Shilpadipaka 8
Śilpadīpaka 8
- Language
- Sanskrit
Contents
- 8.38 — 1 part
8.1
adhunārājagṛhāṇāṃ mānamcakravartino gṛhapramāṇamatho nṛpāṇāṃ bhavanāni vakṣye caikātapatrāvanipālakasya
śataṃ ca hastāṣṭasamanvitaṃ ca vyāse gṛhaṃ cauttamameva tasya
8.2
dvāparadṛṣṭāntapūrvakaṃ rājagṛha pramāṇamye dvāpare bhūmibhujo babhūvu (bhaveyu ?)
steṣāṃ gṛhaṃ hastaśataṃ dvihīnam
tat tryaṃśabhūmīśvarako nunāthastvaṣṭādhikāśītikaraṃ gṛhaṃ syāt
8.3
mahāmaṇḍalikalakṣaṇam tadgṛhamānañcagrāmaikalakṣadvayamasti yasya prokto mahāmaṇḍaliko narendraḥ
aśītihastaṃ dvikareṇa hīnaṃ kuryād gṛhaṃ śobhanameva tasya
8.4
nṛpamāṇḍalikasāmantolakṣaṇaṃ tadgṛhapramāṇañcapañcāyuteśo nṛpamaṇḍalīko bhaved gṛhaṃ tasya karāṣṭaṣaṣṭhiḥ
sāmantamukhyo dvyayutādhipo'sau tadgehamaṣṭeṣukarapramāṇam
8.5
tadveśma pañcāśadapi dvihīnaṃ
sāmantasaṃjño'yutanātha eva
tathā tṛtīyo'pi tato'rddhahīnastriṃśāt
karāṣṭādhikameva geham
8.6
caturāśika lakṣaṇam tadgṛhapramāṇañcaśroktaḥ pravīṇaiścaturāśiko'sau
grāmā hi yasyaiva sahasramekam
aṣṭādhikaṃ viṃśatihastaharmyaṃ
siddhyai samastāni yathoditāni
8.7
svalparāṣṭralakṣaṇaṃ taddharmyamānañcagrāmādhipā ye tu śatādhipāśca te svalparāṣṭrā apasainikāśca
teṣāṃ gṛhā aṣṭadaśādhikeśa karaiḥ samānā muninirmitāśca
8.8
mantrigehamānambhūpālādyarddhena ca mantrigehaṃ yathādhikāreṇa bhavanti hīnam
vyāsāddaśāṃśādhikameva dairghyaṃ kuryādathaḥ pañcamabhāgamiṣṭam
8.9
sādhāraṇamanuṣyāṇām gṛhaṃgṛhaṃ caturhastamitaṃ karādivṛddhyā dvirāmāntamiti pramāṇam
tataḥ paraṃ bhūpatimandirāṇi yāvacchataṃ cāṣṭakarābhiyuktam
8.10
ekādibhūmikapramāṇamsyād bhūmirekā vastuhastagehe
daśābhivṛddhyā dvi (tī ?) tīyā punaśca
prāsāda evāmarabhūpayośca
harmyāṇi loke muninoditāni
8.11
bhittyopramāṇamśālāyā navadhā ca pañcakarato mānaṃ ca viśvāntakaṃ
bhittereva caturdaśāṅgulamitiyārvat sapāḍhaṃ karam
āgārasya tu ṣoḍaśāṃśasahito'pyarddhena hīno'thavā
bhittermānamidaṃ tridhā viracitaṃ kalpayaṃ yogyatānusāre
8.12
uttamādivargeneṣṭikābāhyabhittyoḥ
dairghyaṃ śaśikalāṅgulottamaśilā madhyāṅgulo nāntimā
vyāso diggvabhūbhṛducchritarapi tryaṃśena vistārataḥ
hastādestrikarodayaṃ navavidhaṃ pīṭhaṃ gṛhe sarvato
viprāde rasabhūtavedaguṇakāḥ syuḥ pīṭhake mekhalāḥ
8.13
dvāravicāraḥ
ṣaṣṭhyā vā'tha śatāddhasamatiyutairvyāsasya hastāṅgulaidvārasyodayako bhavecca bhavane madhyaḥ kaniṣṭhāttamo
dairghyāddhena ca vistaraḥ śaśikalā bhāge'dhikaṃ śiṣyate
dairghyaṃ tryaṃśavihīnamarddharahitaṃ madhyaṃ kaniṣṭhaṃ kramāt
8.14
pratolyādibahirdvāraṃjyeṣṭhā pratolī tithisahastasaṃkhyā
