<!-- Pramāṇa, a library of Indian primary sources · https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86 -->

[Pramāṇa](https://indike.org/pramana/) › [Indian literature](https://indike.org/pramana/in) › [Arts, Poetics, Architecture & Lexicography](https://indike.org/pramana/in.art) › [Tattvanidhi](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi) › 86

# Tattvanidhi 86

Tattvanidhi 86

- **Language:** Sanskrit

### [86.1](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1)

442 atha tulāprathamadvitīyatṛtīyadrekkāṇānāṃsvarūpāṇi( ādyaḥ )-vīthyaṃtarāpaṇagatopuruṣastulāvānunmānamānakuśalaḥpratimānahastaḥ || bhāṃḍaṃviciṃtayatitasyacamūlyametadrūpaṃvadaṃtiyavanāḥprathamaṃtulāyāḥ

### [86.1-2](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-2)

puruṣaḥ| kṛṣṇavarṇaḥ

### [86.1-3](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-3)

( dvitīyaḥ )-kalaśaṃvinigṛhyaviniṣpatitassamabhīpsatigṛdhramukhaḥ  
puruṣaḥ || kṣudhitastuṣitaścakalatrasutānmanasaititulādharamadhyagataḥ

### [86.2](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2)

puruṣaḥ | kṛṣṇavarṇaḥ

### [86.1-4](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-4)

( tṛtīyaḥ )-vibhīṣayaṃstiṣṭhati ratnacitritevane mṛgī kāṃcanatūṇacarmabhṛt || dhanurdharovānararūpabhṛnnarastulāvasāneyavanairudāhṛtaḥ

### [86.3](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.3)

puruṣaḥ | kṛṣṇavarṇaḥ

### [86.1-5](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-5)

7  
443 atha vṛścikaprathamadvitīyatṛtīyadrekkāṇānāṃsvarūpāṇivastrairupaitābharaṇaiścanārīmahāsamudrātsamupaitikūlam || sthānacyutāsarpanibaddhapādāmanoramāvṛścikarāśipūrvā

### [86.1-6](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-6)

strī | svarṇavarṇā

### [86.1-7](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-7)

(dvitīyaḥ)-sthānasukhānyābhivāṃñchatinārībhartṛkṛtebhujagāvṛttadehā  
kacchapakuṃbhasamānaśarīrāvṛścikamadhyamarūpamuśaṃti

### [86.2-2](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-2)

strī  
svarṇavarṇā

### [86.1-8](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-8)

( tṛtīyaḥ )-pṛthulacipiṭakūrmatulyavaktraḥśvamṛgamṛgālavarāhabhīti  
kārī ||avaticamalayākarapradeśaṃmṛgapatiraṃtyagataścavṛścikasya

### [86.3-2](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.3-2)

puruṣaḥ| svarṇavarṇaḥ

### [86.1-9](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-9)

444 atha dhanuḥprathamadvitīyatṛtīyadrekkāṇānāṃsvarūpāṇi( ādyaḥ )-manuṣyavaktrośvasamānakāyodhanurgṛhītvāyatamāśramasthaḥ  
kratūpayuktānitapasvinaścararakṣapūrvodhanuṣastribhāgaḥ

### [86.1-10](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-10)

puruṣaḥ  
piṃgalavarṇaḥ

### [86.1-11](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-11)

( dvitīyaḥ )-manoramācaṃpakatulyavarṇābhadrāsanetiṣṭhatimadhyarūpā  
samudraratnānivighaṭṭayaṃtīmadhyastribhāgodhanuṣaḥpradiṣṭaḥ

### [86.2-3](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-3)

strī  
kanakavarṇaḥ

### [86.1-12](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-12)

( tṛtīyaḥ )-kūrcīnarohāṭakacaṃpakābhovarāsanedaṃḍadharoniṣaṇṇaḥ  
kauśeyakānyudvahate'jinaṃcatṛtīyarūpaṃdhanuṣaścarāśeḥ

