Shabdakalpadruma 23
Śabdakalpadruma 23
- Language
- Sanskrit
23.1
kramotkramaiḥ
āṣār̤hādiṣu māseṣu cchāyā mādhyāhnikī matā
ayanāṃśasamāsārnta śuklamegādito budhaiḥ
saṃkrāntyādyadine bhāgahāre dṛṣṭottare tathā ||”
iti jyotistattvam
tasya nāmāntaraṃ naraḥ | yathā
atha karagaṇanam
“śaṅkoḥ pradīptatalaśaṅkatalāntaraśnacchāyā bhaveditaradopaśikhocchāmaktāḥ |"
udāharaṇam
“śaṅkapradopāntarabhūstrihastā
dīdhocchritiḥ sārddhakaratrayā cet
śaṅkostathākāṅgalasammitasya
tasya prabhā syāt kiyato vadāśu ||”
nyāsaḥ | śaṅkuḥ 12 bhūḥ 3 dīpaḥ 7 labdhāni
cchāyāṅgulāni 12 | iti lolāvatyāṃ chāyāvyavahāraḥ dvādaśāṅgulaparimāṇam | yathā | viṇudharmottarīyaprathamakāṇḍam
“dvādaśāṅgulikaḥ śaṅkastaddvayantu śayaḥ smṛtaḥ
taścatuṣkaṃ dhanuḥ proktaṃ krośo dhanuḥsahasrikaḥ ||”
iti tithyāditattvam
(janamejayasya putraḥ | yathā, mahābhārate
23.86
65
23.6
“bhavanto vapuṣṭamāyāṃ dvau putrau jajñāte śatānīkaḥ
śaṅkuśca |" | ugrasenasya putraviśeṣaḥ | yathā,
bhāgavate
23.24
24
23.3
“kaṃsaḥ sunāmā nyagrodhaḥ kaṅkaḥ śaṅkaḥ suhūstathā
rāṣṭrapālo'tha sṛṣṭiśca tuṣṭimāṃścoyasenayaḥ ||” )
śaṅkakarṇaḥ, puṃ, (śaṅka iva karṇau yasya |) gardabhaḥ
iti trikāṇḍaśeṣaḥ | (dānavaviśeṣaḥ | yathā,
harivaṃśe
23.1-2
81
“śaṅkakarṇā vipādaśca gaveṣṭī dundubhistathā ||”
nāgaviśeṣaḥ | yathā, mahābhārate
23.6-2
57
15
“śaṅkakarṇaḥ piṭharakaḥ kuṭhāra sukhaśecakau |"
śaṅkasadṛśakarṇatvaviśiṣṭe, tri | yathā, bhāgavate
7
23.3-2
15
“vyālambanaḥ catajakeśara śaṅkakarṇānnirhādabhītadigibhādaribhinnakāyān |")
śaṅkaciḥ, puṃ, śaṅka matsyaḥ | iti śabdaratnāvalī
śaṅkatavaḥ, puṃ, (śaṅkuriva taruḥ |) prāglavṛkṣaḥ
iti śabdaratnāvalī
śaṅkaraḥ tri, (śaṅkate'smāditi | śaṅka + bāhulakāt urac |) vāsadātho | iti hemacandraḥ
śaṅkulā, strī, (“śaṅkupūrvāt kkāteḥ 'āto'nupasarge kaḥ'
23.3-3
2
23.1-3
iti ke śaṅkulā |"ityuṇādikośa ujjvalaḥ
23.6-3
37 | “śaṅkapūrvātkālerghañarthe kavidhānamiti vā kapratyayaḥ |” iti
kāśikā