Shabdakalpadruma 153
Śabdakalpadruma 153
- Language
- Sanskrit
Contents
153.0
“vāpīkūpatar̤āga devanavanānyārāmayāgādikaṃ
tīrthānāmanavāñjanañca vidhivat kanyāpradānādikam
sarvvaṃ pūttamivaṃ nṛpaḥ sa labhate yaḥ kārayet
parvvate
durgaṃ sarvvajayāya śambhubhavanaṃ viśrāmamekaṃ param
siṃho vairaparābhavaṃ prakurute tiṣṭhan girau
gahare
durgastho nṛpatiḥ prabhūtakaṭake śatru jayet saṅgaraṃ
kailāse nagaraṃ priyeṇa racitaṃ gauryyādisaṃracaṇe
durgaṃ paścimasāgare ca hariṇāyodhyāṃ kimacocate
bhūdurgaṃ jaladurgamadviviṣaye durgaṃ bhavedgavhare
teṣāsuttamamadridurga racitaṃ sarvairiko durgamam
ambhātervṛtatoya śailalabaṇaiḥ kāṣṭhaistathā loṣṭayā
yantropaskarabāṇaśastrasubhaṭeḥ saṃpūryayedbhūmipaḥ
māhendraṃ caturasramāyatanapuraṃ man sarvatobhadrakaṃ
vṛttaṃ siṃhaviloktanaṃ supatanāryataṃ tathā vārukham
gandhākhyañca vimuktakoṇamatha nandāvarttisakhyākati
proktaṃ tadrathavadhvajadhvajatvamapi taddivyaṃ girermastake
pūrvyaṃ cārudṛgopamañca pṛthvākāraṃ puraṃ pautravaṃ
ṛkṣaṃ kuścid bhudharasya kathitaṃ rakṣābhidhaṃ dairghyakam
prācaṃ prāk caritā paratra kamalaṃ yāmye nadī
dhāmbikaṃ
hrāmbo caiva mahājayañca dhanadāśāyāṃ na ro
saukhyakam
durgarkeṇa yutaṃ śriyākhanagaraṃ hācyā ripughnaṃ puraṃ
lakṣāsa' kathayanti lakṣikamiti proktā guṇā
viṃśatiḥ
bhūpānāṃ sukhadā yaśo'rthaphaladāḥ kottipratāpoddhavā
lokārāca vivāsato viracitāḥ prākaśumbhanai te
guṇāḥ ||”
iti purāṇāṃ viṃśatiguṇāḥ
153.7
“vaṅgairbhonikaraṃ trikoṇanagaraṃ ghaṭakoṇakaṃ jośanaṃ
vace vajrabhayañca śākaṭapure rogāṃstṛśṛpte kaliḥ
proktaṃ taskarabhotaye dvikaṭa kartāryādhike'rthacayo
doṣāḥ sapta bhayāvahāḥ prakaṃṭitā ye viṇakarmmoditāḥ ||”
iti purāṇāṃ sapta doṣāḥ | || .
“vasye'thau vividhaṃ puraṃ sunimataṃ madhyottamaṃ
kanyasaṃ
teṣāṃ hastasahasramantimapuraṃ madhyaṃ tataḥ sārddhakam
vyeṣṭhaṃ yugmasahasrameṣu caramaṃ bhāgāhvayenācitaṃ
madhyaṃ dvādaśabhāgataḥ suviprakataṃ jyeṣṭhaṃ vidadhyāt
sudhīḥ
mārgīḥ saptadaśeva cādimapūre hīnaṃ caturbhiḥ puraṃ
proktaṃ kanyasameva mārgenavabhirheyyaṃ tathā vijñare
grāmaccaiva purārddhato hi tadanu grāmāddhataḥ kheṭakaṃ
kheṭārddhana tu kūṭameva vibudheḥ proktaṃ tataḥ kharvva'ḍam
hastāryāśca yugādvayo'dmasahasra bhūpatīnāṃ puraṃ
tasmādhau daśadhā vadanti sugayo dṛṣṭvā sahasraṃya
tasu
śilpaśā
āyāme basupādadyāhvastato bhāgaḥ praśasto'dhikaścaikaikaśca caturvidhaṃ nigaditaṃ kāryyaṃ samaṃ
karmmayoḥ
ṣaṭtriṃśataḥ ṣaṭ kramato vivṛddhayā
devaṃ pure catvarake krameṇa
yahacchayā mānasuśanni kecit
prākārakoṣṭhasya ca bhittikāyāḥ
153.8
pūrvvāparāsthāḥ puramadhyakhāśca