### [86.3-3](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.3-3)

puruṣaḥ  
kanakavarṇaḥ

### [86.1-13](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-13)

9  
445 atha makaraprathamadvitīyatṛtīyadrekkāṇānāṃsvarūpāṇi( ādyaḥ )-romacitomakaropamadaṃṣṭrassūkarakāyasamānaśarīraḥ  
yotrakajālakabaṃdhanadhārīraudramukhomakaraprathamaśca

### [86.1-14](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-14)

puruṣaḥ  
karburavarṇaḥ

### [86.1-15](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-15)

( dvitīyaḥ )-kalāsvabhijñājadalāyatākṣīśyāmācacitrāṇicamārgamāṇā || vibhūṣaṇālaṃkṛtalohakarṇāyoṣāpradiṣṭāmakarasyamadhye

### [86.2-4](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-4)

strī | śyāmavarṇā

### [86.1-16](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-16)

( tṛtīyaḥ )-kinnaropamatanussakaṃbalastū ṇacāpakavacaissamanvitaḥ  
kuṃbhamudvahati ratnacitritaṃskaṃdhagaṃmakararāśipaścimaḥ

### [86.3-4](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.3-4)

puruṣaḥ  
karburavarṇaḥ

### [86.1-17](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-17)

10  
446 atha kuṃbhaprathamadvitīyatṛtīyadrekkāṇānāṃsvarūpāṇi( ādyaḥ )–snehamadyajalabhojanāmiṣavyākulīkṛtamanāssukaṃbalaḥ  
kośakāravasano'jināvṛtogṛdhratulyavadanoghaṭādikaḥ

### [86.1-18](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-18)

puruṣaḥ  
babhruvarṇaḥ

### [86.1-19](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-19)

( dvitīyaḥ )–dagdeśakaṭeśaśālmalelohādyāhara teṃganāvane || maline  
napaṭenasaṃmṛtābhāṃḍairmūrdhagataissa madhyamaḥ

### [86.2-5](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-5)

strī | babhruvarṇā

### [86.1-20](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-20)

( tṛtīyaḥ )–śyāmassarojaśravaṇaḥkirīṭītvakpatraniryāṃsaphalaṃvibharti || bhāṃḍānilohavyatimiśritānisaṃcārayatyaṃtyagatoghaṭasya

### [86.3-5](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.3-5)

puruṣaḥ | śyāmavarṇaḥ

### [86.1-21](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-21)

11  
447 atha mīnaprathamadvitīyatṛtīyadrekkāṇānāṃsvarūpāṇi( ādyaḥ)–sragbhāṃḍamuktāmaṇiśaṃkhamiśrairvyākṣiptahastassuvibhūṣaṇaśca  
bhāryāvibhūṣārthamapāṃnidhānenāvaṃpluvatyādigatojhaṣasya

### [86.1-22](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-22)

puruṣaḥ  
śvetavarṇaḥ

### [86.1-23](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-23)

( dvitīyaḥ )–atyucchritadhvajapatākamupaitipotaṃkūlaṃprayātijaladheḥ  
parivārayuktā || varṇenacaṃpakanibhāpramadātribhāgomīnasyacaiva kathitomunibhirdvitīyaḥ

### [86.2-6](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-6)

strī | kanakavarṇā

### [86.1-24](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-24)

( tṛtīyaḥ )–śvabhrāṃtikesarpaviveṣṭitāṃgovastrairvihīnaḥ puruṣastvaṭavyām || corānalavyākulitāṃtarātmāvikrośatecāṃtyagatojhaṣasya

### [86.3-6](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.3-6)

puruṣaḥ | śvetavarṇaḥ

### [86.1-25](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-25)

12  
448 atha ahorātrasya svarūpam-( nṛsiṃhaprāsāde )  
ahorātrābhidhaścātrakṛṣṇagrīvodvimūrdhakaḥ || ākaṃṭhapādāṃtakacodvibhujodīrghagodhikaḥ

### [86.2-7](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-7)

sāmicaṃdrajaṭāmauliḥpiṃgalastusulocanaḥ  
bhūmaṃḍalālakopetaḥkṛṣṇaśubhrāṃśukānvitaḥ

### [86.3-7](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.3-7)

arkaṃdakṣedhadhānoyaṃvāmecaivavidhuṃtathā || iṣṭāpūrtasyasidhyarthaṃpūjanīyomanīṣibhiḥ

