Pramāṇa · Search · About · API

Shabdakalpadruma 199

Śabdakalpadruma 199

Language
Sanskrit

Contents

199.12

kaṇḍayaparimāṇam | iti śabdamālā | catuśśolakaparimāṇam | tatparyyāyaḥ | aṣṭamikā 2
iti vaidyakaparibhāṣā
śuktikā, strī, (śuktireva | svārthe kan | ) muktāsphoṭaḥ | iti jaṭādharaḥ || śuktikā | iti
śabdaratnāvalī
śuktijaṃ, klī, ( śuktaurjāyate yadidati | śukti +
jan + ḍaḥ | ) muktā | iti hemacandraḥ || (yathā,
bṛhatsaṃhitāyām

199.28

4
“pracalanniśimṛttijaśaṅkhacitaḥ
salilaughacūterapi patiḥ saritām ||”)
muktikījaṃ, klī, ( mukterbījabhiva | ) muktā | iti
trikāṇḍaśeṣaḥ
śuktimān, [n] puṃ, parvvataviśeṣaḥ | yathā, —
“mahendro malayaḥ sahyaḥ śuktimān gandhamādanaḥ
vindhyaśca pāriyātraśca saptete ca kulācalāḥ ||”
iti trikāṇḍaśeṣaḥ
śukraṃ, klī, (śuca klede + “ṛjendrāmragrajati |”
uṇāṃ0 2

199.28.p1

iti ranpratyayena sādhuḥ |)
majjajātadhātuḥ | tatparyyāyaḥ | puṃstvam 2 retaḥ 3
bījam 4 vīryyam 5 pauruṣam 6 tejaḥ 7 indriyam 8 annavikāraḥ 6 majjārasaḥ 10 rohaṇam 11 balam 12 | iti rājanirghaṇṭaḥ
tasyotpattiryathā, —
“rasādraktaṃ tato māṃso māṃsācchedaḥ prajāyate
medaso'sthi tato majjā majjāt śukrasya sambhavaḥ||”
tasya svarūpaṃ yathā, —
“śukraṃ śaucyaṃ sitaṃ snigdhaṃ balapuṣṭikaraṃ smṛtam
garbhabījaṃ vapuḥsāro jīvasyāśraya uttamaḥ ||”
jīvasyāśraya uttama iti | yata āha
“jīvo vasati sarvvasmin dehe tatra viśeṣataḥ
vīrye rakṣe male yasmin kṣīṇe yāti kṣayaṃ
nṛṇām ||”
garbhasaṃjananaśukrasya lakṣaṇaṃ yathā, —
“sphāṭikābhaṃ dravaṃ snigdhaṃ madhuraṃ madhugandhi ca
śukramacchanti kecittu tailakṣaudranibhaśca tat ||”
tasya sthānamāha
“yathā payasi sarpistu gūḍhaśvau raso yathā
evaṃ hi sakale kāye śukraṃ tiṣṭhati dehinām ||”
atra sarpirdṛṣṭānto bahuśukrodhkhamayena sarpiḥśukrayorlobhāt| ikṣurasadṛṣṭāntastu svalpaśukro
puṃsi atipīḍanenecurasaśukrayorlobhāt
tasya caraṇamārgo yathā, —
“hṛtkule dakṣiṇe pāśvai bastidvārasya cāpyadhaḥ
mūtrasrotaḥpathe śukraṃ puruṣasya pravarttate ||”
atha śukrasya caraṇakāraṇamāha
“hṛttūdeśasthitaṃ śukraṃ prasannamanasastathā
strīṣu cāyayutaścāpi harṣārattat saṃpravarttate ||”
strīṣu cāyutaḥ suratarūpaṃ vyāyāmaṃ gacchediti
anyacca
“śukraṃ kāmena kāminyā dṛṣṭyā vā sparśanādapi
śabdasaṃśravaṇāt dhyānāt saṃbhogācca pravarttate ||”

199.28.p2

iti bhāvaprakāśaḥ