devāḥ śubhā mottaradakṣiṇāśca
bhadraṃ purasyāpi parādasalākṣaṃ
kurvvanti dhātrarkajanāīnaśāḥ
brahmā viṣṇurharindrabhāskaraguhāḥ pūvārparāsthā
śubhāḥ
proktau sūryyadigāśrakhau śivajinau vidyāvidhātā
tathā
cāmuṇḍā bahumātaro dhanapatirhamāturau bhairavo
devā dakṣiṇadiṅmukhāḥ kapivaro naikaikyavako
bhavet
mārgāḥ saptadaśāṅgaruṣaśikhino yugmaṃ purān
kharvvaṭaṃ
mārgāḥ ṣoḍaśa sūryyaviṃśatikarāḥ kāryyāstridhā
vistare
prākārodyaviṃśaddhastamabhito dvābhyāṃ vikṣīṇo'dhiko
bādyāhena tadarhṛtaśca kapiśīryākhyapramāṇāntaram
prākāre'pi ca koṣṭhakā daśakarāḥ sūryyaikahastānnathā
proktāstena samaiva koṣṭhasahitā vidyādharī
madhyamā
tasyā bāhra sudṛttakaṃ ca vividhaṃ yuddhāsanaṃ kārayet
prākārodadhato vidhāya parikhāvistāra ukto
budhaiḥ
vidyādharīkoṣṭhakayośca madhye
bāhupramāṇaṃ suradāmabaddham
pañcādhikaṃ pañcakarañca hrīnamiti tridhā vāstumato hinaṣṭa
153.130.1
durgādayaṃ nandakarapramāṇaṃ
tithyā samaṃ saptadaśaiba kecit
ekonaviṃśaṃ pṛthulaṃ nayāśrāṃ
dikkālasaṅkhyāṣṭhakarā vadanti
tāmbūlaṃ phaladantagandhakusumaṃ sūtrādikaṃ yadbhavet
rājaddārasurāyato hi sudhiyā kāryaṃ pure
sarvvataḥ
prāgviprārca nṛpā hi dakṣiṇadiśi syuḥ saumyataḥ
śūdrakāḥ
karttavyāḥ puramadhyago'pi vaṇijo vaiśyā viścanneyahaiḥ
daṃge raṅgakarāḥ śuvindarajakā baddhau ca tantoviṇa;
śilpaśā
proktā anyajaṇamlekāravaraṭāḥ syuḥ śauktikā
rākṣase
payyantīnnihum̐ tau ca mārutayute koṇe nasaujśuṣkavān
vāpīkūpatar̤āgakuṇḍamakhilaṃ toyaṃ tathā vāruṇe
siṃhadvāracatuṣṭayañca khaṭakīdvārāṇi cāṣṭau tathā
karttavyāni dṛr̤hārgalāni rucireḥ kāpāṭakaiḥ
saṅkaṭaiḥ
kīrttistambhaśapālayāmaragṛherbraṅgeḥ sudhānirmmitermūbhrdhrodyopavanaijalāśrayayutaiḥ kāryaṃ puraṃ śobhanam ||”
iti nagarapramāṇam
“yantrāḥ purāṇāmatha rakṣaṇāya
saṃkhyāmavasthāmukhasaurakhākhyāḥ
vicintitāste jayadā nṛpāṇāṃ
bhavanti pūjyāḥ surathā ca māryaiḥ
hastā aṣṭa ca bhairavo narakaraśrākro daśāṣṭau
bhavedando bhīmagajo'pi bhāskarakarairyugmantu viśveḥ
śikhī
prokto'sau yamadaṇḍa eva sunibhiścintyā mahābhairavo
hāṣṭau śaṅkaranirmmitāśca samare devāśure bhairave
yantre cāṣṭaśarairaṣṭahastaphaṇigosūryāṅgalā vistare
stambhā markaṭikā ca pañcaramataḥ ṣaṭtriṃśadastā
kramāt
yaṣṭyā pṛṣṭhavibhāgatā'pi radane syuścho1ratnācāṅgulaiḥ
proktā kuṇḍalavallavī ca valito madhyādaśītyaṅgulaiḥ
yaṣṭyā dṛr̤hāṃ markaṭikāṃ vidadhyālohasya kaulena ca carmaṇāpi
yantraṃ prakuryyāddar̤hakāṣṭhakacca
tanmānayā jyautikayā sametam
153.130.2
karāṅguleḥ pañcarakasya derghya
keṣāṃ mate hastamite ca yantre
yāṭī kulo vaṅgijalā nilākhyāste lakṣayannoḥ parikalpanīyāḥ ||”