proktodaye viśvakarā ca madhyā
kaniṣṭhikā rudrakarā krameṇa
vyāse'ṣṭa saptaiva ca rāgasaṃkhyā
8.15
gehodayantu vibhajennavadhā ṣaḍaṃśaḥ
stambho'rddhabhāgasamakaṃ bharaṇaṃ śiraśca
kumbhī hyudumbarasamaikavibhāgatulyā
paṭṭaśca tantraka yutāṃ'śa samāna eva
8.16
dīpasthānamdīpālayo dakṣiṇadigvibhāge
sadā vidheyo'rgalayā samānaḥ
vāme ca madhye na śubhaśca gehe
surālaye vāmadiśāsu siddhyai
8.17
dvārasthāpanavicāraḥ
dvārāgre khaṭakīmukhaṃ ca tadadho dvāḥṣoḍaśāṃśādhikaṃ
sarvaṃ dvāḥśubhamicchatā ca satataṃ kāryaṃ tu paṭṭādadhaḥ
tannyūnaṃ na śubhaṃ tulātulagataṃ kukṣau tathā pṛṣṭhajaṃ
kāṣṭhaṃ pañcaka evaṃ nītimahitaṃ yanmūlapūrvottaram
8.18
dvārordhve yad dvāramasya pramāṇaṃ saṅkīrṇaṃ
vā śobhanaṃ nādhikaṃ tat
hrasvadvārāṇyeva yāni pṛthūni teṣāṃ
śīrṣāṇyeksūtrāṇi kuryāt
8.19
sarvaṃ dvāraṃ cīyamānaṃ rujāyai yadvā
hrasvaṃ tatkarotyarthanāśam
gehādyaṃ yat pūrvavāstusvarūpaṃ
teṣāṃ bhaṅgānnaiva saukhyaṃ kadācit
8.20
daśavidhadvāraḥ
dairghye sārddhaśatāṅgulaṃ ca daśabhirhonaṃ caturddhā vidhiḥ
proktaṃ vā'tha śataṃ tvaśītisahitaṃ yugmaṃ navatyā śatam
tadvat ṣoḍaśabhiḥ śataṃ ca navabhiryuktaṃ tathāśītikaṃ
dvāraṃ matsyamatānusāri daśakaṃ yogyaṃ vidheyaṃ budhaiḥ
8.21
kapāṭasya svayamudghāṭitādike phalamsvayamapi ca kapāṭodghāṭanaṃ vā pidhānaṃ
bhayadamadhikahīnaṃ śākhayorvā vicāleḥ
puruṣayuvatināśaḥ staṃbhaśākhāvihīnaṃ
bhayadamakhilakāṣṭhāgraṃ yadādhaḥ sthitaṃ syāt
8.22
devālayādi avarodhe phalamdevālayaṃ vā bhavanaṃ maṭhaśca bhānoḥ karairvāyubhireva bhinnam
tanmūlabhūmau parivarjanīyaṃ chāyā gatā yasya gṛhasya kūpe
8.23
naiko laghurvāmadiśāvibhāge
madhye dviṣaṭdāruṇavarṇagehe
stambhāsanaṃ hīnamapi kṣayāya
yadādhikaṃ rogakaraṃ tadā syāt
8.24
staṃbhādivicāraḥ
stambho'ṣṭāṃśasuvṛttabhadrasahito rūpeṇa cālaṅkṛto
yuktaḥ pallavakaistabhā bharaṇakaṃ yat pallavenāvṛtam
kumbhī bhadrayutā kumārasahitā śīrṣaṃ tathā kinnarāḥ
patraṃ ceti gṛhe na śobhanāmidaṃ prāsādake śasyate
8.25
stambho dvayormadhyagato na śastaḥ
śubhaṅkarau ṣaṭyugāṃśato dvau
gṛhe praśastāścaturasrakāste stambhā
na kaṇṭhena vinā praśastāḥ
8.26
chādyasya phalāni lakṣaṇañcautsedhādarddhavinirgataṃ śarayugāṃśenādhikaṃ śasyate
cchādyaṃ paṭṭasamānakaṃ sukhakaraṃ nāśāya nimnonnatam
tat kākasya ca pakṣavacca kumudābhaṃ saurpakālā ( rā ? ) pakam
prālambaṃ ca karālakaṃ ca vibudhaiḥ proktañca tat ṣaḍvidham
8.27
atraiva ārohaṇambhūmyārohaṇamūrdhvatastadupari prāgdakṣiṇaṃ śasyate
dvārantūrdhvabhavaṃ ca bhūmiraparā hrasvārkabhāgaiḥ kramāt
prāsāde ca maṭhe narendrabhavane śailaḥ śubho no gṛhe tasmin