### [86.1-26](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-26)

kanakavarṇaḥ

### [86.1-27](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-27)

449 atha divāsvarūpam-( madanaratne )  
varābhayakaraṃvedibhujaṃpadmasaṃsthitam || śvetavastradharaṃdevaṃjaṭāvalkaladhāriṇam

### [86.2-8](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-8)

pārāvatārohiṇaṃtaṃsarvābharaṇabhūṣitam || padmavaktraṃśuklavarṇaṃdivārūpaṃvibhāvayet

### [86.1-28](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-28)

( divādhidevatāsūryaḥprasiddhaḥ navagrahasthasūryavat ni0 5 )

### [86.1-29](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-29)

atha divākartavyakṛtyāni-( mādhavīye )  
nāmapuṃsavanaṃkṣauraṃbījoptiḥsthāpanādikam || rājābhiṣekamannādyaṃvidyāraṃbhopanāyanam

### [86.1-30](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-30)

gṛhapraveśasīmaṃtaśrāddhādyāścadivoditāḥ  
450 atha rātrisa্বরূপm-( madanaratne )  
caturbhujāṃtrinayanāṃsarvābharaṇabhūṣitām || pāśāṃkuśadhanurbāṇadharāṃcaṃdranibhānanām

### [86.1-31](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-31)

bheruṃḍavāhanīṃdhyāyedrātrimabjakalāyutām  
( taddevatācaṃdraḥprasiddhaḥ navagrahasthacaṃdravat ni0 5 )

### [86.1-32](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-32)

atha rātrikartavyakṛtyāni-( smṛtimuktāphaledharmaśāstre )  
mitrasyasaṃdarśanamagnikāryavadhūpraveśaṃcavivāhakarma || garbhāntarādhānabaligrahārcāḥkuṃbhapratiṣṭhādyabhicārakarma

### [86.1-33](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-33)

piśācabādhāvinivartanaṃcajātetadājātakakarmakuryāt  
451 atha saṃdhyānāṃ svarūpāṇyāhabharadvājaḥ-( mādhavīye )  
paiśācīpaścimāsaṃdhyāprāksaṃdhyāraudrikocyate || rākṣasīcārdharātresyādbrāhmīmadhyāhnaucyate

### [86.1-34](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-34)

4  
atha saṃdhyāsuvarjyakāryāṇyāhamanuḥ-( bhaṭṭabhāskarīye )  
catvārīmānikarmāṇisaṃdhyāyāṃparivarjayet || āhāraṃmaithunaṃnidrāṃ  
svādhyāyaṃ caivanityaśaḥ

### [86.2-9](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-9)

āhārājjāyatevyādhirgarbhasrāvaścamaithunāt  
nidrātojāyate'lakṣmīḥ svādhyāyādāyuṣaḥkṣayaḥ

### [86.1-35](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-35)

452 atha prātassaṃdhyāyāḥ svarūpam-( śaivāgame śekhare )  
prātassaṃdhyāmahaṃ naumiravibiṃbakarāṃśubhāg || śvetāruṇābhāṃyuvatīṃnānābharaṇabhūṣitām

### [86.1-36](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-36)

pāṭalavarṇā

### [86.1-37](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-37)

453 atha sāyasaṃdhyāyāḥ svarūpam-( śaivāgame śekhare )  
sāyaṃsaṃdhyāmahaṃnaumicaṃdrabiṃbakarāṃśubhām || kuṃkumāruṇavarṇābhāmunnasāṃcitrabhūṣaṇām

### [86.1-38](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-38)

siṃdūravarṇā

### [86.1-39](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-39)

454 atha mahākālasvarūpam-( śaivāgame )  
vikīrṇavadanaṃkālaṃbhayānaka mariṃdamam || pāśahastāliromāṇaṃnamāmiśirasāvibhum

### [86.1-40](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-40)

kṛṣṇavarṇaḥ

### [86.1-41](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-41)

455 atha ugradevatāyāḥ svarūpam-( śaivāgame )  
karālāsyaṃvirūpākṣamugraṃvyāghravarasthitam || śūlaṃcaḍamugaṃpāṇaubibhrāṇaṃhṛdibhāvaye