iti yantrāṣṭakapramāṇāni
“nīrāśrayaṃ puṇyatamāṃ vidaiyaṃ
madhye purasyāpi tathaiva bāhya
vāyavyatakṣo'pi tathaiva kṛpācalāri kuṇḍāni ca ṣaṭ tar̤āgāḥ
kūprāḥ śrīmukhavaijayī ca sadṛśu prāptastathā
dundubhistasmādeva manoharaca parataḥ proktastu cūḍāmaṇiḥ
digbhagno jayamandaśaṅkaramato bedādisūryormitā
vistāraiḥ kramavarddhitaiśca kathitā vedādayaḥ
kūpikā
vāpī ca nandakasaṃjñā trikūṭā
ṣaṭakūṭikā yugmamukhā ca bhadrā
śilpaśrā
jayā vithaktā navakūṭayuktāyvarkaiśca kūṭairvijayā matā sā
saro'ṣṭacandraśca mahāsaraca
tṛptaṃ catuṣkoṇakameva bhadram
bhadraiḥ subhadraṃ parikaiścayugmaṃ
vaktavyamekadvayameva yasmin
jyeṣṭhaṃ mitaṃ pañcaṣaḍukasam̐stu
madhyaṃ tadarhena tataḥ kaniṣṭham | '
jyeṣṭhaṃ karaiḥ pañcaśatāni derghaistadarddhamadhyaṃ tu tataḥ kaniṣṭham
bhadrārūyutaṃ caturasrakañca
subhadrakaṃ bhadrayutaṃ dvitīyam
nandārūyakaṃ syāt pratibhadrayuktaṃ
madhye subhadraṃ paricaṃ caturtham
karāṣṭato vṛttaśataṃ pramākṣaṃ
dvāre ścaturbhiḥ sahitāni kuryyāt
madhye gavākṣañca diśo vibhāge
kauthe catuṣkoṇamapi pañcaśālāḥ
gaṅgādyā ravayo hareśca daśakaṃ rudrā smaraikādhikā
durgā bhairavamātṛkā gaṇapatirbahe strirka caṇḍikā
dubrvvāsā munirādadastu sakalā dārāvatī
laulikā
lokāḥ pañca pitāmahādivibudhāḥ kharmeṇabhirbhā
sadā
tasyohetaḥ śrīdharamāḍkasya
saṃdarśenāta pūrvvaphalañca kāśyāḥ
strāṇāñca gaṅgāplavanasya puṇyaṃ
hataṃ bhaveccedihividyaviśvaiḥ
vidhāritaṃ jīvamaneva yena
153.130.3
tannopadaikena samaṃ pṛthivyām
sa ṣar̤iśaṃ ca sahasravarṣaṃ
kharlokasaukhyākhyakhilāni bhuṅkte
grāne vātha pure narendrabhavane tatpor̤aśāṃśaṃ bhavet
madhyāt paścidiksamāśritamidaṃ durge bhavedbhūvaśāt
dvāraṃ dakṣiṇavāmataśca purataḥ kāryyāñjayastvarāḥ
sarvvaṃ vāstugṛhādivāsaracanā bhūpecchayā kārayet ||”
iti vṛhaddhāramaṇḍanaviracite vāstuśāstre rājaballabhe prākārayanvavāpīkūpatar̤āgalacaṇam 4
adhyāyaḥ
“adho nṛpāṇāṃ bhavanāni vakṣye
lokātapatrāvanipālakasya
śatañca hastāṣṭasamanvitañca
kṣātraṃ gṛhaṃ cottamameva tasya
ye dvāpare bhūmisuto babhūvusteṣāṃ gṛhaṃ hastaśataṃ dvihīnam
tastrā' śṛbhūmauśvarako nṛpāṇastaṣṭhādhikāśītikaraṃ gṛhaṃ syāt
yāmekalacadvayamasti yasya
prokto mahāmaṇḍaliko narendraḥ
agrocitastaṃ dvikareṇa hīnaṃ
kuryādudayaṃ śobhanameva tasya
pañcāśute'śe prathamakalīko
bhavedudayaṃ tasya karāṣṭaṣaṣṭiḥ
sāmanyasūno ḍagyutādhipo'sau
tatreṣṭamaṣṭeṣu karapramāṇam
sadaiśva paścāśadapi dvihīnaṃ
•sāmanyasaṃjño'yutanātha eva
tathā.ṅgatoyo'pi tato dvihīnaṃ
triṃśatkarāṣṭādhikameva geham
proktaḥ pravīryaiścaturādhipho'sau
grāmā ṣi yasyaiva sahasramekam
aṣṭādhikaṃ viṃśatihastaharmyaṃ