bhittiṣu bāhyakāstu śubhadāḥ prāgbhūmikumbhyāṃ tathā
8.28
bahirdvārakarṇaviśeṣaḥ
pṛṣṭhekṣaṇānantarameva bāhyāt gṛhapraveśo na śubhaṅkaro'sau
gṛhasya pṛṣṭhe yadi rājamārgastadādibhūmernahi pṛṣṭhamīkṣyam
8.29
jīrṇagṛhevicāraḥ
jīrṇaṃ gehaṃ bhittibhagnaṃ viśīrṇaṃ tat
pātavyaṃ svarṇanāgasya dantaiḥ
gośṛṅgairarvā śilpinā niścayena
pūjāṃ kṛtvā vāstudoṣo na tasya
8.30
gṛhāccaturdikṣu abhivardhane phalāniharmyasyāpi samṛddhito gṛhapatirvṛddhiṃ yadāpīhata
sarvāśāsu vivarddhitaṃ ca phaladaṃ duṣṭaṃ tadaikatra ca
prāg mitrerapi vairamuttaradiśābhāge manastāpakṛt
paścārdathavināśa dakṣiṇadiśi śatrorbhayaṃ varddhate
8.31
vividhakakṣānivāmāṅge dhanavastradevabhavanaṃ dhātuśriyo vājino
nāryāstvauṣadhabhojanasya bhavanaṃ syādāṭikā vāmataḥ
vahnergo-jala-danti-śastrasadanaṃ strīṇāṃ tathā dakṣiṇe
sthānaṃ māhiṣamājamaurṇikamidaṃ yāmyāgnimadhye śubham
8.32
aśvādigṛhāṇisugrīve varuṇe'sure gaṇavare syād ghoṭakānāṃ gṛhaṃ
dvāsye yuddhagṛhaṃ ca nṛtya ramaṇaṃ gāndharvavedāśritam
rājño mātṛgṛhaṃ jayendrajayake rudre mahiṣyā gṛhaṃ
satye dharmagṛhaṃ ravau vyayagṛhaṃ proktaṃ jaye śrīgṛham
8.33
gardabhādīnāṃ gṛhāṇiīśaprācyorantare gardabhānāmuṣṭrāṇāṃ vā sthānamevātra kāryam
dhānyāgāraṃ syāttathā prāṇakoṇe
bhṛśe'pyevaṃ śambhukoṇe śivārccā
8.34
nṛtyaśālādīnāṃ niveśaḥ
prāk paścime mārutavahnikarawkoṇe
proktā pravīṇairapi nṛtyaśālā
varcyogṛhaṃ rātriracarasya koṇe
prākpaścime bhojanaśālikā ca
8.35
anyeṣaṇāṃ gṛhāṇiprāk śobhā nṛpamandire ca purataḥ sthānaṃ tathā putrakaṃ
vāmāṅge nṛpatestathā''yudhadharāḥ kṛṣṇa tanutrāpi ca
chatraṃ cāmaratāpasāḥ svaguravastāmbūladhṛg dakṣiṇe
gehādhīśayadurucchayā ca śayanaṃ sarvāsu bhūmīṣu ca
8.36
vidyāvādyabhojanapākagṛhāṇivivasvadākhye'dhyayanaṃ praśastaṃ vāditragehaṃ saviturvidheyam
pūṣāśritaṃ bhojanamandiraṃ ca mahānasaṃ vahnidiśo vibhāge
8.37
bahirdvāranyāsaḥ
māhendrākhye gopuraṃ dvi-tribhūmiṃ
bhānoḥ saṃkhyā tasya madhye vidheyā
uktānuktaṃ mandirādau niveśe
tvaṣṭā kārya cājñayā bhūpatīnām
8.38
dikśālānte kartavyamdikśālāntaṃ hyekaśālādigehaṃ
jyeṣṭhā madhyā kanyasā dakṣiṇāṅgāt
śālā kāryā lokagehe yugāntāt
tridvyekāḥ syurbhūūmayasteṣu nūnam
8.38.p1
iti śrī vāstuśāstre śilpadīpaka graṃthe rājagṛhalakṣaṇam nāma pañcamaprakaraṇam || 5
Linked texts (5)
- Rājavallabhamaṇḍana — Maṇḍana Sūtradhāra, Sanskrit
- Śabdakalpadruma — Rājā Sir Rādhākānta Deb, Sanskrit
- Gṛhavāstupradīpa — Sanskrit
- Vāstumaṇḍana — Maṇḍana, Sanskrit
- Vāstumaṇḍana (Sūtradhāra Maṇḍana) — Sūtradhāra Maṇḍana, Sanskrit