### [86.1-42](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-42)

raktavarṇaḥ

### [86.1-43](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-43)

456 atha mṛtyudevatāyāḥ svarūpam-( śaivāgame )  
pāśaṃkhaḍgāṃkuśagadābhāsamānakarāṃbujam || gīrvāṇagaṇavaṃdyāṃghrimṛtyuṃmahiṣavāhanam

### [86.1-44](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-44)

nīlavarṇaḥ

### [86.1-45](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-45)

457 atha kuhvāḥ svarūpam-( rudrayāmale )  
dhyāyāmyahaṃkuhūṃdevīṃbhīmamūrtimayodbhavām || jvalatpāvakakeśāṃtāṃnīlameghasamaprabhām

### [86.2-10](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-10)

bhūṣaṇairāyasairevabhūṣitāṃbhīmarūpiṇīm || daṃṣṭrākarālavadanāṃmahiṣoparisaṃsthitām

### [86.3-8](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.3-8)

trinetrāmaṣṭabhirhastaiḥkhaṅgaśūlavarāṃkuśān || kheṭakā'nyabhayāhīṃścāndakṣavāmakrameṇahi

### [86.4](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.4)

dhārayaṃtīṃmahākāyāmūrdhvabhrūkuṭilekṣaṇām || kuhūṃkuhūviṣodbhūtarūpiṇīṃpraṇamāmyaham

### [86.1-46](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-46)

nīlavarṇā

### [86.1-47](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.1-47)

458 atha kṛtyāyāḥ svarūpam-( pāṃcarātre )  
triśūlabhīṣaṇāṃhastaissaptabhistribhiraṃghribhiḥ || jihvayāraktayādīptaṃlelihānānijaṃmukham

### [86.2-11](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.2-11)

udgiraṃtīvanetrābhyāmājyasiktaṃhavirbhujam  
narāsthimālāṃbibhrāṇāmekhalīkṛtapannagām

### [86.3-9](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.3-9)

kapālakuṃḍalopetāṃprahasaṃtīṃbhayānakām || daṃḍaṃghaṃṭāṃtathāśūrpamārjanīṃpāśakuṃḍike

### [86.4-2](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.4-2)

bibhratīṃlaṃbamānābhyāṃstanābhyāṃmuktamūrdhajām || adhirūḍhāṃnaraskaṃdhamaṃdhakārasamākṛtim

### [86.5](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86.5)

sphuliṃgamaṃḍalasthāṃcavimuktāṭopabhīṣaṇām  
evaṃrūpadharāṃkṛtyāṃnamāmiripunāśinīm

## Linked texts (7)

- [Śrītattvanidhi](https://indike.org/pramana/in.art.silpa.pratima.sritattvanidhi.1.4845) — Kṛṣṇarājasārvabhauma, Sanskrit
- [Bṛhajjātaka (another edition)](https://indike.org/pramana/in.astro.hora.yavana.brhajjataka*alt.27.27.19) — Sanskrit
- [Tattvanidhi](https://indike.org/pramana/in.art.silpa.pratima.tattvanidhi.86.1) — Kṛṣṇadevarāya, Sanskrit
- [Bhaṭṭotpalīya](https://indike.org/pramana/in.astro.hora.varahamihira.bhattotpaliya.32.19) — Utpala, Sanskrit
- [Varāhamihirahorā](https://indike.org/pramana/in.astro.hora.yavana.varahamihirahora.24.19) — Varāhamihira, Sanskrit
- [Mihirajātaka](https://indike.org/pramana/in.astro.hora.varahamihira.mihirajataka.30.20) — Mihira, Sanskrit
- [Praśnakṛṣṇīya (Kṛṣṇa Gaṇaka)](https://indike.org/pramana/in.astro.prasna.daksina.prasnakrsniya.8.p70) — Kṛṣṇa Gaṇaka, Sanskrit

---
Source: [https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86](https://indike.org/pramana/in.art.tattvanidhi.86) · Pramāṇa