vidveo samastānāṃ yathoditāni
grāmādhipā ye tu śatādhipāśca
te labdharāṣṭrā api sainikāśca
teṣāṃ gṛhā aṣṭadaśādhikena
karaiḥ samānā munibhirmatāśca
bhūpālakārḍema ca mantrigehaṃ
yathādhikāraṃṇa bhavanti śobham
vyāsārddhamaṃśrādhikameva dairghyaṃ
kuryādratho pañcamabhāgamiṣṭam
gṛhaṃ caturhastamitaṃ karādivaḍḍhā dvirāmānpramiti pramāṇam
tataḥ paraṃ bhūpatimandirāṇi
153.130.4
yāvacchataṃ ṣaṣṭhakarādhikamuktam
syāṅgamirekā vasuhastagehe
daśābhihastā dvitayā punaśca
prāsāda evāmarabhūpayośca
harmyāṇi loke muninoditāni
śālāthā navadhā ca pañcakarato mānaśca viśvātmakaṃ
bhittereva caturdaśāṅgulamitipārvata sapādāṃ karam
āgārasya tu ṣoḍaśāṃśaracito'pyadvema daurgīkaniṣṭhikā rudrakarā krameṇa
vāśiṣṭa rūpeṇa ca rājasaṃkhyā
vaiśyāśca kalāṃśakairya gagaṇaistai staiṇisāhrairyutairgarbhogdhasya vividhodayaḥ cititalāṭyāvacca ṣaṭṭhoḍaṃkam
ekone'pi punastridhā nigaditaḥ sarvai ta ekādaśa
śeṣāḥ ṣaṣṭhavatau nakhāḥ praṣṭikalā aṣṭādaśādyannidhā
tristhāne yugapannatā04stitiyutā bhittokaviśāntitā
mathyodayaṃ trikarestadaṃśasahitaiḥ proktaḥ kaniṣṭhavidhāḥ
ṭacaṃ dugdhaviśuṣkakaṇṭakayutaṃ nīḍaistu caityadramaṃ
jīraṃ mārutapātitañca bhavane vicāvibhotaṃ
tyajet
prākaḥ plākṣamathūkasarjakhadirā raktāsanāḥ
śobhanā
eko'sau saralo'jjunaśca panasaḥ śrīpaṇinī
śiṃśapā
dvārībhaḥ picumardacandanataruḥ padmākhyakastvindukī
naite'nyena yutā bhavanti phaladāḥ prākādayaḥ
śobhanāḥ
gehodayantu navadhā vibhajeta ṣaḍaṃśaṃ
stambhoībhāgasamakaṃ bharaṇaṃ śiraca
kumbhī suhasvarasamaikavibhāgatulyā
paṭṭaśca tallikayuto'prasamāna eva
śālālombū udāhṛto hi vibudhairbāryeṣu yugmāṃśakaḥ
saptāṃśeṣu guṇeśca nandapadato verdāśatulāstathā
kāpāṭaṃ gṛhadattiṇo nigaditaṃ vāme bhavedaśaṃlā
dṛṣṭvā niṣkamaṇaṃ kṛtaṃ munivarairdvāraiṣu sarveṣu yat
śālājirnāgairnasureva madhye
cayo ḍhayānī dvayamasya pārśve
dārottamāṅgena samānakarṇāḥ
gehārthaṃ yat pūrvavāstusvarūpaṃ
teṣāṃ bhaṅgāmeva saukhya kadācit
153.130.5
dvāravāsaradāṃśato'dhikamidaṃ kāryaṃ gṛhaṃ dakṣiṇe
tulyaṃ dakṣiṇataśca vājibhavanaṃ tenādhikaṃ
vāmataḥ
aṣṭāṃśeratha navāṃśake ca vitathe toye jayendraṃ
hitaṃ
dvāraṃ saumyagṛhakṣate ca kusume bhallāṭake prāpyate
prāgadvārāṭaka mathato'pi na śubhaṃ sūryeṇaparjanyatau
yāmyasyāñca yamābhidhauṇamapare preṇāsuraṃ
pāpakam
saumyasyāmatha roganāgagirirja tyājyaṃ tathānyakarka
kaubehāvasayaumyakaṃ na hi hitaṃ proktañca
vātāyane
dvāraṃ viṣamaśobhanaśca tarūṇākothabhramātsambhaveḥ
kūpenāpi ca mārgedevabhavanerviddhaṃ tathā kolakaiḥ
ucchrāyādviguṇāṃ vihāya pṛthivīṃ vedho na
bhittyantare
