, Sanskrit
- Jyotiḥsāra (Maheśa Pañcānana) — Maheśa Pañcānana, Sanskrit
- Jyotiḥsāra (Bhojarāja) — Bhojarāja, Sanskrit
- Jyotiṣasārasaṅgraha (Nārāyaṇa) — Nārāyaṇa, Sanskrit
- Jyotiḥsāra (Dharmakhāna) — Dharmakhāna, Sanskrit
- Jyotiḥsāra (Rāmasatya) — Rāmasatya, Sanskrit
- Kalānidhi — Govinda Sūtradhāra, Sanskrit