prākārāgtararājamārgaparato vedho na koṇḍasya
dairghyaṃ sārddhaguṇāṅgulañca daśabhiścoktam 140
153.200
100
153.200.p1.1
caturddhā vidhiḥ
proktaṃ vātha śata laśrotisahitaṃ 180 yugmaṃ 200
navatyā śatam 160
sadvat ṣor̤aśabhiḥ śataśca 116 navabhiryaktaṃ tathāproktikam 98
dvāraṃ madhyamamānusāri daśakaṃ yogyaṃ vidheyaṃ
budhaiḥ
svayamapi ca kapāṭodghāṭanaṃ vā vidhānaṃ
bhayadamādhakaḍīnaṃ prāgvayovyā viṣālai
puruṣayuvatināprastambhaśākhāvihīnaṃ
bhayadamakhilakāṣṭhāya' yadādhaḥsthitaṃ syāt
devālayaṃ vā bhavanaṃ samañca
bhānoḥ karairvāśuricina bhinnam
sañcalabhūbhau parivarttanīyā
cchāyā gatā yasya gṛhasya kaṣṭam
naiko laghukhāmadiśāmibhāge
madhye dvipaṭ dārūyavarmagehe
stambhāvagaṃ hīnamapi kṣayāya
yadādhikaṃ rogakaraṃ sadā syāt
stambho'ṣṭāsacaturbhadramathasthito rūpeṇa cālaṅkṛto
yuktaḥ pallavakaistathābharaṇakaṃ yat pallavenāhṛtam
kumbhī bhadrayutā kumārasahitaṃ śīrṣaṃ tathā
kinnarāḥ
pañcaiti gṛhe na śobhanamidaṃ prāsādake prasyate
stambho dvayormadhyagato na śasto
śubhaṃkarau ṣaḍyugāṃśato dvau
gṛhe praśastāścaturasrakāste
śāmbhā na kandrena vinā praśastāḥ
hānissukhāmadhragatā khanasya
sambhogadasyāyamabhihitvalam
bhittermānamidaṃ, tridhā viracitaṃ kalyaṃ yathāyogataḥ
dairghyaṃ cakrakalāṅgulītamaśilā mathāṅgalo
nānnimā
vāse hidvanababhūṣaṭuṅkitirapi citreṇa vistārataḥ
iṣṭādeśikakarodayaṃ navavidhaṃ pīṭhaṃ gṛhe sarvato
viprāde ravabhūtavedaguṇakāḥ syuḥpīṭhake mekhalāḥ
ṣaṣṭhyā vātha śatāṃśasaptatiyutairkhādyasya dṛṣṭāhulerdārasyodayako bhavecca bhavane madhyaḥ kaniṣṭhottameḥ
dairdhyāna tu vistaraḥ praṣṭikalābhāgo'dhikaḥ
saptatedevyai caṃ'śavihonamaīrahitaṃ madhyaṃ kaniṣṭhaṃ
kramāt
153.200.p1.2
jyeṣṭhā pratolo tithihastasaṃkhyā
moktodaye viśakarā ca madhyā
praśastā na praśastā bhavanābhiṣakrāḥ
dīpājjayo dakṣiṇadigvibhāge
sadā vidheyo'rgalayā samānaḥ
vāme ca madhye na śubhāya gehe
surālaye vāmadiśoṣṭasiddheḥ
dārāye khaṭakīsukhe ca tadadho dvoḥ ṣor̤aśāṃśādhikaṃ
sarvvaṃ vā śubhamicchatā ca satataṃ kāryyantu
paṭṭāradhaḥ
tannūnaṃ na śubhañcalālatagataṃ kucau tathā pṛṣṭhagaṃ
kāṣṭhaṃ pacaka eva gotarahitaṃ yantasapūrvvottaram
dāroīṃ yadvāramasya pramāṇaṃ
saṃkīrṇa vā probhanaṃ nādhikaṃ tat
imbradvārāṇyatha yāni pṛthūni
teṣāṃ kṣaudhārthyakarūjāni kuryāt
sarvvaṃ dvāraṃ naucamānaṃ bajāyai
yahā raīkṣaṃ tat karotyarthanāśam
saṃlaṅghayatvāryyapi śānyate syuḥ
sambhāsanaṃ sambhraśiraśca śīrṣam
unasedhārḍādvinirgataṃ śaraṇagrāṃheṇādhikaṃ śasyate
chātaṃ paṅkasamānakaṃ sukhakaraṃ nāśāya ninyottamam
tan kākasya ca pannavañca kulaṭābhaṃ sūryyakālāṃyarka
prālambañca karālakañca vibudhaiḥ proktañca tat
ṣaḍvidham
bhūtyārohaṇamarddhatastadupari prādakṣiyaṃ śasyate
dvāraṃ turddhabhavañca bhūmiraparā hyatkarṇabhāgeḥ
kramāt
prāsāde ca maṭhe narendbhavane śailaḥ śubho go
yaṣṭe
tasmin bhittiṣu vāstukāstu subhadāḥ prāgbhūmikumbhāṃ tathā
pṛṣṭhe khannānamaruneva bāhyāt
gṛhapraveśo na śubhaṅkaro'sau
gṛhasya pṛṣṭhe yadi rājamārgyastadādisūryenaṃ hi pṛṣṭhabhīṣyam
jīrṇaṃ gehaṃ bhittimantraṃ viśīrṇaṃ
tat pātayaṃ sarvvanāgasya dattaḥ
govarddhanāṃ śilinā niścayena
pūjāṃ kṛtvā vāstudoṣo na tasya
harmyāsyāpi samantato gṛhapatirdāhaṃ yadā! pīkṣate
mantrāṃṇāsu vivarddhitañca phaladaṃ duṣṭaṃ naraikañca ca
153.200.p1.3
prāṅginerapi veśmasaddigbhāge manastāpakṛt
paścārddhavibhāgādaciṇāddigni pracībhayaṃ vahate
vāmāṅge dhanavañcadevabhavanaṃ dhātuḥ śriyo vājino
nāryyasvauṣadhibhojanañca bhavanaṃ syāddāṭikā
vāmataḥ
vahnermo jaladagnimuktasadane hrīṇāṃ tathā dakṣiṇe
strānaṃ mandigmājamauktikamidaṃ vāṣyāgnimadye
śubham
sūryoye varuṇe'sure gaṇadhare syāddoṭakānāṃ gṛhaṃ
vā:sthe guhyakavacca śaṅkaramamaṃ gāndharvvadeśāśritam
rājño māṭyagṛhaṃ gajendrajayake cakre mahiṣyā
gṛhaṃ
satve dharmyagṛhaṃ ravau vaṣayacaṃ proktaṃ jaye
śrīgṛham
īśaprācīrantare garbhabhānāmudgātrāṃ vā sthānamevātra kāryyam
dhānyāgāraṃ svāśayā prāgakoryya
bhaṅgereṣaivaṃ śambhukośe śivāccau
prākpaścime mārutavahnikośe
proktā pradīpterapi gṛhyaśālā
vahnoryamaṃ rātrimarasya kośe
syāt paścime bhojanaśālikā ca
'prāka probhā vṛṣamandire ca purataḥ snānaṃ tathā
puttrakaṃ
vāmāṅge nṛpatestathāyudhadharāḥ khaṭyāttapatrāṇi
ca
kṛtaṃ cāmaratāpasāḥ suravarasvānnannapūṅgaṅkṣidhī
gehādhīśayaḍacchayā ca śayanaṃ sarvvāsu bhūmīṣu
ca
viśvadākhye śayanaṃ praśastaṃ
vādintegehaṃ saviturvidheyam
pūṣāśritaṃ bhojanamandiracca
mahānasaṃ vahnidiśāvibhāge
māhendrākhye gopuraṃ dvittribhūmiṃ
bhāgoḥ saṃkhyā tasya madhye vidheyā
utsāhastaṃ mandirādau nivedye
tvaṅgā kāryyaṃ śāśayā bhūpatīnām
dikśālānāṃ hyekaśālādigehaṃ
jyeṣṭhā madhyā kanyasā dakṣiṇāṅgāt
śālā kāryyā lokagehe yugāmlāt
viheśśāḥ syurbhūyasīṣṭhu nūnam |”
iti śrīkṛṣṇadhāramaṇḍanaviracite vāstuśākhe
rājavallabhe rājagṛhanideśādilākṣaṇaṃ 5 aḥ
“athaikaśālaṃ dviguṇāgniśālaṃ
prastārato lakṣaṇameva teṣām
153.200.p1.4
yathoditaṃ vāstumate tathaiva
bravīmi rājñāmatha mānavānām
catvāro guruvastu pūrttaguruno'thau hyakhato'thau
samāḥ
bhūyaḥ paścimatutiśca gurubhiryāvallaghutvaṃ bhavet
uddiṣṭe dviguṇāṅgulairlaghubhaveḥ saṃkhaika miśrīkṛte
naṣṭe sto viṣame same gurusaghu rūpe tadarddhārditaḥ
sthāne laghoḥ saṅgāmukhāstulindaṃ
pradarśitaṃ taṃ kramaso vidadhyāt
prastārataḥ ṣoḍaśakaṃ yaśāṃśāṃ
proktaṃ tathākhyāṃ kathayāmi teṣām
dhruvañca dhānyaṃ jayamanvasaṃjñaṃ
kharātmakanāśca manoramākhyam
sumaṅgalañcāṅga kila durmukhākhyaṃ
krūraṃ vipacaṃ dhanadaṃ jayañca
ākrandakaṃ naipulavaijayanca
padmāni nāmā ṣaḍaśāni teṣām
iti puvādiṣor̤aśayajñāṇi
dhānyādito'sau vijayānvayaṃ hi
khalindayugmaṃ sukhato vidadhyāt
ramyaṃ śrīdharamoditi ca parataścāīmānaṃ gṛhaṃ
kārāsañca sugābhameṣa tadadhu dhāīṃ samahaṃ tathā
iti ramyāṣṭakam
sarvvāṇi dhruvavadbhavanti niyataṃ ṣaḍdārukeḥ sundaraṃ
prīktaṃ tadvaradañca bhadrakasudevyau vaisukhākhyaṃ śivam
tasmallekhābhañca viśālasaṃjñaṃ
tathā vilakṣaṃ laghubhaṃ ajañca
udyogamevaṃ tvatha bhīṣaṇañca
saumyājite sta: kujakandanaca |”
iti sundarādiṣor̤aśayajñāṇi
“pūrve'lindasamanviteṣu yugala pakṣasya śālāttāre
haṃsaścaiva sutañcavaśva parataḥ śauryaṃ hayaṃ bhāvukam
tasmāduttamarocire ca satataṃ ceśaṃ tathā dīpakaṃ
codbhūtaṃ vṛṣasusthitaca jayamānandaṃ subhadraṃ
kramāt ||”
iti haṃsādiṣor̤aśayajñāṇi
“adho'pavargaṃ dhruvarūpakāṇāmalaṅgatāhaṃ prathamaśca tatra
tathāpyalaṅkāramiti krameṇa
khyātaṃ tadarthaṃ ramaṇañca pūrvvam
taccimvaraṃ tadanu puṇyamanaḥ sugarbhaṃ,
153.200.p1.5
proktaṃ gṛhaṃ kalasadurgamameva riktam
syādīkṣṇitaṃ tadanu bhadrakavañcite ca
dīnaṃ gṛhaṃ vibhavakāmadameva saṃjñā |”
ityalaṅgatādiṣor̤aśayajñāṇi
“ṣar̤adāru sarvveṣvapavarttakeṣu
prabhāvasaṃjñaṃ laghu bhāvitañca
vaktaṃ tathāpyatilakañca tatra
sat krīr̤anaṃ śaukhyamano yaśodham
kusudamapi ca kālaṃ bhāsuraṃ bhūṣaṇacca
vasudharamatha gehaṃ dhāmyanāthaṃ tadañcata
kupitamapi ca viśraṃ haṅgiraṃ proktametattadamu kulavaśahaṃ ṣor̤aśaṃ proktamādyaiḥ ||”
iti prabhāvādiṣor̤aśayajñāṇi
“sarve mukhālindasamanvitāśca
dārudviṣaṭkaṃ hyapavargamadhye
tataśca cūr̤āmaṇikaṃ prabhadra
śemaṃ tathā preśayasusthitañca
viśālasaṃjñaṃ khalu bhūtidaśca
suhraṃ virodhaṃ kathitaṃ krameṇa
tatkālapāśaṃ hi nirāmayantu
suśālaraudre sumakhastathāśca
• veśaṃ gṛhaṃ caiva manoramañca
subhadrasaṃjñaṃ kathitā ca saṃkhyā
pratyekaśālāni yahāṇi vidvānyataśca catvāryyadhikaṃ bruvaddhi
apavarakaṃ yat kathitaṃ tadgāme dhīmatā yatre
kāryyam
yat ṣaḍdārukataditaṃ jñeyā sā paṅgutā śreṣṭhī |”
iti cūr̤āmaṇyādiṣor̤aśayajñāṇi | iti caturddattaraṃ śatamekaprālayajñāṇi
“atha dviśālālakṣaṇakṣavāṇi
paderravvadbhiḥ koṣṭhakaramyasaṃkhyā
tanmadhyakoṣṭhaṃ parikalpa yugmaṃ
śālādvataso hi bhavanti dikṣu
yāmyāṃghriṇā ca kariṇī dhrapadābhiyaktā
pṛṣṭhonnatā ca mahiṣī piṭhavārusaṃkhyā
gāvo yamābhivadanāpi ca rogasaukhya
bhāgau maheśaśikhiyogkhavāvibhaktā
hastinyā mahiṣī dviśālabhavanaṃ vidyādṛṇaṃ
tacchubhaṃ
gāvī māhiṣayoruktaṃ yattikaraṃ tadṛyāmakhyaṃ
bhavet
raktaṃ hrāmagavāścitaṃ dhanaharaṃ dakṣiṇyāśāgyāṃ
tathā
153.200.p1.6
kāryaṃ nokariṇoyutaṃ na hi śubhaṃ puṣṭo ca pūrvvāparam
nāmānyataḥ saptatathābhidañca
svāṅgaṅkamānaṃ lagha kuñjaṭākhyam
hastyādino nāma caturthayañca
harmyā' dviśālaṃ prathamaṃ tathaiva
yat paścikaṃ tadgadāvamadhye2 lilvasthāyi kathitaṃ dviśālam
haṃsāhvayaṃ syādatha varddhamānaṃ
kīrttirdhinārṇa bhavanaṃ caturtham
alindayugmaṃ purato vidadhyāt
ṣaḍdāra madhye'pi ca dhānsaṃjñam
tasmādgṛhe harmyagavepule ca
tathā caturthaṃ kathitaṃ karālam
tasmin gṛhe dakṣiṇato lalinde
vittañca vittaṃ dhanakāladañca
vāme pūjaṃñcamnapurūttaraṃ syāt
sarvvantu tanniṣprabhi kālacakram
laghuśca paścāt purato'pi yugmaṃ'
syāilindeko rasadāyamadhye
tattaipuraṃ sundarameva nīlaṃ
syāt kauṭilañcaiva yathā krameṇa
pradakṣiṇekaḥ purato'pi yugmaṃ
ghaṭakaṃ gṛhāntaḥ kila prānthadākhyam
tato dvitīyaṃ khalu śābdadaṃ syānkīlaṃ tathā koṭarameva saṃjñam
saumya' gṛhaṃ maṇḍapasaṃyutañca
tattutyarūpaṃ vibudhairvidheyam
subhadrasannā'pi vahnamānaṃ
krūrañca sarvvalaśubhaṃ caturtham
mukhe cayaṃ dakṣiṇapaścimekaḥ
ṣaḍadārakaṃ śrīdharanādhadheyam
prīte gṛhe kāmadapuṣṭide ca
caturthakaṃ kauśivināgnameva
vāme tathā dakṣiṇapaścimeko
yugmaṃ mukhe maṇḍapamadhyataśca
śrībhūṣaṇaṃ śrīvasanaṃ tataśca
śrīśobhakīrttiñcayameva tadvat
eko'pare dakṣiṇavāmataśca
mambāścagaṃ śrīdharayugmapūrvvam
sarvvāṣṭakaṃ sthānasukhatavyayañcaina
lakṣmīnivāsaṃ kupitañca nāmnā
yugmaṃ mukhe maṇḍapameva cāgre
yugmaṃ tathā dakṣiṇato'ntabhittiḥ
pṛṣṭhe tu dyotakabāhutejaḥ
suteja evaṃ kalahāvahaṃ syāt
udyotakaṃ paścimabhāgato dau
kuryāt viśālañca vahniṃnivāsam
153.200.p1.7
tat puṣṭadaṃ kopasamāgamanyamaṅgalaghaṭakaṃ kramato vidheyam
catustrikaṃ pūrkhadiśāvibhāge
eko bhaveddakṣiṇavāmapaścāt
mahānnametanmahadityañca dṛṣyaṃ
kulakṣayaṃ maṇḍapasaṃyutaṃ syāt
amaṅgalyaṃ dikcitaye vibhāge
mukhe trikaṃ maṇḍapamadhyataśca
pratāpavahna rnāmidaśca dṛśyaṃ
sukhādhikaṃ saukhyaharaṃ caturtham
tasyaiva rūpaṃ rasadārayugmaṃ
punastalindo'jagajjagataśca
sthānaṃ siṃhanādaṃ laghu hamyimānaṃ
jñeyaṃ tathā kaṣṭakametadanyatha
śāgnādigehāni ca ṣoḍaśaive
diśālakānīha yathākrameṇa
nāmāni catvāryapi rūpamekaṃ
hastyādibhedaiḥ kamato vidheyam ||”
153.200.p2
iti sūtradhāramaṇḍanaviracite vāstuśāstre rājavallabhe ekadviśālayaklaṇalattaṃ 6 adhyāyaḥ ||6
Linked texts (3)
- Rājavallabhamaṇḍana — Maṇḍana Sūtradhāra, Sanskrit
- Śilpadīpaka — Gaṅgādhara, Sanskrit
- Vāsturatnāvalī — Jīva 1821, Sanskrit